«Qan to'gilmesten keshirim joq ... solay etip Ma'sih ko'plegenlerdin' gu'naların ko'teriw ushın bir ret qurban etildi» (Evreyler 9:22,28).
Mel Gibsonnın' o'tken jılı 2004-jıl 25-fevralda shıg'arılg'an «Ma'sihshinin' Qayg'ısı» filmi sıyaqlı ko'p talqılaw ha'm daw-janjal tuwdırg'an filmler az. Filmge qarsı qoyılg'an ayıplawlar, ol Ma'sihshinin' azaplarının' da'rejesi ha'm Onın' o'limine juwapker ta'replerge qatnıslı Bibliyalıq bayanlawdı durıs ko'rsetpeydi. Bul ayıplawlardı teksergenimizde, biz ayırım ja'gdaylarda film Bibliya menen qollap-quwatlanbag'an izbe-izliklerdi ko'rsetetug'ının, biraq basqa jaqtan alıp qarag'anda, film, eger bir nerseni ko'rsetse, Ma'sihshinin' qayg'ısının', azaplarının' tolıq xarakterin ha'm da'rejesin ko'rsetiwde jetkiliksiz ekenin ko'remiz.
Ko'pir, qarg'a ha'm keshirim sahneleri haqqında ne?
Filmnin' basında, Yahudiy ibadatxana qorıqshılarının' a'skerleri Iysanı Gethsemane bag'ınan shınjırlarda alıp ketedi. Jol boyı, olar Onı ko'pirden qulatadı, ol jerde shınjırlar Onın' qulawın toqtatıp, Onın' denesin awırtadı. Biraq, Bibliyada Iysanın' ko'pirden qulatılg'anı haqqında hesh nerseni aytpaydı. Bul ha'm filmnin' basqa ayırım sahneleri 1833-jılı nemis monax ayel ta'repinen basıp shıg'arılg'an kitaplardan alınadı dep esaplanadı, ol Iysanın' azapları haqqında ko'rgen ko'rinislerine tiykarlang'an.
O'kinbes urlıqshının' ko'zin qarg'a shıg'arıp alg'an sahna Jazıwda tabılmaydı. Biraq, bul Ma'sihshini biykar etken adamnın' aqırg'ı ta'g'dirinin' simvolı bolıwı mu'mkin – sırtqı qaran'g'ılıq (Matta 8:12; 22:13). Petrusın' Maryamg'a Ma'sihshini biykar etkeni ushın keshirim sorawı Bibliyada joq ha'm Jazıwg'a qarsı. Iysanın' erte da'wirlerine qaytıwlar fantaziyalıq.
Shekten tıs urıwlar haqqında ne?
Filmde Rim a'skerleri bir neshe minut dawamında Ma'sihshini to'g'ız quyırıqlı qamshı menen urıp, hamma jerge qan shashadı. Sınshılar Injillerdin' tek g'ana bylay degenin ko'rsetedi: «Pilatus ... Iysanı, Onı qamshılag'annan keyin, krestke qadaw ushın tapsırdı» (Mark 15:15 NKJV). Sınshılar Iysag'a qarsı shekten tıs zorlıqtın' su'wretleniwini tag'ı da nemis monax ayeline baylanıstıradı, ol qamshılaw soqqıların «Onın' etin bo'leklerge bo'lip taslag'an; Onın' qanı olardın' qolların boyaw ushın shashılg'an» dep su'wretlegen.
Bul tek g'ana mistikalıq monax ayeldin' g'azabı ma? Joq, bul asıra ko'rsetilgen emes! Krestke qadawdıń tolıq ma'seleleri to'rt Injildegi bayanlawlar menen sheklenbeydi. Ma'sihshide anıq ha'm ashıq-aydın orınlang'an bir neshe Eski O'siyet payg'ambarlıqları bar (Zabur 22, 40, 69, 88; Yesaya 52:13-53:12). Bul payg'ambarlıqlar Injillerde tabılg'annan ko're, krestke qadawdıń ko'birek anıq ha'm qorqınıshlı su'wretlerin beredi: «Ko'p o'gizler Meni qorshap aldı; Bashannıń ku'shli o'gizleri Meni qorshap aldı. Olar Mag'an awızların ashıp qarap turıptı, g'azaplı ha'm g'ırıldag'an arıstan sıyaqlı» (Zabur 22:12-13). Til metaforalıq, a'lbette, biraq jetkizilgen su'wret ko'plegen «ku'shli o'gizler» ta'repinen asıg'ıp atırg'an arıstannın' qaharmanlıg'ı menen su'ziliwdi ko'rsetedi.
