Qudaydıń Húkim Etiw Orınınıń Úsh Máwsimin Túsiniw

Máshihtiń sud orını

Quday hámme waqıtta durıs Ol ne dese de, ne qılsa da. Jańa Ósiyette Rimlikler Qudaydıń ádilligi haqqında kóp aytadı, tımsalǵa uqsap Yesaya Eski Ósiyette aytqanday. Injil Qudaydıń nadurıs adamdı ayıplaganda durıs ekenligin kórsetedi táwbe etpegen gúnákardı hám Ol járiyalaǵanda táwbe etken gúnákardı ádil dep.

Pawıl Mars tawındaǵı grek filosoflarına hám basshılarına kórsetti, olar ushın «námálim Quday» bolǵan Quday (Hák. 17:23 NKJV) Álem-jáhandı jaratıwshı hám qollap-quwatlawshı Quday ekenligin (24,26-ayatlar). Quday hesh qashan butparastlıq penen baylanıslı emes (25,29-ayatlar). Elshi Qudaydıń milletlerdi basqaratugınlıǵın hám adamzat náwbetiniń waqıtların hám shegaraların basqaratugınlıǵın túsindirdi – ótken, házirgi hám keleshek. Bul fakt adamnıń boysınıw juwapkershiligin biykar etpeydi. Tábiyiy adam óziniń Qudayǵa juwapker ekenligin moyınlawdan bas tartadı. Táwbe etiw kerek, sebebi «hámme gúna qıldı hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (Rimlikler 3:23).

Quday jaqın qatnasıqqa iye bolıwdı qáleydi hámme adamlar menen (Hák. 17:26-28). Biraq, Adam hám Hawanıń gúnası hám qarsılıǵınan berli (Jaratılıs 3), Quday menen adam arasında ajıralıw bar, onı hesh qanday adamzat kúshi Máshihtiń qutqarıw jumısınan basqa kópirdi qura almas edi. Bizim ullı Jaratıwshı Qudayımız hámme er adamlarǵa hám hayal adamlarǵa táwbe etiwdi hám onı házir etiwdi buyıradı, sebebi Ol tek ǵana Qutqarıwshı emes, al sońǵı Sudya da (Hák. 17:30-31). Xabar shoshıwlı, hám durıs juwap keyinge qaldırılıwı múmkin emes. Bul Qudaydıń miyriminiń «házirgi waqtı» (2 Korinfliler 6:2).

Quday ne ushın sońǵı Sudya bolıwǵa ılayıqlı? Zábúr 139 juwaptıń keminde bir bólegin beredi. Jaratıwshı Qollap-quwatlawshı Qutqarıwshı (Áke Quday, Ulı hám Muqaddes Ruwx) bul:

• Hámme jerde bar: Ol hámme jerde hám hámme waqıtta sonday.
• Hámme nárseni qıla alatuǵın: Ol hámme nárseni qıla alatuǵın, qudiretli.
• Hámme nárseni bilgen: Ol hámme nárseni bilgen, hámme haqqında hámme nárseni baslanǵıshınan aqırına shekem bilgen – háttá nársler júz beriwden aldın.

Biz bul ájayıp Quday menen birge bolıwdı qáleymiz be? Bul Dáwittiń shın júrekten qálewi edi hám ol sonday dua etti. Bul zabúr Rabbimizdiń qásiyetlerin abstrakt oylar sıyaqlı emes, al Ol óz xalqı menen qatnasıqta bolatuǵın belsendi qásiyetler sıyaqlı súwretleytuǵını qızıqlı. Ol beredi:

Súwretlew Qudaydıń jaqın bilimi Óz qulı haqqında (1-6-ayatlar);

• Qısqasha mazmunı Qudaydıń bar ekenligi Dáwit penen (7-12-ayatlar);
• Súwretlew Qudaydıń háreketleri Dáwittiń ómirinde, onıń tuwılıw anınan baslap (13-16-ayatlar);
• Járiyalaw Qudaydıń oyları Dáwitke qaray sanawǵa bolmaytuǵın (17-18-ayatlar);
• Jazalaw ushın dua Qudaydıń dushpanları (19-22-ayatlar);
• Dua Quday múmkin izle hám basla Dáwitti (23-24-ayatlar).

