Нухтың аты «тынышлық» яки «жубаныш» дегенди аңлатады. Оның әкеси Ламех оған усы атты «Хожа қарғаған жер себепли қолларымыздың мийнети ҳәм азаплы мийнетинде бизди жубатады» (Жаратылыс 5:29 NIV) деген үмит пенен берген. Ламех қандай жубанышты нәзерде тутқаны айтылмаған, бирақ қарғаған жердеги физикалық мийнеттиң шаршаўынан тысқары, жағдайлар улыўма жақсы болмаған ҳәм Жаратыўшы тез арада араласады деген сезим бар сыяқлы. Бул Ламехтың бабасы Енохтың Нухтың туўылыўынан бир әўлад яки сондай (69-369 жыл) алдынғы ўағызлаўының нәтийжеси болыўы мүмкин бе?
Адамнан жетинши болған Енох пайғамбарлық етти ... ‘Мине, Хожа Өзиниң мыңлаған муқаддеслери менен ҳәммени ҳүким етиў ушын, ҳәм барлық наҳақ адамларды олардың наҳақ жол менен ислеген барлық наҳақ ислери ушын, ҳәм наҳақ гүнакарлар Оған қарсы айтқан барлық қатты сөзлери ушын айыплаў ушын келеди.’ (Яҳуда 14-15)
Енохтың анық тийкарғы идеясы инсанияттың наҳақлығы – Қудайға орын жоқ болған турмыс тәризи.
Енох Қудай менен жүриў турмысының руўхланыўынан ўағызлады (Жаратылыс 5:22). Оның улы Метушелах ҳәм ақлығы Ламех оның мысалына ерген бе екен деп ойлайды адам. Яки олар атырапындағы нашарласып баратырған жәмийеттен көбирек тәсирленген бе екен? Тек Нух ҳаққында ғана биз және «ол Қудай менен жүрди» (Жаратылыс 6:9) деп оқыймыз.
Моральлық бузылыў
Нух тарийхқа «Қудайдың уллары» ҳәм гөззал «адам қызлары» (Жаратылыс 6:1-2) арасындағы наҳақ бирлесиўден гибрид супер-раса раўажланып атырған ўақытта кирди, бул моральлық бузылыў процессин сондай дәрежеде тезлетти, ҳәтте «Хожа адамның жердеги жаманлығы қаншалық үлкен болғанын көрди, ҳәм оның жүрегиниң ойларының ҳәр бир нийети ҳәр дайым тек ғана жаманлық еди» (Жаратылыс 6:5).
Римликлерге 1:21-32 де баяндалған адам моральлығының ҳәм Қудай менен қатнасығының нашарласыўы тоғыз әўладтан кейин ҳәм адам тарийхының 1000 жылдан аслам ўақытында толық гүллеген еди. Даўыттың адам расасының моральлық/руўхый жағдайы ҳаққындағы комментарийи (Забур 14:2-3; 53:2-3) сол ўақытта да, ҳәзир де, ҳәм тарийхтың ҳәр қандай ноқатында да аз яки көп дәрежеде ҳақыйқат болған: «Қудай аспаннан адам улларына қарайды, егер түсинетуғын, Қудайды излейтуғын биреў бар ма екен деп. Ҳәмме терис бурылды, олар биргеликте бузылды; жақсылық ислейтуғын ҳеш ким жоқ, ҳәтте биреў де жоқ».
Бул улыўма мәлимлеме айырым ўақытларда сан жағынан киши истисналарға ийе болған, мысалы Нухтың жағдайында, ол «Хожаның көзинде мәрҳамат тапты» (Жаратылыс 6:8). Ол Қудайдың жүрегине қаншалық сергитиўши болған болыўы керек:
Аспаннан Хожа қарайды ... Ол ҳәммениң жүреклерин қәлиплестиреди, олардың ислеген ҳәр бир нәрсесин есапқа алады (Забур 33:13-15)
Нухтың бундай жәмийеттеги турмысы адамлық өлшемде жүдә жалғыз болар еди, бирақ ол Өзиниң жаратылысларының қатнасығын қәлеген Қудай менен жүрди. Нух ҳәм Қудай бир-бирин тапты. Қандай бай қатнасық болған болыўы керек! Сиздиң сол Қудай менен күнделикли тығыз қатнасығыңыз қалай? Меники қалай?
