«Иса оған: «Маған қол тийгизбе; Себеби Мен әли Атамның қасына көтерилгеним жоқ: бирақ Мениң ағайынларымның қасына бар, ҳәм оларға айт: Мен Атамның, ҳәм сизиң Атаңыздың; ҳәм Мениң Қудайымның, ҳәм сизиң Қудайыңыздың қасына көтерилемен», – деди» (Юханна 20:17) Мениң ағайынларым
Биздиң жазбамыз алынған ўақыя Мария Магдалинаның Иса Мәсихтиң денеси жатқан бос қабирдиң сыртында турыўы менен басланады. Қалған шәкиртлердиң ҳәммеси үйлерине қайтып кеткен еди. Ол сол жерде жалғыз, Иса Мәсихти мәңгиге жоғалттым деп ойлап, қайғырып жылап турған еди. Биз қарап атырған тема бизге ең жоқары мәсихши имтиязды ҳәм мийнетти усынатуғын болғанлықтан, неге бул хабар ҳаялға берилгенине таң қалыўымыз мүмкин.
Мен буның себеплеринен бири Мария Магдалинада биз жинлер тәрепинен толық басқарылған алдынғы турмысынан таң қаларлықтай азат болған адамды көремиз деп исенемен. Нәтийжеде, оның сол ўақыттан баслап пүткил турмысы ол қатты сүйген мийнетли Адам менен байланыслы болды.
Егер биз ең үлкен мәсихши имтиязлардан баҳараланғымыз келсе, онда биз турмысымыздағы Мәсихтиң орнын ийелейтуғын ҳәмме нәрседен азат болыўымыз керек. Биздиң сүйиспеншилигимиз Оған бағытланыўы керек, себеби Ол барлық мийнетлер ағып шығатуғын орай.
Мәсихшиликтиң барлық доктриналарын билиў ҳәм түсиниў шәрт болмаўы мүмкин. Егер солай болса, көбимиз бул нәрселерден баҳараланыўдан шеттетилген болар едик. Бул көбинесе Иса Мәсихке болған сүйиспеншилигимиз ҳәм Ол ушын басқа ҳәмме нәрсени бир шетке қойыўға таяр болыўымыз бенен байланыслы.
Мария Иса Мәсихтиң өлимнен тирилгенине исенбегени анық. Ол Оның өлик денесин излеп жүрген еди. Оның кишкене дүньясы Оны мәңгиге жоғалттым деп ойлағанлықтан, бирден қәте болып кеткен еди. Бирақ Оған болған сүйиспеншилиги сондай үлкен еди, ол Оның мәйитке де қолынан келгенше ҳүрмет көрсетпекши болды.
Исаның денеси жатқан жерде, бири бас жағында, екиншиси аяқ жағында отырған еки периште оған ҳеш қорқыныш туўдырмады. Олар оған: «Ҳаял, неге жылап атырсаң?» – деп сорады. Олар оның көз жасларын көре алды, бирақ оның жүрегиндеги көз жасларын туўдырған нәрсеге кире алмады. Ол периштелерден ҳеш қандай жубаныш таппай, артына бурылып, Исаның турғанын көреди, бирақ Оны танымайды. Ол оның көз жасларын ғана көрмеди, бирақ Оның сораўы оның жүрегин тексерди. «Ҳаял, неге жылап атырсаң? Кимди излеп атырсаң?» Оның қайғысы жүреги жоғалтқан нәрседен келип шыққан еди. Биз неге ол Ийени танымағанына таң қалыўымыз мүмкин, себеби крестке қадақлаў жараларынан басқа, Мен Ол дәл сондай көринген болар еди деп исенемен. Бирақ исенбеўшилик көбинесе көзлерди соқыр етеди. Эммаусқа қайтып баратырған сол екеўи менен де солай болды; олар да Ийе жақынласып, олар менен бирге кеткенде Оны танымады.
Буның бизге сөзсиз айтатуғын сөзи бар. Егер биз Мухаддес Китап айтқан нәрсеге исениўге ийманға ийе болмасақ, онда биз оның айтқан мийнетлеринен қалай баҳаралана аламыз? Иса Мәсих ҳақыйқатында да өлимнен тирилген ҳәм адам сыпатында аспанға қайтып кеткен. Ол сол жерден, Атасының алдында, сизди ҳәм мени Өзи ҳәм Атасы менен биргеликке алып келеди. Егер биз Оның сол жерде екенине исенбесек, бул қалай болыўы мүмкин?