Biz gúnanıń ajıratatuǵının bilemiz Quday menen adam arasında, sonday-aq adamlar arasında. Gúna hámme nárseni buzadı, kóp Injil jazıwları tolıq túsindiredi. Biraq, Quday qayta tiklewshi Quday, Ol adamlardı Ózine qaytaradı. Máshihtiń kresttegi tamamlanǵan jumısı tiykarında, muqaddes hám ádil Quday bizdiń gúnálarımız máselesin – gúnákar háreketlerdi sheshe aladı hám gúnáların moyınlaǵan táwbe etken gúnákardı keshire aladı (Rimlikler 1:18–5:11).

Bunnan da artıq, Quday máseleniń túbirin de sheshti – gúná tábiyatın, jaman háreketlerdiń sebebin. Solay etip, Quday násiyattıń dáwirindegi barlıq isenimlislerdi, Hák. 2-den baslap kóteriliwge shekem, birinshi Adamnıń shańaraǵınan Máshihtiń shańaraǵına ótkizdi (Rimlikler 5:12-21). Biz shirkew dáwirinen aldınǵı isenimlisler hám onnan keyin jasaytuǵınlar hár túrli shańaraqlarǵa tiyisli ekenligin atap ótiwimiz múmkin. Quday «hár bir shańaraqtıń» Ákesi (Ef. 3:15 ESV), hám bul usılay túsindirilwi kerek.

Biz isenimli bolǵan waqıttan baslap, Máshih bizdiń jańa Ustazımız boldı. Ol bizge «jańa ómirde» júriwge járdem beredi (Rimlikler 6:4), al biz Ózimizge Ózine isenim hám Ózine muhabbat arqalı hámme nárseni tapsırıwımız kerek. Biz sonday tolıq tapsırǵanımızda, bul biz Qudaydıń erkini orınlawǵa kúshimiz joq ekenligin úyrenip, Muqaddes Ruwxtıń járdemine súyengenimiz ushın (Rimlikler 7–8). Sonday-aq, Rimlikler 9–11 Qudaydıń Izrail menen qatnasıqlarında ádil ekenligin kórsetedi – ótken, házirgi hám keleshek – hám Ol ákelerge bergen wádelerin orınlaydı. Bunı bilgen halda, biz Ózimizdiń Qudayımızǵa súyene alamız, Ol bizge Ózimizdiń juwapkershiliklerimizdi kórsetedi:

• Ózine (12:1-2).
• Ózimizge isenimlisler sıyaqlı (3-ayat).
• Imanlılar (4-16-ayatl.).
• Imansızlar (17-21-ayatl.).
• Húkimet (13:1-7).

Rimlilerge 12–16-baplar bizdi Rabbimiz Isaǵa jaǵıw ushın jańa turmısta júriwge, hámme tarawlarda Qudaydı húrmetlewge shaqıradı. Bul jerde húkim orını bizdi ruwxlandırıw ushın keledi, qorqıtıw ushın emes.

Qudaydıń Húkim Orını

Rimlilerge 14-bapta elshi Qudaydıń huqıqları bizdiń jeke turmısımızda, shańaraqlarımızda hám Qudaydıń xalqı arasında qalay saqlanıwı kerek ekenligin túsindire basladı. Bul, ásirese, tiykarǵı máselelerge tiyisli bolmaǵan pikir ayrımashılıqların esapqa alǵanda edi (14:1–15:7). Bul kontekste Pawıl Qudaydıń patshalıǵın házirgi kórinisinde (14:17) hám Qudaydıń húkim orının1 (10-ayat) hár bir imanlı hám imansız Oǵan esap beriwge minnetli ekenligin kórsetiw ushın kirgizdi (11-12-ayatl.).

Hámme málimlegen máshihiy Qudaydıń patshalıǵında, bul imtiyaz benen birge keletuǵın juwapkershilikler menen birge. Sonlıqtan biz Onıń qaǵıydaların húrmetlep, Oǵan sıyınıwımız kerek, sebebi Qudaydıń patshalıǵında bolıw, Qudaydıń húrmetsizlengen dúnyasında jasap atırǵanda úlken artıqmashılıq. Kelesi dúnyada, mıń jıllıq patshalıqta (Ashıw 20:1-10), hár bir tize Oǵan iykiliwi kerek boladı (Filipililerge 2:10). Búgin biz bunı erikli túrde ete alamız, sebebi biz Onı súyemiz. Ashıw 20-baptaǵı úzindi Máshihtiń hám Qudaydıń húkim orınınıń basqa bir májilisine de tiyisli.

