ИОВ: Сынақ ҳәм азаптың сыры
Иов Қудайдың үлгили қулы сыпатында таныстырылады, оған қарсы ҳеш қандай айыплаў жоқ еди. Қудай Өзи Өз қулын жер жүзинде теңи жоқ деп суўретлеген (Иов 1:8). Оның Қудайға болған садықлығы оның қәлеген барлық нәрсеси менен сыйлықланған еди. Бул материаллық берекетлердиң ҳеш бири бул қулын бузбаған, ол оларды ҳеш қашан жеке пайдасы ушын қолланбаған. Керсинше, көп адамлар Иовтың мейирбанлығы ҳәм мүтәжлик ўақтындағы жәрдеми ушын оған қарыздар еди (Иов 31).
Иов ҳәмме тәрепинен ҳүрметленген ҳәм бирден басқа душпаны жоқ еди, ол — Шайтан. Егер Иблис Иовты жоқ етиў ушын қандай да бир усылларды қолланған болса, Иов оларға қарсы турған еди. Бирақ Шайтан Иовтың баҳасы бар екенин — оның садықлығы оның ўақытша берекетлерине тиккелей пропорционал екенин дәўа етти. Тереңирек айтқанда, Шайтан күнделикли қурбанлық шалып, балалары ушын шапаат еткен Қудайдың қулын өлтириўди қәледи.
Сынақ
Мухаддес Жазыўдың ең әййемги китабы сыпатында, Иов Мухаддес Китаптың тек ғана қатты сынақтан өткен бир адамның тәжирийбесине бағышланған жалғыз китабы. Ҳәм сынақ пенен бирге, тез арада жеңиллик табыўдың азғырыўшы сынағы да бар еди — өз-өзин өлтириў. Иовтың ҳаялының «Қудайды қарғап, өл» (Иов 2:9 KJV) деген кеңеси оның мәселесине тез ҳәм аңсат жуўап сыяқлы көринген еди. Бирақ Қудайды сүйетуғынлар оның орнына Қудай тәрепинен берилген сабырлылыққа мүрәжат етеди:
Қудай садық, Ол сизди күшиңизден артық сынаққа түсиўге рухсат етпейди, бирақ сынақ пенен бирге, оған шыдаўыңыз ушын қашыў жолын да жаратады (1 Коринфлилерге 10:13).
Ҳәм солай Иов Қудай оны жеңиллетип, ақлайды деген исенимде қатты турды. Қатты азап шегип атырған әўлийениң өлимди қәлеўи әдеттеги жағдай. Өлим ушын дуўа еткен пайғамбардың кеминде бир мысалы бар — Илияс (1 Патшалар 19:4).
Мәселе мынада: Қудайға садық болғанлар өз өмирлерин өз қоллары менен жуўмақламайды. Солай етип, Иов туўылған күнин қарғаған болса да, ҳеш қандай жағдайда Қудайдан бас тартпады. Ол ҳәтте дос деп есаплаған адамлары тәрепинен аранжытылғанда да қарсы турды. Оның «жуўатыўшылары» Иовтың гүна қылғанына исенген еди, ҳәм солай оның гүнасын мойынлаўын сабырлық пенен күтип, оның менен бирге жерге жети күн отырды. Олар әўлийелердиң азап шегиўиниң сырын түсинбеди, кейинирек яҳудийлер Ийсаны қарғысқа ушыраған деп есаплағандай, себеби Қудай оны хашқа шегелеўге рухсат берген еди. Нәтийжеде, Иов өзин ақлаў ушын аўзын ашқанда, оның дос-яранлары таң қалды. Олар сондай-ақ Иовтың оның жағдайы оның гүнасының нәтийжеси деген барлық дәлиллерине қарсы шыққанын анықлады. Таласта жеңилген олар Иовты айлакердиң тилин қолланған деп айыплады (Иов 15:5).