Иса Мәсих Марияның көз жасларын ғана көрмеди, бирақ неге жылағанын да билди. Ол оның Өзине айтыўын қәледи: «Мырза, егер Сен Оны бул жерден алып кеткен болсаң, маған Оны қай жерге қойғаныңды айт, ҳәм Мен Оны алып кетемен». Өзиниң жуўабында Мария жүрегиндеги нәрсени ашып берди ҳәм Иса Мәсих буны қәдирледи.
Мен бизде ҳеш қашан бундай тәжирийбе болған ба екен деп ойлайман. Сиз ҳеш қашан Иса Мәсихке Оны қаншалық сүйериңизди айтқансыз ба? Әлбетте, Ол буны биледи, сонлықтан биз айтпақшы болмаған нәрселерди айтыўдың пайдасы жоқ. Бирақ Ол биздиң Оған айтқанымызды еситиўди жақсы көреди. Егер биз солай етсек, онда буннан ҳақыйқый мийнет ағып шығатуғынына исене аламыз. Ийениң оған кейинги сөзин ойлағанда, Мен Оның Юханна 10:3 теги сөзлерин еслеймен: «ҳәм қойлар Оның даўысын еситеди: ҳәм Ол Өзиниң қойларын аты менен шақырады, ҳәм оларды сыртқа алып шығады», ҳәм 4-аяттың ақыры: «ҳәм қойлар Оның артынан ереди: себеби олар Оның даўысын биледи». «Иса оған: «Мария», – деди». Өзиниң атын қолланыў Марияның Оны бирден таныўына себеп болады ҳәм ол Оны «Раббони» деп атайды, бул ҳақыйқатында да «Мениң қәдирли Устазым» дегенди аңлатады. Шопан Өзиниң қойларынан бирин шақырады ҳәм қой Шопанға жуўап береди, себеби олар арасында сүйиспеншилик өз-ара болған еди. Сол ўақытта Мария ушын ҳәмме нәрсе өзгерди. Оның көз жаслары сүртилди. Оның қайғысы кетти! Ол тири еди!
Исаның ҳәзир тири екенин түсинген мүминниң қуўанышын сүўретлеў мүмкин емес. Биз Оны көре алмасақ та, Мухаддес Руўх Оны биздиң алдымызға саналы түрде алып келеди ҳәм жүрек басқа ҳәр бир нәрседен азат болып, Оған бағытланады. Бирақ Марияның әли үйренетуғын сабақлары бар еди. Ол Оны услап қалған болар еди. Ол ҳәмме нәрсе Ол крестке қадақланғанға шекемгидей болады деп ойлаған еди. Бирақ Ийе 17-аятта: «Маған қол тийгизбе; себеби Мен әли Атамның қасына көтерилгеним жоқ», – дейди. Ол ҳақыйқатында да: «Мария, Сен Мени алдынғыдай ийелей алмайсаң», – деп атырған еди. Мен Павлустың 2 Коринфлилерге 5:16-17 деги сөзлерин еслеймен: «Сонлықтан, ҳәзирден баслап биз ҳеш бир адамды тән бойынша билмеймиз: ийә, биз Мәсихти тән бойынша билген болсақ та, бирақ ҳәзирден баслап биз Оны енди билмеймиз. Сонлықтан, егер кимде-ким Мәсихте болса, ол жаңа жаратылыс: ески нәрселер өтип кетти; мине, барлық нәрселер жаңа болды».
Мария Мәсихти «тән бойынша» билген еди ҳәм ол Оны әли де сол жол менен ийелеўди қәлеген болар еди, бирақ «барлық нәрселер жаңа болған еди». Ол ҳәзир тирилиўде еди; тән бойынша нәрселер менен байланыслы ҳәмме нәрсе Оның өлиминде тамамланған еди. Бирақ тирилиўде нәрселердиң жаңа тәртиби басланған еди. Биз ҳәзир Мәсихти биле алатуғын турмыс сол сферада. Биздиң Мәсих пенен, Ол бул жерде адам болғандай, ҳеш қандай қатнасығымыз бола алмайды. Ол келген ҳәм бизде гүна ҳәм өлим астында болған адамлық тәртиби Оның өлиминде тоқтатылған. Бирақ Оның тирилиўи жаңа жаратылыстың сферасын ашқан, ҳәм биз ҳәзир Оның менен ҳәм мәңгиге сол турмыста қатнасықтамыз. Гүна ҳәм өлим ҳеш қашан сол турмыс үстинен ҳеш қандай күшке ийе болмайды, себеби бул Қудайдың Өзиниң турмысы.