Imanlılardıń ákesi Ibrahim Qudaydıń ádilligin járiyalaǵanda ne degenin esletip óteyik:

«Sen bunday is etiwden uzaq bolǵaysıń, ádillilerdi páliyler menen birge óltiriwden, ádilliler páliyler sıyaqlı bolıwınan; Sen bundaydan uzaq bolǵaysıń! Pútkil jerdiń Hákimi durıs is etpeyme?» (Jaratılıs 18:25 NKJV)

Basında kórgenimizdey, Quday hárdayım durıs. Sonlıqtan Onıń kelesi húkiminde ádillik kórsetiledi.

Bizdiń Qatnasımız

Imanlılar sıpatında biz bizdiń húkimimizdi – biz múnásip bolǵan jazanı – Óz Ulına júklegen Qutqarǵısh Qudayǵa iykiliwdi úyrendik. Ol xochta bizdiń ornımızǵa boldı hám Qudaydıń barlıq muqaddes hám ádil talapların qanaatlandırdı. Usı tiykarda Quday bizdi Ózi ushın saqladı (Rimlilerge 8:32-39), biz hárdayım Oǵan Quday menen durıs bolǵan orında hám qatnasta xızmet etiwimiz ushın (Filipililerge 3:3).

Bir-birimizge bolǵan qatnasımızǵa tiyisli: «Neshige sen óz tuwısqanıńdı húkim eteseń? Yamasa neshige sen óz tuwısqanıńdı mensinbeyseń? Sebebi biz hámme Máshihtiń húkim orını aldında turamız» (Rimlilerge 14:10, basqa awdarmalar «Qudaydıń» dep oqıydı). Hár bir adam Ózi ushın ne islep atırǵanı yamasa islemey atırǵanı haqqında esap beredi (1 Korinflilerge 3:10-15-ti qarap kóriń).

«Biz hámme Máshihtiń húkim orını aldında payda bolıwımız2 kerek, hár kim denede islegen islerine qaray, jaqsı yamasa jaman islegenine qaray, alıwı ushın» (2 Korinflilerge 5:10)

Húkim Orını Úsh Májilisten Turadı

Muqaddes Jazıwlar, kim payda bolatuǵınına hám qaysı waqıtta bolatuǵınına qaray, húkimniń úsh túrli májilisi haqqında aytadı: aspanlarda, jerde hám aspan menen jer arasında. «Biz kerek» degen sóz Quday bunı belgilegenin hám onıń aldın alıp bolmaytuǵının yamasa ózgertip bolmaytuǵının bildiredi. «Biz hámme» degen sóz hesh kimniń azat etilmeytuǵının bildiredi. Hámme turadı (Rimlilerge 14:10), hár bir tize iykiledi hám hár bir til Onı moyınlaydı (11-ayat). Jaratıwshı sıpatında Quday adamlarǵa hám perishtelerge – haywanlarǵa emes – esap beriw ushın arnawlı qábilet bergen (12-ayat).

Meyirim dáwiriniń imanlıları haqqında, Onıń aldında turıw Ashıw 19:6-9-dıń jaqtısında túsindirilwi kerek.

«Rabbimiz Quday Qudiretli patshalıq etedi» (6-ayat)

hám barlıq qutqarılǵanlar Oǵan sıyınıp, quwanadı, sebebi Qozınıń toyı kelgen boladı, sebebi

«Onıń zayıbı ózin tayarlaǵan» (7-ayat)

Betaniya Máryemi bunday tayarlıq hám sadıqlıqtıń ájayıp úlgisin kórsetedi. Rabbimizge bolǵan shın muhabbat penen ol «qolınan kelgenin» isledi (Mark 14:8; Matta 26:12; Yoxanna 12:2-3-ti oqıń).