Бул қорқынышлы күнлерде Қудай Өз қулының дуўаларына итибар бермегендей көрингенлигин еслең. Қудай Иовты жер жүзиндеги ең әдалатлы адам деп қоллап-қуўатлағанын еслең. Езекил 14:14-те ол Нух ҳәм Даниял менен Қудай алдындағы әдалатлы тәсири ушын байланыстырылған. Таң қалдыратуғын нәрсе сол, ол өз исинде соншалық әлсиз қорғаўшы болған; оған Қудай менен ушырасыўға рухсат берилмеген, сол арқалы ол өз исин ақлаў мақсетинде усыныс етиўи мүмкин еди. Иов өз атынан араласатуғын қорғаўшыны қәледи, ол жарқырап шығатуғынына исенген еди. Бирақ, оның дос-яранлары оған ҳәтте аспан периштелери де (Иов 5:1) Иовтың жүрегинде мойынланбаған гүна бар екенде жәрдем бермейтуғынын тез еслетти. Талас Қудай Өзи Өз қулына даўылдан жуўап бергенге шекем даўам етти. Иов оны ҳеш қашан тасламаған Қудайға толық исенген еди. Ол өз Қутқарыўшысы оны өмирде, өлимде яки тирилиўде қутқаратуғынына толық исенген еди (Иов 19:25).
Сабырлылық
Китап сабырлылықты үйрениў: сынақ қаншалық қатты болса да, Қудайдың қулы Қудайға жабысып турды. Жакып былай деп жазды:
Мине, биз шыдағанларды бахытлы деп есаплаймыз. Сиз Иовтың сабырлылығын еситтиңиз, ҳәм Жаратқан Ийениң ақырын көрдиңиз; Жаратқан Ийе ... мейирбанлыққа толы (Жакып 5:11).
Иовтың жеңилиўди мойынлаўдан яки Қудайды қарғаўдан бас тартыўы Қудайдың оған болған исенимин ақлады. Себеби Қудай Иовты әдалатлылықта теңи жоқ деп атағанда, Өзин қайтарып болмайтуғын дәрежеде миннетли еткен еди. Иов Өз Жаратыўшысын тасламады, бирақ қатты, созылмалы шабуылға қарсы турыў ушын мәрҳамат берилди.
Шайтан Иовтың турақлылығынан жеңилди, бирақ ол Мәсихтиң үлкен сабырлылығынан таң қалды. Мәсихтен ҳеш қандай шағым яки Қудайдың даналығын сораў болмады. Жаратқан Ийениң жуўаплары қысқа болды, себеби Ол Өзиниң алдына қойылған сынақларға бойсынды. Иовтан үлкен болған ҳақыйқатында да Иов излеген Бир Өзи еди. Себеби Қудай-Адам сыпатында, Ийсаның бир қолы илаҳийликте, екиншиси адамзатта еди. Ол Иов пайғамбарлық еткен Қутқарыўшы еди, себеби Ол даўылдан жуўап берген Жаратқан Ийе еди. Иов сынақтан өткенлер ушын қашыў жолы бар екени ҳаққындағы Мухаддес Жазыўды үлги етти (1 Коринфлилерге 10:13).
Шайтанның Қудайға қарсы шақырығы оның Иовтың садықлығын толық есапқа алғанын дәлелледи. Қудай одан Өз қулы Иовты ойлап көрдиң бе деп сорағанда, Шайтан Иовтың алдыннан-ақ қатты шайтанлық бақлаў астында екенин дәлеллеген айыплаў менен жуўап берди (Иов 1:9-11). Қудайдың Иовтың садықлығын еслетиўи оның Шайтанның Иовтың садықлығына болған қатты ашыўын билиўи сыпатында да түсиндирилиўи мүмкин. Бирақ Шайтан оны неге әли жоқ етиўге урынбағаны, қатты сынақ ҳәм азғырыў мәселелеринде Шайтан Қудайдың тәртиби астында екенин көрсетеди.