Bul Zaburda (22:14,17) payg'ambarlıq su'wret dawam etken sayın, biz Ma'sihshinin' krestte asılıp turıwı na'tiyjesinde denesinin' fizikalıq buzılıwın («Menin' barlıq su'yeklerim ornınan shıg'ıp ketken»), sonıń menen birge Onın' su'yeklerinen etinin' jırtılıp ketkenin («Men barlıq su'yeklerimdı sanay alamın. Olar Mag'an qarap turıptı») ko'remiz. Su'wret Yesaya 52:13 ha'm 53:5-te ja'ne de anıqraq: «Onın' ju'zi basqa adamlardan ko're ko'birek buzılg'an, ha'm Onın' forması adam balalarınan ko're ko'birek (so'zbe-so'z, adam sıpatında tanılmaytug'ın da'rejede) ... Ol bizdin' qılmıslarımız ushın jaralandı, Ol bizdin' nadurıslıqlarımız ushın ezildi.» Nemis monax ayel Ma'sihshige etilgen zorlıqtı asıra ko'rsetpedi. Ol tek g'ana Eski O'siyet Jazıwlarının' ha'm Jańa O'siyet Jazıwlarının' gu'walıg'ın ko'rsetken.
Qan haqqında ne?
Sınshılar filmdegi qannın' biykar to'gilgenin ma'sqara etedi. Biraq Bibliyanın' Ma'sihshinin' qanı haqqındag'ı gu'walıg'ına qaran': «Siz ... Ma'sihshinin' qımbatlı qanı menen qutqarıldın'ız» (1 Petrus 1:18-19). «Siz bir waqıtları uzaqta bolg'anlar Ma'sihshinin' qanı menen jaqınlastırıldın'ız» (Efessliklerge 2:13). «Endi Onın' qanı menen aqlandıq, biz Ol arqalı g'azaptan qutqarılamız» (Rimliklerge 5:9). Bul ha'm ko'plegen usag'an ayatlar Ma'sihshinin' to'gilgen qanının' ma'ńgilik qutqarıw ushın sol qang'a isenim ha'm u'mit qoyg'anlarg'a beretug'ın u'lken, qımbatlı paydasın su'wretleydi.
Ma'sihshinin' azapları asıra ko'rsetilgen be?
Ma'sihshinin' azapları filmde asıra ko'rsetilgen be? Joq! Eger bir nerseni ko'rsetse, olar kemeytilgen. Ma'sihshinin' krestte basdan keshirgen azapları bar edi, olardı kinoteatr ekranında jetkilikli da'rejede ko'rsetiw mu'mkin emes edi. Kim «Qudayım, Qudayım, nege Meni taslap kettin'?» (Matta 27:46) degen dawısta bildirilgen azap ha'm jan qıynalısının' u'lkenligin ko'z aldına keltire aladı? Quday O'zinin' erkin orınlawg'a quwanıshlı bolg'an Birin (Zabur 40:8), «gu'na bilmegen,» «gu'na islemegen,» ha'm «Onda gu'na joq» (2 Korinflilerge 5:21; 1 Petrus 2:22; 1 Yoxan 3:5) bolg'an jalg'ız Adamdı qalay taslap ketiwi mu'mkin edi? Bul sorawg'a qısqa juwap Jazıwdın' eki bo'liminde tabıladı: «Ma'sih bizdin' gu'nalarımız ushın o'ldi» (1 Korinflilerge 15:3), ha'm «Siz (Quday) muqaddessiz» (Zabur 22:1-3).
Sol ku'ni pu'tkil du'nya Iysag'a qarsı bolg'anday ko'ringen waqıtta, zulum adamlar Onın' etin su'yeklerinen so'zbe-so'z jırtıp atırg'an waqıtta, eń tańqalarlıq bir nerseler boldı: «Ol bizdin' qılmıslarımız ushın jaralandı, Ol bizdin' nadurıslıqlarımız ushın ezildi ... Rabbı Onın' u'stine barlıq nadurıslıg'ımızdı ju'kledi» (Yesaya 53:5-6). Solay etip, adam ta'repinen Ma'sihshige salıng'an fizikalıq azaplar Onın' ulıwma azaplarının' kishkene bo'legi g'ana edi. Gu'nalı er adamlar ha'm hayal adamlar ushın ma'ńgilik qutqarıw ushın, Quday bizdin' gu'nalarımızdı Onın' u'stine qoyıwı ha'm bizdin' gu'nalarımız ushın adil hu'kim sıpatında O'zinin' qaharın O'zinin' Ulın'a salıwı kerek edi (Zabur 88:7,16,18; Jılawlar 1:12). Bul qanday qattı soqqı edi!