Qozınıń toyı waqtına kelip, alıp ketiliw (1 Salonikalılarǵa 4:16-17) hám húkim orını aspanlarda bolıp ótken boladı. Bul májilis dawamında Rabbimiz bizdiń turmısımızdaǵı hámme nárse haqqındaǵı pikirlerin kórsetedi, sonlıqtan biz Onıń biz islegen isler haqqındaǵı pikirleri menen birdey pikirde bolamız. Bul arqalı kelin Kuyew menen birdey boladı. Bizdiń Oǵan bolǵan qatnasımızdı máńgi buzatuǵın hesh qanday basqa pikirler bolmaydı. Biz ushın búgin bul, bizdiń pikirlerimiz yamasa islerimiz Máshihtiń pikirlerinen ózgeshe bolsa, olar húkim etilip, alıp taslanıwı kerek ekenligin bildiredi (1 Korinflilerge 11:28-di qarań), sebebi Quday bul máselelerdi Máshihti bizdiń ornımızǵa jazalaǵanda húkim etken (2 Korinflilerge 5:21). Kelin Máshihtke usınılǵan waqıtta, Muqaddes Jazıwlar: «Onıń zayıbı ózin tayarlaǵan» (Ashıw 19:7) deydi. Qıyınshılıq tek ǵana ózimizdi bul kelesi májilis jaqtısında húkim etiw emes, bálkim házirden Rabbimiz benen birdey bolıw sebebi biz Onı súyemiz.

Toy miymanları (19:9) shaqırılǵanlar, banketke miyman sıpatında shaqırılǵanlar. Biz bul shaqırıqtı hár bir tilden Máshihtke tiyisli bolıw ushın shaqırılǵanımız benen aralastırmawımız kerek. Biz Onıń Jıyınına tiyislimiz (grekshe: ekklisiya), bul sóz ádebiy túrde shaqırılıp shıǵarılǵanlar jámáátin bildiredi – Yahudiylikten, putparastlıqtan hám hár túrli ismlerden shaqırılıp shıǵarılǵanlar. Alıp ketiliwde, Eski Ahd imanlıları biz benen birge aspanǵa kóteriledi (1 Salonikalılarǵa 4:16). Adam Ata hám Hawadan baslap sol waqıtqa shekemgi barlıq imanlılar «24 aqsaqal»ǵa kiredi, olar Ashıw 4:4–19:4-te 12 ret atalǵan. Qozınıń kelini tanıştırılǵanda (19:6-9), Jańa Ahd imanlıları (kelin) hám Eski Ahd imanlıları (shaqırılǵan miymanlar) arasında ayırmashılıq jasaladı.

Jerdegi Húkim Orını

Húkim orınınıń basqa bir májilisi jerde bolıp ótedi. Aspanlarda Qozınıń toyınan birqansha waqıt ótkennen keyin, Máshiht biz benen hám Eski Ahd imanlıları3 menen birge bul jerge qaytıp keledi (11-14-ayatl.). Biz jerde qalmaymız, bálkim jerdegi adamlarǵa Onıń menen birge dańqta payda bolamız (Koloselilerge 3:4; 2 Salonikalılarǵa 1:10).

«Adam Ulı Óz dańqında kelgende, hám barlıq muqaddes perishteler Onıń menen birge bolǵanda, Ol Óz dańqınıń taxtına otıradı» (Matta 25:31)

Barlıq milletler húkim etiledi, hám kriteriy, yamasa standart, olar Patshanıń tuwısqanları, Yahudiylerge qalay qatnas etkenleri boladı (32-46-ayatl.). Bul májilis, Qudaydıń húkimlerdegi isleri bolıp ótkeninen keyin (Ashıw 6–18), bálkim Qudaydıń «úlken Patshasınıń qalası» (Zabur 48:2) bolǵan Ierusalimde boladı.

Qollanıw boyınsha, Matta 25:32-40 bizdiń Yahudiy xalqına qalay qatnas etiwimiz kerek ekenligin kórsetedi, hám 41-46-ayatlarda bizge mútáj adamlarǵa qalay qatnas etiwimiz kerek ekenligi aytılǵan. Biraq, biz bul ayatlardıń payǵambarlıq kontekstin umıtpawımız kerek: imanlı adam kesellerge yamasa túrmedegilerge ǵamxorlıq etpegeni ushın qutqarılıwın joǵaltpaydı – geypara ol ǵamxorlıq etken bolıwı kerek edi. Bul úzindi bizdi Yahudiylerge durıs qaraǵanımızǵa shaqıradı, sebebi Máshiht hám qutqarılıw Yahudiyler arqalı kelgen (Yoxanna 4:22). Qudaydıń kózqarasınan qarasaq, biz Izrail Onıń xalqı ekenligin túsindiremiz (Jaratılıs 12:1-3). Biraq házirshe Onıń húkimetlik islerinde olar Lo-Ammi, yaǵnıy «Meniń xalqım emes» (Xoseya 1:9) dep ataladı, tolıq tikleniwlerine shekem (Rimlilerge 11:25-36).

