NARKOMANLÍQ: Hár kim qáwip astında
Dictionary.com «narkomanlıq»tı «májbúriy túrde ádetke yamasa ámeliyatqa yamasa psixologiyalıq yamasa fizikalıq túrde ádetke aylanatuǵın zatqa berilgen jaǵday» dep anıqlaydı. Narkomanlıqqa kim qarsı turadı? Bizlerden kim bunday kúshke qul bolıwı múmkin? Bul «Kim turıppan dep oylasa, jıǵılıp qalmawı ushın saq bolsın» (1 Korinflilerge 10:12 NKJV) degen ayattı esapqa alǵanda soralıwı kerek shıǵar.
Eger Dawıt, «Onıń [Rabbiy] óz júregine jaǵımlı adam» (1 Samuel 13:14), gúnákar narkomanlıqqa berilgen bolsa, onda hár birimiz onıń tájiriybesin eskertiw retinde qabıl etiwimiz kerek. Hesh kim qarsı turmaydı, ásirese Rabbiyge isenbey yamasa Oǵan jaqın júrmey turǵanda. «Oyanıń hám duwa etiń, sınaqqa túsip qalmawıńız ushın. Ruwx shınında da tayın, biraq tán hálsiz» (Mark 14:38) barlıqqa eskertiw. Jas yamasa qarı, hálsiz yamasa kúshli, moralıq yamasa moralıq emes bolıwına qaramastan, hár kim narkomanlıqqa túsip qalıw qáwip astında.
Narkomanlıqqa túsip qalıw ańsat, hátte basında bir háreket adamnıń ar-namısına qarsı kelse de. Biraq, sol anıq háreket ádetke aylanǵannan keyin, onı toqtatıw qıyın, hám bunı islew ushın sırtqı járdem kerek bolıwı múmkin.
Dawıttıń jaǵdayı sizdi tań qaldırıwı múmkin. Aqır-aqıbet, biz onıń haqqında 1 Samuel 13-te oqıǵanımızdan tısqarı, ol «Quday adamı» (Naximıya 12:24) dep atalǵan. Onıń narkomanlıǵınıń jaǵdayların úyreniw ushın, dáslep tariyx, geografiya, teologiya hám jaǵdaylarǵa sáykes kórinisti belgilew durıs bolıwı múmkin.
Tariyx
Izraildiń birinshi pádisahı Sawıl húkimranlıq ete baslaǵanda, Dawıt jas qoylıqshı bala bolıp, óziniń dáslepki zaburların jazǵan. Rabbiy buyrıqlarına boysınbaǵanlıqtan (Ekinshi Nızam 7:1-5), Izraillikler, 350 jıl aldın Wáde etilgen jerge kelgennen berli, Kanaandaǵı qudayǵa qarsı turatuǵın xalıqlardı joq etiwde tabıssız boldı. Sonlıqtan, Rabbiy bir neshe butparast milletlerdi Izrail ushın qapqan hám tutqın bolıwına ruxsat berdi (Yeshua 23:13).
Sonday xalıqlardan biri Filistimlikler edi, olar Izrailliklerge turaqlı dushpan bolıp, Sawıl pádisahlıǵınıń barlıq dáwirinde olar menen urıs etken. Goliat penen bolǵan urıstan keyin (1 Samuel 17), Dawıt pádisahtıń quralların tasıwshısı boldı, hám armiya kapitanı retinde Dawıt hár bir qádemde jeńiske eristi. Onıń tabısı pádisahtıń Dawıtqa qızǵanıshın payda etti, bul Sawıldı ómiriniń aqırına shekem Dawıttı óltiriwge umtılıwǵa májbúr etti.
Geografiya
Filistimlikler Kanaannıń qubla-batıs jaǵasında, tiykarınan Gath paytaxtı bolǵan bes qala-mámlekette jasaǵan. Olardıń shıǵısında turaqlı shegara joq edi, ol jerde Yahuda qáwimi jasaǵan – Qudıstan ádewir 30 mil (50 km) uzaqlıqta. Filistimlikler pádisahı Dawıtqa Ziklagtı berdi (27:6), Dawıt Sawıldan qashqan waqıtta. Bul qala basqa Izrail awıllarına, sonday-aq Izraildiń dushpanları bolǵan bir neshe qáwimlerdiń jasaw orınlarına jaqın edi.