Исеним қатнасығы
Баяндама даўам еткенде, жағдайдың қаншалық аўыр болғаны бизге және еслетиледи: «Енди жер Қудайдың көзинде бузылған ҳәм зорлыққа толы еди» (Жаратылыс 6:11). Бул шыдап болмайтуғын еди, ҳәм Қудай бир нәрсе ислеўи керек еди. Қудай менен исеним қатнасығы адамнан «Оның бар екенине ҳәм Оны ынталылық пенен излегенлерди сыйлықлайтуғынына исениўди» (Еврейлерге 11:6) талап етеди. Оның дәўиринде Нух жалғыз ғана талапқа жуўап берген адам еди. Сол себепли Қудай бир күни оған өзин ҳәм шаңарағын жоқ болыўдан қуткаратуғын кеме қурыў ҳаққында айтқанда, Нух бойсынды. Жазыў драмалық, күшли:
Исеним арқалы Нух, әли көрилмеген нәрселер ҳаққында ескертилгенде, муқаддес қорқыў менен шаңарағын қуткарыў ушын кеме қурды. Оның исеними арқалы ол дүньяны айыплады ҳәм исеним арқалы келетуғын ҳақлықтың мийрасхоры болды (Еврейлерге 11:7)
Исеним жеке исениўшини Қудай менен байланыстырады, ҳәтте ол өзекке шекем шіриген ҳәм Қудайды қәлемейтуғын жәмийетте жасаса да. Қудайдың қатнасығында жасаған Нух атырапындағы бузылған жағдайлардан толық хабардар еди ҳәм Қудайдың бурын-соң көрилмеген ҳүкимди төгиўи кереклигине таң қалмаған болыўы керек. «Муқаддес қорқыў» менен ол Қудайдың ескертиўине қулақ салды ҳәм бойсынып кемени қурды. Расаның қалған бөлеги ескертиўлерге итибар бермеди. Нухтың үлкен бабасының 300 жыллық ўағызлаў кампаниясы ҳеш қандай нәтийже бермеген сыяқлы, ҳеш болмағанда бузылған расаны тәўбеге қайтарыў мәнисинде.
Кеме Нухтың арқа бақшасында бир әсирдиң көп бөлегинде қурылыс астында болды – әлбетте жүдә анық көринип турған. Ол жергиликли, ҳәтте улыўма, туристлик аттракцион болған ба? Нух журналистлердиң сораўларына жуўап берген бе яки объектке экскурсиялар өткерген бе, өз миссиясын түсиндирип ҳәм адамларды ескертип? Бәлким ол ҳәтте күнделикли яки ҳәптелик түрде Қудайдың келетуғын ҳүкимин қатты даўыс пенен жәриялаў ушын ўақыт бөлген, кемени инсанияттың жалғыз қуткарылыў үмити сыпатында усынған. Ол, ақыр ақыбет, «ҳақлық ўағызшысы» (2 Петр 2:5) еди. Бирақ адамлар ушын бул Дисней Уорлд фантазиясы сыяқлы еди. Нух өз исенимине қаншалық қатты қараса, ол соншалық көп мысқылға ушыраған болыўы шексиз. Нәрселер көп өзгере қоймады, солай емес пе?
Биз Нухтың шаңарағының жеке исеними ҳаққында ҳеш нәрсе билмеймиз. Оның уллары қурылысқа жәрдем берген бе? Олар қоңсылардың, дос-яранлардың, теңлеслериниң ҳәм таң қалып қарап турған туристлердиң қарасларынан, комментарийлеринен ҳәм бармақ пенен көрсеткенинен уялған ба? Биз билмеймиз. Бирақ биз Нухтың исеними ҳақыйқый болғанын ҳәм шаңарағын қуткарып қалғанын билемиз. Биз ҳеш ким басқа биреўдиң исеними арқалы, руўхый мәнисте, қуткарылады деп исенбеймиз; исеним – бул өзин ашқан Қудайға жеке, шахсый, индивидуал миннетленгенлик. Бирақ ата-ананың яки баба-әжесиниң исениминиң тәсири күшли болады, мысалы Тимофейдиң жағдайында (2 Тимофей 1:5). Исеним мийрас болып қалмаса да, оны үйретиўге болады. Нухтың мысалы күшли еди ҳәм оның шаңарағына күшли тәсир етти.
