«Диспенсация» сөзи сөзбе-сөз «үйде басқарыў» яки «экономика» дегенди аңлатады. Демек, бул Қудайдың адамлар менен ҳәр түрли ўақытларда Өзиниң жолларын ҳәр түрли басқарыўындағы тәртипли қатнасығы. Қудайдың адам менен болған басқарыўларын көрип шыққанымызда, биз Әдем бағындағы гүнасызлық жағдайын байқаўымыз мүмкин, бирақ ол диспенсацияның мүнәсибетине дерлик тийисли емес еди. Әдем ата менен Ҳаўа анаға бир әмир берилди ҳәм бойсыныў талап етилди, егер олар орынламаса, жаза жәрияланды.
Буннан кейин дерлик 1600 жыллық узақ дәўир топан суўға шекем даўам етти — бул тәртипсиз дәўир болып, адамлар өз жолларын бузды ҳәм жер зорлыққа толды.
Соңынан дүньяға Қудай тәрепинен Нух пайғамбар арқалы сөз айтылды, ол әдалатты уағызлаўшы еди. Олардың тәўбе етиўи кеме таярланып атырғанда сабырлы мәрҳамәт пенен күтилди (1 Петр 3:20; 2 Петр 2:5). Олар тәўбе етпеди ҳәм ески дүнья жоқ етилди.
Топан суўдан кейинги дүньяда адамның адам тәрепинен басқарылыўы Қудай тәрепинен орнатылды. Жаманлықты ҳүким ететуғын Қудай ҳаққындағы билим Нухтың әўладлары арқалы кеңнен тарқалды. Топан суў ҳаққындағы дәстүрлер жер жүзинде табылады. Бул Қудай ушын қосымша гүўалық еди. Соңынан жердиң ҳәр түрли миллетлерге ҳәм қабилелерге, олардың шаңарақлары ҳәм тиллерине қарай бөлиниўи болды. Олардың арасында Қудайдың күши ҳәм илаҳийлиги ҳаққындағы гүўалыққа ҳәм Римлилерге 1 ҳәм 2-баптарда айтылған ар-намысқа қарамай, Қудайды билмеслик үстемлик етти.
Топан суўдан кейин шама менен 360 жыл өткен соң, Ибраҳимниң шақырылыўы менен Патриархал дәўир басланды, бул Қудайдың жаңа ҳәм суверенли қатнасығы еди; бирақ бул Ибраҳим ҳәм оның әўладлары менен шекленген еди.
Нызам диспенсациясы
Нызам диспенсациясы артынан келди, бул Қудайдың адамлар менен қатнасығының биринши жәмийетлик тәртипли системасы болып, периштелер тәрепинен басқарылды. Қудайдың сөзлери бир миллетке берилди, бул Қудайдың жер жүзинде усылай билген жалғыз миллети еди (Амос 3:2). Бул «Буны исле ҳәм жаса ҳәм мийримлен; бойсынбасаң, қарғысқа ушыра» диспенсациясы еди. Бул диспенсацияның үш басқышы бар еди:
Ҳакимлер дәўиринде шама менен 400 жыл, сол ўақытта Қудай олардың патшасы болыўы керек еди, бирақ сол дәўирде ҳәр ким өз көзине дурыс көринген нәрсени иследи.
- Патшалық астында 500 жыл.
- Тутқынлықтан Мәсихтиң келиўине шекем 600 жыл. Буған пайғамбарлық гүўалық байланыслы еди; нызам ҳәм пайғамбарлар Юҳаннаға шекем болды (Лука 16:16).
- Нызамның бул диспенсациясы дәўиринде, Небухаднезардың, алтын бас ҳәм патшалар патшасының сиясий үстемлигинде Жәҳән миллетлериниң дәўирлери басланды (Даниел 2:37, 38). Олар әли де даўам етип атыр ҳәм Ийса Мәсих Өзиниң ҳүкимранлығын баслайтуғынға шекем даўам етеди.
Мәрҳамәт ҳәм Ҳақыйқат диспенсациясы
Мәрҳамәт ҳәм Ҳақыйқат диспенсациясы Юҳаннаның уағызлаўынан кейин Мәсихтиң келиўи менен басланды. Бул экономика дәўиринде инжил аспан астындағы ҳәр бир жаратылысқа уағызланады. Шерковтың шақырылыўы болып өтеди, бул Еллик күнлик байрамнан әўлиелердиң көтерилиўине шекемги қашаўыз сыяқлы созылады (Ҳаўарийлердиң ислери 2:1–4; 1 Тесалоникалықларға 4:13–18). Павлусқа Қудай тәрепинен арнаўлы «диспенсация» тапсырылған еди, бул инжилге де, Мәсихтиң денеси сыпатындағы Шерковтың тәлиматы арқалы Қудайдың сөзин орынлаўға да тийисли еди (1 Коринфликлерге 9:17; Ефесликлерге 3:2, 3; Колослықларға 1:25, 26).
Мәсихтиң ҳүкимранлығы диспенсациясы
Мәсихтиң ҳүкимранлығы диспенсациясы мың жыллық дәўиринде жер жүзинде болады. Ол сондай-ақ «заманлардың толықлығы диспенсациясы» деп те аталады (Ефесликлерге 1:10; Аян 20:1–6).
Бул ҳәр түрли басқарыўлар астында Қудайдың жақсылығы ҳәм садықлығы жарқырап көринеди, ҳәм адамның кемшилиги ҳәр жерде айқын болады.
«Сениң Қудай Ийең сени шөлде басқарып келди… сени кишипейилликке үйретиў ушын, ҳәм сени сынаў ушын, жүрегиңде не бар екенин билиў ушын» (Екинши нызам 8:2).