Húkim Orınınıń Sońǵı Májilisi

«Soń men úlken aq taxttı hám onıń ústinde otırǵandı kórdim, Onıń júzinen jer hám aspan qashıp ketti. Hám olar ushın hesh qanday orın tabılmadı. Hám men ólgenlerdi, kishilerdi hám úlkenlerdi, Qudaydıń aldında turǵanın kórdim, hám kitaplar ashıldı. Hám basqa bir kitap ashıldı, ol Ómir Kitabı edi. Hám ólgenler óz islerine qaray, kitaplarda jazılǵan nárselerge qaray húkim etildi. Teńiz ózindegi ólgenlerdi berdi, hám Ólim hám Hades ózindegi ólgenlerdi berdi. Hám olar, hár biri óz islerine qaray húkim etildi. Soń Ólim hám Hades ot kólge taslandı. Bul ekinshi ólim. Hám Ómir Kitabında jazılmaǵan hár kim ot kólge taslandı» (Ashıw 20:11-15)

Bul sońǵı hám júdá salmaqlı májilis adamzat tariyxın juwmaqlaydı hám Ashıw 21:1-8-de súwretlengen máńgi jaǵdaydı kirgizedi.4 Sol taxtta otıratuǵın Onıń aldında jer hám aspan qashıp ketetuǵının esletip ótemiz. Bul Yoxannıń súwretlemesi menen parallel: «birinshi aspan hám birinshi jer ótip ketken edi» (Ashıw 21:1) hám Petrusdıń 2 Petrus 3:12-13-tegi juwmaqlaması menen. Bul Pawıldıń Mars tóbeliginde aytqan pikirlerine de sáykes keledi, ol óz xabarın juwmaqlap aytqanda,

«Endi [Quday] hámme adamlarǵa hámme jerde táwbe etiwdi buyıradı, sebebi Ol dúnyanı ádillikte húkim etetuǵın kúndi belgilegen, Ózi belgilegen Adam arqalı. Ol bunıń kepilligin hámmege Onı ólilerden tiriltiw arqalı bergen» (Húkimdarlar 17:30-31)

Bul bayanlama tek ǵana Máshihtiń tiriliwiniń Qudaydıń kelesi húkiminiń tastıyıqlanıwı sıpatındaǵı áhmiyetin emes, bálkim Qudaydıń húkim etetuǵının da kórsetedi sol Adam arqalı, ol úlken aq taxtta Hákim sıpatında otıradı.

Ol jerde turǵan adamlar táwbe etiwden bas tartqanlar: Qabildan (Jaratılıs 4) sońǵı qozǵalańǵa qatnasatuǵınlarǵa shekem (Ashıw 20:8-9). Ashılǵan kitaplar olardıń ne oylaǵanın, ne aytqanın hám ne islegenin kórsetedi. Olar Qudaydıń olardı ayıplawda ádil ekenligine isenimli boladı. Hesh bir adam Qudayǵa Onıń standartları júdá joqarı edi dep ayta almaydı, sebebi Hákim bul jerde Qudaydıń erkini orınlap jasap hám ólgen Adam. Quday olardı sol Adamǵa kórsetip, «Sizler bunday jasawıńız kerek edi»5 degendey aytadı.

Juwmama

Ádillik (2 Petrus 3:13) jańa aspanlar hám jańa jerdiń máńgi jaǵdayında jasaydı (Ashıw 21:1-8). Qudaydıń húkimranlıǵı mıń jıllıq patshalıq dáwirindegidey májbúrlenbeydi, sebebi hámme Quday menen tolıq uyǵınlıqta boladı, hám Ol «hámme nárselerde hámme» boladı (1 Korinflilerge 15:28). Búgin Qudaydıń meyirimi menen máńgi tártip biz tiyisli bolǵan jańa jaratılısta kórinedi, «Máshiht hámme hám hámme nárselerde» (Koloselilerge 3:11), eski jaratılısqa gúwalıq sıpatında kórsetilgen. Bul úlken imtiyaz hám, sol bir waqıtta, úlken qıyınshılıq.