Teologiya
Ruxaniyliktiń hálsizlenip atırǵan dáwirlerinde, Quday óziniń adasqan xalqın jazaladı, butparast Filistimliklerdiń Izrail armiyaların jeńiwine ruxsat berdi. Olar hátte kelisim sandıǵın da qolǵa túsirdi (4:10-11), ol Dawıttıń jaslıq dáwirinde shatırda joq edi. Dawıt óziniń Qudayı Rabbiyge qoylıqshı bala retinde, pádisahqa xızmet etip atırǵanda hám Sawıldan ómirin saqlap qashqan waqıtta turaqlı isenim menen súygen. Bul dáwirlerde ol Zabur 23-ti jazǵan – bálkim qoylıqshı bolıp júrgeninde – hám Sawıl tárepinen quwǵın etilgeninde Zabur 7, 27 hám 31-di jazǵan. Qısqasha aytqanda, Dawıt Rabbiy jollarına ulıwma biytárep – az yamasa hesh qanday qızıǵıwshılıq kórsetpeytuǵın – xalıq arasında jasaǵan, Quday xalqınıń dushpanı tárepinen basqarılǵan mádeniyat penen qorshalǵan edi.
Jaǵdaylar
Dawıt ózin quwǵın etiwshiden jeti jıl qashqannan keyin sharshadı. Ol aqır-aqıbet Sawıl pádisahtıń qolınan ólimnen qutılıw múmkin emes dep sezdi. Bul Dawıttıń Qudayǵa bolǵan iseniminiń hálsizleniwi hám onıń narkomanlıǵın oyatqan jaǵdayǵa alıp keldi.
Dawıttıń narkomanlıǵı
Biz 1 Samuel 27:1-2-de máselelerdiń baslanıwın kóremiz: «Hám Dawıt óz júreginde ayttı: ‘Endi men bir kúni Sawıldıń qolınan ólem. Men ushın Filistimlikler jerine tez qashıp ketiwden jaqsı hesh nárseni joq; hám Sawıl Izraildiń hár qanday jerinde meni izlewden úmitsizlenedi. Sonlıqtan men onıń qolınan qutılam.’ Keyin Dawıt turıp, ózi menen birge bolǵan altı júz adam menen birge Gath pádisahı Maoxtıń ulı Akishke bardı.»
Bul Rabbiyge súyeniwdiń hálsizleniwi edi, bul Dawıttıń óz oylarına súyeniw esigin qayta ashqan sıyaqlı (Nasiyatlar 3:5-ti oqıń), aldaw hám ótiriktiń qayta janlanıwına ruxsat berdi. Ol Sawıldan birinshi ret qashqanında hám Gath pádisahı Akishke barǵanında aldawdı paydalı dep tapqan edi (1 Samuel 21:10-15-ti qarań). Sol waqıtta, Filistimlik monarxına Dawıttıń «on mıńlardı» óltirgen kúshli jawınger ekenligi xabar etilgende (11-ayat), ol ózin jınlı etip kórsetken, hám onıń ótirigi oǵan qashıp ketiwge múmkinshilik bergen.
Keyinirek, ol aqılına kelgen hám Rabbiy onıń háreketlerine ruxsat bergenin – biraq maqullamaǵanın yamasa qollap-quwatlamaǵanın – kórgen bolıwı kerek. Bul Dawıttıń Zabur 34:18-degi moyınlawınan bayqaladı, ol jerde ol jazǵan:
Rabbiy júregi sınǵanlarǵa jaqın, hám ruwxı sınǵanlardı qutqaradı.
Qosıqtıń kirisiwinde «Dawıttıń Zaburı; ol Abimelek aldında óz minez-qulqın ózgertkeninde, ol onı quwıp jibergen, hám ol ketken» (JND) delingen.