Буннан тысқары, Нухтың әмелий исеними Қудайға сондай сергитиўши болды, Ол оны шаңарағын қуткарылыўына қосыў арқалы сыйлықлады, сол нәрсени ол Лот ушын да ислеўге тырысты (Жаратылыс 19:12-22). Пабылдың жағдайында да, Қудай оның садықлығын ҳүрметлеп, оның менен бирге жоқ болыўға мәҳкүм болған кемеде саяхат еткенлердиң ҳәммесин қуткарып қалды (Ҳаўарийлердиң ислери 27:24). Биз қуткарыўды қәлейтуғын Қудай менен ислесип атырмыз, ҳәм Ол жеке адамның исенимин сондай ҳүрметлейди, Ол көп ўақытта басқаларды сол арқалы берекетлейди. Ол гүнакарды тек барлық қуткарылыў ҳәрекетлери қабыл етилмегеннен кейин ғана жоқ етеди.
Кеме қурыў жойбары
Нухтың жойбары (ҳақыйқатында Қудайдың жойбары) ҳақыйқатында да абсурд болып көринген болыўы керек. Әлбетте, жақын жерде үлкен суў ҳаўызы жоқ еди. Жерге ҳеш қашан жаўын жаўған ба еди (Жаратылыс 2:5)? Ҳеш ким бурын кеме көрген бе еди? Нухтың жерди суў басады деген ҳикаясы оның дәўириндеги адамлар ушын түсиниксиз болған болыўы мүмкин. Ҳәм, сыяқлы, Қудайдың ҳүкими түсиниги де түсиниксиз еди. Нух ҳеш қашан көрмеген нәрсеге таярланыўға миннетленген еди (Еврейлерге 11:7). Бирақ ол күнделикли жүрислеринде танысқан Қудайға исенди. Сол себепли, өткир моральлық бузылыў менен гүресиўден тысқары, Нух шөлде үлкен кеме қурыў себебине байланыслы терең цинизмге де қарсы шықты. Муса сыяқлы (Еврейлерге 11:27), Нух «көринбейтуғынды көргенлиги ушын шыдамлылық етти» ҳәм алға басып, сол сыяқлы көринбейтуғын, бирақ исеним ушын жетерли дәрежеде анық болған келешектеги ўақыяларға таярланды.
Нухтың шыдамлылығы бул кризис ўақытында Қудайдың сабырлығының да көриниси еди. Петр «Қудай Нухтың дәўиринде кеме қурылып атырғанда сабырлық пенен күткенде, әййемги ўақытта бойсынбағанлар» ҳаққында жазады (1 Петр 3:20). Ҳүким таярланып, қуткарылыў жоллары әзирленип атырғанда, жағдайлар жаманнан жаманға өтип бараберди, Өзиниң сүйген жаратылысы Өзине қарсы шыққан сүйиўши Қудайдың шексиз сабырлығын сынады. Бүгин көп айырмашылығы бар ма? Барлығымыз Нух сыяқлы садық, барлық қыйыншылықларға ҳәм қарсылықларға қарсы сабыр ҳәм турақлы болайық, көзлеримиз ҳәр дайым ҳақ болған ҳәм ҳеш қашан сәтсизликке ушырамайтуғын Қудайға қадалған болсын.