Iysa kim edi ha'm Onı kim o'ltirdi?
Krestke qadalg'an Sol Kim edi ha'm kim? Eger Ol tek g'ana adam bolg'anda, onda biykar zorlıq haqqındag'ı barlıq sın tolıq tiykarlı boladı. Biraq Sol Immanuel edi, «Quday biz benen» (Yesaya 7:14; Matta 1:23). Sol «aspan ha'm ... jerdegi barlıq nerselerdin'» Jaratıwshısı edi (Koloselilerge 1:16; Yoxan 1:3). Qayg'ıda ra'himsizlik penen urılg'an Sol, balg'anı, shegelerdi, qamshını, krestti ha'm bul qıynaw quralların qollang'an qollardı jaratqan materiallardın' Jaratıwshısı edi.
Yahudiyler Iysanı o'ltirdi me, yamasa Rimlikler me? Tańqalarlıq juwap filmde anıq ko'rsetilgen. Yahudiyler ha'm basqa milletler birdey Ma'sihshige qarsı o'zlerinin' jek ko'riw dushpanlıg'ın ko'rsetse de, bul toparlardın' hesh biri Onı o'ltirmedi. Iysa O'zi bylay dedi: «Men O'z o'mirimdi qayta alıwım ushın qoyaman. Hesh kim Onı Mennen almaydı, biraq Men Onı O'zim qoyaman. Men Onı qoyıw qudiretine iye men, ha'm Men Onı qayta alıw qudiretine iye men» (Yoxan 10:17-18). Tanıs gimn «Ajayıp Meyirim» avtorı Yoxan Nyuton basqa bir gimn jazdı, ol bylay dedi: «Menin' ar-namısım gu'nanı sezdi ha'm moyınladı, ha'm meni umıtsızlıqqa batırdı; Menin' gu'nalarım Onın' qanın to'kkenin ko'rdim, ha'm Onı sol jerge qadawg'a ja'rdemlestirdim.»
Bul siz ushın ne ma'niske iye?
Zulum adamlar qolınan ha'm muqaddes, adil Quday qolınan sonsha azap shekken Sol, sizdin' gu'naların'ız ushın azap shekti ha'm o'ldi. Siz jaman gu'naka'r bolsan'ız da, yamasa onsha jaman emes gu'naka'r bolsan'ız da, siz o'zin'izdin' islerin'iz ha'm miynetlerin'iz tiykarında aspan'a kire almaysız. Bibliya da a'wliyelerdin' yamasa Qız Maryamnın' miynetleri arqalı aspan'a jetiw haqqında hesh nerseni aytpaydı. Kerisinshe, krestke qadalg'an ha'm tirilgen Ma'sihshi sizdi ha'zir Og'an keliwge ha'm tek g'ana sizdin' ma'ńgilik qutqarıwın'ız ushın gu'na ha'm ayıptın' awır ju'gin ko'tergen Og'an qarawg'a shaqıradı.
Eger siz o'zin'izdin' jo'g'altqan, ayıplı gu'naka'r ekenin'izdi, o'zin'izdin' gu'naların'ız ushın krestte azap shegiwge layıq ekenin'izdi moyınlasanız, ha'm eger siz Rabbı Iysa Ma'sihshinin' sizdin' qılmısların'ız ushın tesilgenin ha'm nadurıslıqların'ız ushın ezilgenin (filmnin' baslang'ısh sahnasında aytılg'anday) shın ju'rekten isensen'iz, Ol sizdin' janın'ızdı ma'ńgilikke qutqaradı. Biz sizge qalay ekenin aytamız. Bunday u'lken su'yispenshilik ha'm meyirim sawg'asına juwap retinde, siz o'mirin'izdin' barlıq ku'nleri boyınsha Ol ushın jasawdı qaleysiz.
«Quday bizge O'zinin' su'yispenshiligin ko'rsetedi, biz ha'li gu'naka'r bolg'anımızda, Ma'sihshi biz ushın o'ldi» (Rimliklerge 5:8).
«Sebebi siz meyirim menen isenim arqalı qutqarıldın'ız; ha'm bul o'zin'izden emes; bul Qudaydın' sawg'ası, islerden emes, hesh kim maqtanbasın. Sebebi biz Onın' isimiz, Ma'sih Iysada jaqsı isler ushın jaratıldıq, olardı Quday aldınnan tayarlag'an edi, biz olarda ju'riwimiz ushın» (Efessliklerge 2:8-10).