ESLETPELLER

1. «Húkim orını» dep awdarılǵan grekshe sóz «basqısh» degen mánisti bildiredi (Húkimdarlar 7:5 NKJV-de «ayaq» dep awdarılǵan). Ol ólshem birligi sıpatında hám hákim sud protsesleri waqtında otırǵan kóterilgen platforma sıpatında qollanılǵan. Ol jerden ol óz húkimin shıǵarǵan. Ádette, bul sóz orınnıń ózin bildiredi (Matta 27:19; Yoxanna 19:13; Húkimdarlar 12:21, 18:12,16,17, 25:6,10,17). Qudaydıń húkim orını (Rimlilerge 14:10 ESV) Máshihtiń de (2 Korinflilerge 5:10), hám Ol onda Hákim sıpatında otıradı.

Ashıw 20:11-de basqa bir sóz, «taxt» bar, ol húkim orını sıpatında xızmet etedi.

2. Jańa Ahdta 7x7 yamasa 49 ret qollanılǵan bul «payda bolıw» feli bizdiń bolıwımızdı bildiredi kórsetilgen. Ol bizdiń bolıwımızdı aytpaydı húkim etilgen, sebebi Másih bizdiń gúnálarımızdı moyınlap, bizdiń ornımızǵa turǵan waqıtta, kresttegi úsh saatlıq qarańǵılıqta bizdiń húkimimizdi óz moynına aldı.
3. Jeti payǵambarlıq jıl dawamında (70-shi háptelik, Daniyel 9:27) Izrail hám basqa milletler arasında kóp adamlar qutqarılıp, olardıń kóbi shahid bolıp óledi (Ashıqqa shıǵıw 6:8-11, Ashıqqa shıǵıw 8–16) hám Másih húkimranlıǵınıń baslanıwında tirilip, mıń jıllıq húkimranlıqtıń aspan tárepinen lázzet aladı (20:4). Quday bul jerde saqlap qalǵanlar (Izraildıń 144,000 adamı, sonıń menen birge milletlerdiń sanı joq kópligi, Ashıqqa shıǵıw 7) Másih húkimranlıǵına jerde kirisiw ushın jasaydı. Asman menen jer arasında tıǵız baylanıs boladı (Yuhanna 1:51-ge qarań), bunda aspan Ierusalimi tiykarǵı rol oynaydı (Ashıqqa shıǵıw 21:9–22:5).
4. Ashıqqa shıǵıw 21:9–22:5 mıń jıllıq húkimranlıq hám aspan Ierusalimi haqqında qosımsha maǵlıwmat beredi, bunnan keyin kitap túrli zárúrli túsindirmeler menen juwmaqlanadı.
5. Biz, múminler, Qudaydıń erkin orınlaw ushın qayta tuwılıwımız kerek ekenligin hám Quday ushın bul jerde jasaw ushın hár bir sániyada Muqaddes Ruhtıń hám Quday Sóziniń járdemine mútáj ekenligimizdi túsinemiz. Másihniń kámil ómiri óz-ózinen barlıq gúnákarlardı, hesh qanday ayrıqshalıqsız, ayıplaydı. Húkim orınınıń úshinshi májilisiniń aldında turatuǵınlar – Qudaydıń oyların hám Másihniń kresttegi jumısın qabıl etpegen, táwbe etpegenler. Olar – ruh, jan hám dene menen tiriltiledi – biraq olar «ólikler» dep ataladı, sebebi olar «ekinshi ólim» yamasa «ot kóli» (Ashıqqa shıǵıw 20:12-15) aymaǵına tiyisli. Ol jerde olardıń qurtı ólmeydi hám ot sóndirilbeydi (Mark 9:44-48), sonıń menen birge «jılaw hám tis qayraw» (Matta 25:30) hám máńgilik buzılıwda, húkimde hám ókinishte boladı.