Ол Атасының қасына, Ол бул жерге адам сыпатында келгенге шекем мәңгиликте Өзиниң болған орнына қайтып көтерилмекши еди. Юханна 17 де Атасына сөйлеп, Ол: «Мен Сени жерде даңқладым: Сен Маған берген исимди тамамладым. Ҳәм ҳәзир, я Ата, Сен Мени Өзиң менен бирге дүнья жаратылғанға шекем Сен менен болған даңқ пенен даңқла», – дейди. «Сен менен бирге» сөзлери ҳақыйқатында да «Сениң қасыңда» дегенди аңлатады ҳәм Ата менен бирге болыў позициясына қаратады. Ол сол орынға, бирақ ҳәзир адам сыпатында қайта орнатылыўды талап етеди. Мария, әлбетте, буны биле алмады ҳәм түсине алмады. Бирақ Оған болған сүйиспеншилиги оны Ол оған ҳәм Өзиниң шәкиртлерине хабарламақшы болған терең мийнетке алып бармақшы еди. «Мениң ағайынларымның қасына бар, ҳәм оларға айт: Мен Атамның, ҳәм сизиң Атаңыздың; ҳәм Мениң Қудайымның, ҳәм сизиң Қудайыңыздың қасына көтерилемен».
Иса Мәсих бурын ҳеш қашан Өзиниң шәкиртлерин «Мениң ағайынларым» деп атамаған еди. Олар тән бойынша ағайынлар еди, себеби олардың ҳәммеси басында Ибраҳимнен шыққан еди.
Бул «ағайынлар» сөзи Мухаддес Китапта бирдей нәсилден ямаса туқымнан болған адамларды аңлатыў ушын қолланылады. Егер биз Иса Мәсих Өзиниң шәкиртлерин «Мениң ағайынларым» деп атағанда нени аңлатқанын билгимиз келсе, буны түсиниў өте әҳмийетли. Биз алдыннан көргенимиздей, Ол тирилиўде жаңа жаратылысты баслаған. Сол жаңа әўлад шыққан «туқым» Оның Өзи тирилиў турмысында. Сиз Оның Юханна 12:24 теги сөзлерин еслейсиз: «Ҳақыйқатында, ҳақыйқатында, Мен сизлерге айтаман: егер бийдай дәни жерге түсип өлмесе, ол жалғыз қалады: бирақ егер ол өлсе, онда көп мийўе береди». Бул жерде адам сыпатында Иса Мәсих жалғыз еди. Тийкарынан Оның гүнасыз кемислиги себепли. Бирақ ҳәтте Оның шәкиртлери де Оны қәте түсинди. Олардың ҳеш бири Гетсемани бағындағы Оның азап-қайғыларына кире алмады. Ҳақыйқатында, ақырында олардың ҳәммеси Оны таслап қашып кетти. Крестте «биздиң гүналарымызды Өзиниң денесинде көтергенде» Оны ҳәтте Өзиниң Қудайы да таслап кетеди. Оның сөзлери: «Мениң Қудайым, Мениң Қудайым, неге Сен Мени таслап кеттиң?» Оның қаншалық толық жалғыз болғанын көрсетеди. Ол өледи ҳәм қабирге қойылады. Бирақ Ол қайта тириледи. Павлус 1 Коринфлилерге 15:23 те: «Мәсих биринши мийўелер; кейин Мәсихтики болғанлар», – дейди. Т. Уиллиниң гимни былай дейди:
Сен жалғыз едиң, қымбатлы дәндай болғанша,
Өлимде жаттың, бирақ қайта тирилдиң;
Ҳәм Сениң тирилген турмысыңда, сансыз көп адамлар «бирден»
Сен менен, Сениң қуўанышың ҳәм мақтанышың.
