«Kóriw — iseniw» degen sóz qansha ápiwayı bolsa, sonsha nadurıs. Tómendegi waqıya adam óz kóziniń kóriwine isenip turǵanda qalay tolıǵı menen aldana alatuǵının dálilleydi.
Aldawshı tájiriybe
Bir universitetniń huqıq bóliminde bir waqıtları lektor júzge jaqın studentler toparına platformada sóylep turǵan edi. Birden aldınǵı esik ashıldı hám imarattıń qaraqshısı aldınǵa juwırıp kelip, professorǵa ashıwlanıp baqırdı, ol platformadan sekirip túsip, bólmeniń ortasında óz qarsılası menen ushıraqtı. Qızǵın sózler tez almasıldı, gúres baslandı, ol qaraqshınıń revolver shıǵarıwı menen tawsıldı. Bir oq dawısı shıqtı hám eki adam qıyınshılıq penen ajıratıldı.
Is qaralǵanda barlıq gúwalar oqtı qaraqshı atqanın ant etti, geybirewleri hátte oq atılǵannan keyin quraldan tútin shıqqanın kórgenin ayttı.
Oqtı qaraqshı emes, al imarattıń sırtında ashıq áynek qasında turǵan adam atqanın aytqanda oqıwshı tań qalar ma eken? Pútkil is aldınnan kelisilgen, universitetniń huqıq studentleri aldında tuwrı dáliyllerdiń qunın sınaw ushın psixologiya tájiriybesi edi.
Anıq dáliyl talabı
Hám ruwxıy álemde kórinetuǵın kórsetiwdi talap etetuǵınlar kóp. Olar anıq dáliyller dep ataytuǵın nárselerdi soraydı; olar hesh nárse «isenim menen» qabıl etpeydi, hám sezimler — kóriw, esitiw yamasa tiyiw — arqalı anıqlanbaytuǵın hesh nársege iseniwden bas tartadı — olardıń ilahiylestirilgen úshligi, olar isenetuǵın jalǵız quday. Hám bunı islewde olar ózlerin óte aqıllı dep esaplaydı, hám kórmegen, biraq isengenlerge jasalma ayanısh penen, hátte kemsitiw menen qaraydı. «Ha,» olar juwap beredi, olardan Qudayǵa iseniw talap etilgende, «biz kórsek isenemiz»; hám ózleriniń túsindiriwlerinde aqıllı bolıp, olar sezimlerge dálilleniwi múmkin bolǵan nárselerden basqa hesh nársege isenbeytuǵın pozitsiyanı saqlaydı.
Olar bunı ratsional hám qáwipsiz tiykar dep oylaydı. Biraq solay ma? Olardıń ashıp berilgen haqıyqatqa bolǵan múnásibeti shın mániste ratsional ma? Joqarıda keltirilgen waqıyanı esapqa alǵanda, Joq. Bizdiń sezimlerimiz bizdi aldawı múmkin, bizdiń pikirlerimiz kóbinese qáte, hám bizdiń juwmaqlarımız kóbinese qáte, sebebi bizdiń dáslepki shártlerimiz qáte.
Bizdiń sezimlerimizdiń qátelikleri
Huqıq studentleri, ádette, ańsat aldanbaydı, yamasa basqalardan góre juwmaqlardı tez shıǵarıwǵa beyim emes. Biraq professorları tárepinen olar ushın shólkemlestirilgen kórsetiwde olardıń hár biri aldanǵan edi; hám kózleriniń kóriwine isenip, keyinirek qáte ekenligin bilgen nárselerdi ant astında fakt dep járiyalawǵa tayın edi.
Rabbimiz Isa Máshiyge isen, sonda sen qutqarılasań (Húkimetler 16:31).