Eger bul onıń ótirik aldawdı qollanǵan jalǵız waqıtı bolǵan bolsa, biz onıń háreketin narkomanlıq dep atamaymız . Biraq bul 16 ay dawamında ádetke aylandı – ol Filistimlikler jerine ekinshi ret adasqanında Gath pádisahın aldaw ushın qollanǵan ámeliyat. Biz kórip turǵanımızday, narkomanlıqqa alıp keletuǵın jaman háreketler adam óz túsinigine súyengeninde hám dushpan elinde – yaǵnıy Shaytannıń aymaǵında – bolǵanında baslanıwı múmkin.
Ziklagta jasap atırǵanda, Dawıt hám onıń adamları átiraptaǵı xalıqlardı qırıp, Izraildiń dushpanları bolǵan qalalardı taladı. Biraq, Filistimlik pádisahın ózine súydiriw hám qádirletiw ushın, Dawıt 16 ay dawamında ótirik hám aldawdı qollanǵan – Akish dushpanlarına tiyisli awıllarǵa hújim etkenin xabar etip. Bul 1 Samuel 27:9-12 (NKJV) -de xabar etilgen:
Dawıt jerge hújim etken sayın, ol er adamdı da, hayaldı da tiri qaldırmadı, biraq qoylardı, ógizlerdi, esheklerdi, túyelerdi hám kiyimlerdi alıp, qaytıp Akishke keldi. Keyin Akish: ‘Búgin qay jerge reyd jasadıń?’ dep soraytuǵın edi. Hám Dawıt: ‘Yahudanıń qubla aymaǵına, yamasa Jeraxmeelitlerdiń qubla aymaǵına, yamasa Kenitlerdiń qubla aymaǵına,’ dep ayttı. Dawıt Gathqa xabar jetkiziw ushın er adamdı da, hayaldı da tiri qaldırmadı, ‘Olar biz haqqımızda xabar bermesin, «Dawıt sonday etti» dep,’ dep ayttı. Hám ol Filistimlikler elinde jasaǵan barlıq waqıtta onıń minez-qulqı sonday edi. Sonlıqtan Akish Dawıtqa isendi.
Bul narkomanlıq onı qay jerge alıp keldi? Akish, Dawıtqa isenip, ayttı: «Ol óz xalqı Izraildi ózinen jiyrenishti etken; sonlıqtan ol máńgi meniń qulım boladı» (12-ayat). Dawıttıń narkomanlıǵı, barlıq narkomanlıqlar sıyaqlı, qullıqqa teń edi hám qıyınshılıqqa alıp keldi. Dawıt dushpan pádisahtıń gvardiyashısı etip tayınlandı hám óz xalqına – shınında da, Quday xalqına – Izrailge qarsı urısıwǵa shaqırıldı. Onıń ótirik hám aldawǵa bolǵan narkomanlıǵı onı óte qáwipli jaǵdayǵa saldı, bul awır aqıbetlerge alıp keliwi múmkin edi.
Shúkirler bolsın, Rabbiy qadaǵalawda edi – ol hárdayım sonday. Quday Filistimliklerdiń basqa pádisahların Akishti Dawıt hám onıń adamların óz qatarınan shıǵarıwǵa májbúr etiw ushın qollanǵan. Dawıt óz narkomanlıǵı onı salǵan qıyınshılıqtan qutqarılǵan.
Hesh kim narkomanlıqtan qutıla alatuǵın jalǵız jol – Rabbiy tárepinen sol qullıq júginen azat etiliw dep aytıw durıs bolıwı múmkin. Bunday obsesiyadan óz kúshi menen ótiw múmkin emes. Dawıt óz háreketleriniń hesh qanday tikeley aqıbetlerinen qutılǵan, biraq siz kórip turǵanıńızday, ol hár kim narkomanlıqqa túsip qalıw qáwip astında ekenliginiń mısalları.
JUWMAQ
- Zabur 34-tiń atında Abimelek atı atalǵan, ol barlıq múmkinshilikler menen Gath pádisahı Akish penen birdey. Bul jerden Abimelektiń pádisahlıq atı bolǵanlıǵı hám Filistimlik pádisahlarınıń jeke atı emesligi kórinip turıptı (Xalıqaralıq Standart Bibliya Entsiklopediyası).