Марияның Оны тири тапқандағы қуўанышы Оның қуўанышы менен салыстырылмайды. Ол Өзиниң шәкиртлерин жаңа қатнасыққа алып келип атырған еди. Ол ҳәрдайым Атасы менен сол қатнасықта болған, бирақ Ол ҳәзир сол қатнасықты Өзиникилер менен бөлисип атырған еди, ҳәм оларға сол жаңа қатнасықтан баҳараланыў ушын турмыс бермекши еди. Бул бүгинги ҳәр бир мүмин ушын ҳақыйқат. Иса Мәсих Юханна 3:7 де Никодимге: «Сизлер қайта туўылыўыңыз керек», – дегенде, Ол ҳақыйқатында да ески тәбият Қудайдан ҳеш нәрсе қабыл ете алмайды деп атырған еди. Гүна бизди бузған ҳәм тек Қудай Руўхының иси арқалы ғана биз Қудайдан мийнет ала аламыз. Сонлықтан Қудай биз бенен жаңа туўылыўда жаңадан башлайды. Бул бизге Қудайға жуўап бере алатуғын жаңа тәбият береди. Сонлықтан биз Юханна 1:12-13 те оқыймыз: «Бирақ Оны қабыл еткенлердиң ҳәммесине, Ол Қудайдың уллары болыўға күш берди, яғный Оның атына исенгенлерге: олар қаннан да, тәнниң қәлеўинен де, адамның қәлеўинен де емес, бирақ Қудайдан туўылғанлар». Бул аятлар ҳәр биримиздиң Иса Мәсихке исенгенимиздиң себеби Қудайдың Өзиниң Руўхы арқалы жаңа туўылыўдағы иси екенин анық көрсетеди.
Жаңа туўылыў бизге Қудайға жуўап беретуғын жаңа тәбият береди, бирақ Улға исениў арқалы биз мәңгилик турмысқа ийе боламыз. Бул еки нәрсе бөлек, бирақ тығыз байланыслы. Солай етип, жаңа тәбиятқа ҳәм жаңа турмысқа ийе болып, биз Иса Мәсих бизди алып келгиси келген жаңа қатнасыққа кире аламыз, Оның Атасын биздиң Атамыз сыпатында, ҳәм Оның Қудайын биздиң Қудайымыз сыпатында билиў арқалы. Сонлықтан Ол Өзиниң шәкиртлерин «мениң ағайынларым» деп атайды. Бул топарға Ол Атаны ашып бериўди ҳәм Өзиниң атын белгили етиўди жақсы көреди. Ол Юханна 17:6 да: «Мен Сениң атыңды Сен Маған дүньядан берген адамларға ашып бердим», – дейди, ҳәм тағы 8-аятта: «Себеби Мен оларға Сен Маған берген сөзлерди бердим; ҳәм олар оларды қабыл етти». Ақырында сол баптың ақырында Ол: «Ҳәм Мен оларға Сениң атыңды жәрияладым, ҳәм жәриялайман: Сен Мени сүйген сүйиспеншилик оларда болсын, ҳәм Мен оларда болайын», – дейди. Сонлықтан Атаның атын билиў – бул биз Ата менен Ул арасында мәңгиликте болған сүйиспеншиликке ийе болатуғын жол.
«Мениң ағайынларым»ның ҳәзирги аспектиси
«Себеби мухаддес ететуғын да, мухаддес етилгенлер де ҳәммеси бирден; сол себепли Ол оларды ағайынлар деп атаўдан уялмайды, айтып: Мен Сениң атыңды Мениң ағайынларыма жәриялайман, шіркеўдиң ортасында Саған мақтаў айтаман». «Ҳәммеси бирден» деген сөз тағы да олардың ҳәммеси бир туқымнан екенин аңлатады, сонлықтан Ийе бизден уялмайды. Керсинше, Ол бизди Өзиниң Атасына жуўап бериўге басшылық етиўди жақсы көреди. Бул аят ҳақыйқатында да Забур 22 ден цитата, онда Иса Мәсихтиң биздиң гүнамызды көтериўи себепли болған қатты азап-қайғылары сүўретленген. Забурдың 21-аятында Ол: «Сен Мени бир мүйизлилердиң мүйизлеринен еситтиң», ямаса «қадақлаў» орнынан, крест өлимине силтеме. Бирден Ол: «Мен Сениң атыңды Мениң ағайынларыма жәриялайман», – дейди. Кейин Ол Өзиниң Атасына мақтаў қосығына басшылық етиў позициясын ийелейди.