«Ҳақлық ўағызшысы» сыпатында Нух өз шаңарағынан тысқары ҳеш қандай динге киргизиўшилерди жеңип алмады. Бирақ оның шаңарағы өте әҳмийетли. Нух үйде садық еди ҳәм, басқа динге киргизиўшилерди жеңип алмаса да, оның шаңарағына болған садықлығы жаман, итибарсыз дүньяға болған гүўалықын қоллап-қуўатлады. Ҳәм «оның исеними арқалы ол дүньяны айыплады ҳәм исеним арқалы келетуғын ҳақлықтың мийрасхоры болды» (Еврейлерге 11:7). Нух бәримиз ушын күшли мысал, өз исенимимиз ҳәм әмелиятымыз ушын идеал. Моральлық шіриў биз жасап атырған жәмийетти дерлик жоқ еткен бүгинги күнде биз «Нухлар» болайық – ҳақыйқатты сөйлейтуғын ҳәм жасайтуғын Нухлар, гүнакарды ҳүким келетуғыны ҳаққында ескертип, оларға Қудайдың мәңгилик қәўипсизлик ҳәм қорғаныў кемесине, Хожа Ийса Мәсихке кириўди усынып.
Суў тасқыны арқалы
Суў тасқыны ҳикаясы Қудайдың дәл ўақытын ҳәм ўақыяларды итибар менен қадағалаўын тамашалы түрде көрсетеди. «Нух 600 жаста еди, суў тасқыны жерге келгенде» (Жаратылыс 7:6). Бул барлық ўақытлардың ең узақ жасаған адамы, Нухтың бабасы Метушелах өлген жыл еди; Нухтың әкеси Ламех бес жыл алдын өлген еди. Солай етип, Нухтың садық әке-бабаларының ҳеш бири суў тасқынының қорқынышлы апатшылығын бастан кеширмеди. Ол исенимсизлер ҳәм моральлық жақтан бузылғанлар ушын мөлшерленген еди.
Муқаддес Китап Нухтың шаңарағының кемеде бир жыл жасаған ўақытындағы күнделикли турмысы ҳаққында ҳеш қандай мағлыўмат бермейди (Жаратылыс 7:11; 8:13-14). Бул шаңарақтың жалғызлықтағы бир жыллық ис-ҳәрекетлери ҳаққында ҳеш нәрсе билмесек те, биз олардың Қудайын жетерли дәрежеде билемиз, Ол оларды «зеригиўден өлтирип қоймағанын» билемиз. Көп адамлар мәсихшилердиң турмысы зеригиўли, бул азғырыўшы, жоқ болыўға мәҳкүм дүньяның қызықлы нәрселеринен ҳәм аттракционларынан «маҳрум» болғанлықтан деп ойлайды. Айрым ўақытларда биз ушын Қудайымыз биздиң турмысымызды қызықлы, қанаатландырарлы ҳәм нәтийжели етиў ушын ҳәр дайым жетерли болатуғынын түсиниў қыйын – биз Оның қуўанышы ҳәм Оның мәрҳаматында екенимизди түсингенимизге шекем. Қандай берекетли әжизлик ҳәм тығызлық! Тек Оған итибар қаратың, Оның не ислеп атырғанына ҳәм биз Ол ушын не ислеўге мийнетли екенимизге.
Қудай оларды бул ғайрытабийий саяхат даўамында қалай қызықтырғаны ҳәм сергек тутқаны ҳаққында ойланыў азғырыўшы. Мен исенемен, ҳеш қандай телешоў, концерт, спорт жарысы, дем алыс яки басқа адамлық ўақыя дүньяның биринши круиз кемесинде Қудайдың мийманлары сыпатында өткен сол 375 күндей қызықлы болмаған.
Биз не үйрене аламыз
Нухтың кемеден шыққаннан кейинги биринши жойбары Хожаға қурбанлық орын қурыў ҳәм онда жанық қурбанлықлар шалыў болды (Жаратылыс 8:20), сол арқалы ол өзиниң ҳақыйқый Қудайға табыныўшы екенин дәслеп тастыйықлады, сондай-ақ жаңартылған жерде табыныўды қайта орнатты. Оның кейинги моральлық қәтеси анти-климактикалық ҳәм үлкен басымға мүтәж емес, тек ғана айтып өтиў керек, қаншалық табыслы яки жеңимпаз болсақ та, өтмиште Қудай менен қаншалық жақсы «жүрген» болсақ та, биз ҳәр дайым гүнаға оңай берилемиз. Нух адам еди. Оның Қудайы, ҳәм биздиң Қудайымыз мәрҳаматлы, сүйиўши, меҳрибан ҳәм кеширимли. Биз Оған жүдә мүтәжбиз.