Рухсат
Аспанның рухсатының бул принципи Мәсихтиң сынағында көрилди. Оның гүна қылыўы мүмкин болмаса да, Шайтанға оны үш мәрте сынаққа түсириў ушын илаҳий рухсат берилди (Лука 4:1-13). Бул Жаратқан Ийениң Петрге айтқан сөзлерине сәйкес келеди, Шайтан оны бийдайды елегендей елеўди қәлеген еди (Лука 22:31). Грек тилинде бул аят Шайтанның ҳаўарийдиң исенимин сынаў ушын рәсмий рухсат сорағанын аңлатады. Иовтың азап шегиўинде Қудай сынақтың шегараларын белгилеген еди, ҳәм Шайтанға оның өмирин алыўға тыйым салынған еди. Қудай бул шегараларды белгилеген жерде, иблис бойсыныўы керек.
Биз барлық «қәтелер» Қудайға жүкленетуғын қулаған дүньяда жасаймыз. Шайтан әўлийелердиң Қудайды қарғап, өлиўин қәлейди. Тарсустың Саўлы шәкиртлерди синагогада урған, оларды Қудайға қарсы сөйлеўге мәжбүрлеў ушын. Ол жәбирленгенлердиң Ийсадан бас тартыўын яки Оны анығырақ мойынлап, ҳүким етилиўин үмит еткен (Ҳаўарийлердиң ислери 9:1-2,13-14). Биз «Қудайдың оты» «қойлар ҳәм хызметшилерди» жағып жибергендей сөзлерди еслетемиз (Иов 1:16). Иов бул әдалатсызлықты Қудайға жүклеўге азғырылған болыўы мүмкин еди. Бирақ Иов Қудайды айыпламады, керсинше «Жаратқан Ийе берди, ҳәм Жаратқан Ийе алды; Жаратқан Ийениң аты мәңги мақталсын» (Иов 1:21) деп мойынлады. Сондай-ақ, ол ҳаялын азап шегип атырғанда Қудайды қарғаўды айтқаны ушын сөкти.
Жуўаныш
Иовтың азап шегиўиниң және бир аспектиси сол еди, ол жуўанышсыз азап шегиўге қалдырылған еди. Оны жуўатыўды дәўа еткенлер тек ғана қайғыға қайғы қосты, оны аўырыў менен «сизлер ҳәммеңиз бахытсыз жуўатыўшыларсыз» (Иов 16:2) деп айқайлаўға мәжбүрледи. Иовтың жеңиллиги жоқ еди, себеби оның аўырыўын жеңиллететуғын ҳеш нәрсе жоқ еди. Оның шаңарағы ҳәм дос-яранлары одан қашты, ҳәтте оның хызметшилери де оның жәрдем сорап айқайлағанына итибар бермеди. Сынақ өткеннен кейин ҳәмме оны жуўатыў ушын турды, бирақ оған шекем оған жынаятшы сыяқлы мәмле кетти. Ол жәрдем берген барлық жесирлер қайда еди, ҳәм оның әкелик мейирбанлығын билген жетимлер қайда еди? Ол тойдырған қайыршылар оның менен бирге күлде отырып, оның қайғысын бөлисти ме? Иов байытқан ҳеш бир адам оған қорлықтың түнлери ҳәм күнлеринде жәрдем бермеди.
Иовтың тәжирийбеси әўлийениң ең жаман азапты қысым астында сынбастан шыдай алатуғынын дәлеллейди. Биз сондай-ақ қартайған ҳаўарий Юханнаның Патмос жаза колониясына жиберилгенин де ойлаўымыз мүмкин (Аян 1:9). Ҳәм солай Иовтың сөзлери әййемги дәўирлердегидей бүгин де әҳмийетли:
Мен билемен, мениң қутқарыўшым тири, ҳәм ол ақырғы күнде жер жүзинде турады (Иов 19:25).