Сиз ҳәм Мен буған қосыла аламыз, себеби биз Оның Атасын биздиң Атамыз сыпатында билемиз. Мен буның Иса Мәсихтиң ең үлкен қуўанышы екенине исенемен, яғный Өзиникилерди Өзиниң Атасына жуўап бериўши табыныўға басшылық етиў. Қосық айтыў мәселеси мүминлер ушын өте әҳмийетли. Биз буны үш жол менен қарастыра аламыз. Биз Иса Мәсих ҳаққында ҳәм Оның биз ушын не ислегени ҳаққында қосық айта аламыз. Кейин биз Иса Мәсихке Оның биз ушын ислеген ислери ушын мақтаў ҳәм шүкиршилик пенен қосық айта аламыз. Бирақ Мен ең үлкен имтияз Иса Мәсих пенен бирге қосық айтыў деп исенемен. Сиз Забур 22 де Қудайға жуўап бериўшилик ҳәрдайым үлкейип баратуғын шеңберлерде кеңейип, Қудайдың пүткил жаратылысын толтыратуғынын байқаўыңыз мүмкин. Бирақ мақтаў темасы Ийениң Өзинен басланады, кейин Оған ең жақын ҳәм қәдирли болғанлардан, «Мениң ағайынларымнан». Яқубтың туқымы, яғный еврейлер де буны қабыл етеди, ҳәм ақырында 27-аятта: «Дүньяның барлық шетлери еслейди ҳәм Ийеге қайтады: ҳәм миллетлердиң барлық туқымлары Сениң алдыңда табынады». Сонлықтан Мен сиз буның биз баҳаралана алатуғын ең үлкен имтияз ҳәм мийнет екенин неге түсине алатуғыныңызды ойлайман. Мәсих буның темасы ҳәм орайы. Бул Оның ең үлкен қуўанышы.
«Ағайынлар»дың келешек аспектиси
Бул Римлилерге 8:29 да: «Себеби Ол кимлерди алдыннан билген болса, оларды Өзиниң Улының сүўретине уқсас болыўға алдыннан белгиледи, Ол көп ағайынлар арасында туңғыш болсын деп». Бул бизди мәңгиликке, Қудайдың бул дүньяның тийкары қойылғанға шекемги мақсетине қайтарады. Кейин Иса Мәсихке исенетуғын «көп ағайынлар» Қудайдың сүйкли Улы менен бирге орын ушын белгиленген еди. Ҳәм тек ғана орын берилмеди, бирақ Оның сүўретине уқсас болыўға да, яғный даңқланған дене менен Өзине уқсас етилиўге де. Солай етип, Елуўинши күннен баслап раптураға шекемги Қудайдың ҳәр бир әўлийесинен қуралған үлкен топар пайда болады, олар Иса Мәсихти қоршап алады, Ол сол даңқлы көринисте үстинлик орнына ийе болсын деп. Мухаддес Китаптағы «туңғыш» сөзи дәреже терминин аңлатады; ол «басшы» ямаса «шаҳзада» деп аўдарылыўы мүмкин.
Қудай буны қалай әмелге асыратыны 30-аятта түсиндирилген: «Буннан тысқары, Ол кимлерди алдыннан белгилеген болса, оларды шақырды: ҳәм кимлерди шақырған болса, оларды ақлады: ҳәм кимлерди ақлаған болса, оларды даңқлады». Биз Қудай дүнья бар болғанға шекем нени мақсет еткенинен, Оның Өзиниң мақсетин қалай әмелге асырғанына өттик. Бул еки аяттағы ҳәмме нәрсе Қудайдың ислеп атырған иси. Буның биздиң жуўапкершилигимиз бенен ҳеш қандай байланысы жоқ. Егер болғанда, онда оның сәтсизликке ушыраў мүмкиншилиги болар еди. Бирақ бул ҳеш қашан сәтсизликке ушырамайды, себеби буны Қудай ислейди. Ол белгилегенлерди, Ол хош хабар арқалы шақырды. Жаңа туўылыўдың әмелге асырылыўы арқалы исенгенлерди, Ол Өзиниң Улының өлими ҳәм тирилиўи арқалы ақлады. Булардың ҳәр бири ақырында даңқланады ҳәм аспанда Оның Улына уқсас етиледи. Сол даңқлы көринисте Иса Мәсих үстин болады. Дж.Н. Дарбиниң гимниниң сөзлери буны қысқаша баянлайды:
Тек биз емес, Сениң сүйклилериң ҳәммеси, толық
Даңқта Сениң әтирапыңда қуўаныш пенен ушырасады,
Ҳәммеси Саған уқсас, Сениң даңқың ушын Саған уқсас, Ийе,
Ҳәммениң ең үстин мақсети, ҳәмме тәрепинен табынылған.
Кейин, Иса Мәсихтиң крестке барғанға шекем Атасына айтқан сөзлериндеги қәлеўи де орынланады: «Ата, Мен қәлеймен, Сен Маған бергенлер де Мен болған жерде Мен менен бирге болсын; олар Сениң Маған берген даңқымды көрсин: себеби Сен Мени дүньяның тийкары қойылғанға шекем сүйдиң» (Юханна 17:24).
