Kóp xristianlar Bibliya táliymatların sistemalı túrde úyreniwden qashadı. Aqırǵı nátiyjede, teologiya, xristologiya, pnevmatologiya, antropologiya, soteriologiya, ekklesiologiya, esxatologiya hám basqa da tilge awır sózlerdiń atı atalıwı hár kimdi qorqıtıwǵa jetkilikli. Álbette, ápiwayı «Isa menen qanday dosımız bar» degen isenim hár bir múmin ushın jetkilikli. Ne ushın bul awır táliymatlarǵa baylanısıp qalıw kerek? Bir jaqsı sebep bar! Taliymat, anıqlaması boyınsha, Bibliya ne úyretetuǵın bolsa, sol, al Bibliya ne úyretetuǵının biliw ósiwshi xristian ushın óte áhmiyetli.
Rabbimiz Isa Masiyhti Qutqarushımız hám Dosımız retinde biliw ájayıp, biraq Masiyhtegi jańa ómirimiz haqqında úyrenetuǵın kóp nárseni bar. Quday bizdi Shirkew, perishteler, aspan, tamuq, keleshek waqıyalar, neke, shańaraq hám basqa da kóp nárseniń haqqında Ózi ashıp bergen nárseni biliwimizdi qáleytuǵın edi. Sonıń ushın Bibliya kitapshadan ádewir úlken! Úlken sózler bizdi qorqıtpaq kerek emes! Olar tek Bibliya Quday (teologiya), Masiyh (xristologiya), Muqaddes Ruwx (pnevmatologiya), adam (antropologiya), qutqarıw (soteriologiya), Shirkew (ekklesiologiya), keleshek (esxatologiya) hám t.b. haqqında ne úyretetuǵının kategoriyalawdıń rásmiy usılı.
Taliymattı úyreniw júdá awır bolıwı múmkin ekenligi ras. Biraq Muqaddes Jazıwda Quday ashıp bergen nárseni kóbirek túsiniw, Qudaydıń Ózin kóbirek biliw degen mánisti ańlatadı.
Áhmiyetli Taliymat
Mısalı, Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı kóp xristianlar tárepinen kóbinese qáte túsingen yamasa tek jartılay túsingen taliymat aymaǵı. Rásmiy túrde, bul tema soteriologiya kategoriyasına kiredi, yaǵnıy Bibliya qutqarıw haqqında ne úyretetuǵın bolsa, sol. Qısqasha aytqanda, adamzattıń gúna nátiyjelerinen qutqarıwı bir waqıtta biypul hám qımbat. Bir tárepten, qutqarıw Rabbimiz Isa Masiyhke óziniń jeke Qutqarushısı retinde isenim menen tapsırǵan hár kimge biypul sawǵa. Biraq ekinshi tárepten, qutqarıw qımbat, sebebi ol Qudaydıń Ulıwınıń qurbanlıq ólimin talap etti.
Qutqarıwdıń bul aspekti «Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı» (Yoxanna 19:30) dep ataladı. Bul sóz dizbeginde Masiyhtiń keremet tuwılıwı yamasa Onıń kámil ómiri tiykarǵı itibarǵa alınbaydı. Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı tiykarınan Onıń kresttegi ólimine tiyisli. Bul jerde Qudaydıń bizdiń gúnáǵa qarsı húkimi Masiyh tárepinen basdan ótkerildi, Ol bizdiń Qutqarushımız bolıw ushın bizdiń ornımızǵa keldi. Ol bizdiń gúnálarımız ushın krestte azap shegip ólgenge shekem bizdiń Qutqarushımız emes edi.
Jańa Ósiw Masiyhtiń tamamlanǵan jumısın súwretlew ushın úsh tiykarǵı sózdi qollanadı: qurbanlıq, qutqarıw hám jarasıw. Bul sózlerdiń hár biriniń anıqlamasın aytıp kóriń, Bibliya Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı haqqında ne úyretetuǵının tolıq túsingen-túsinbegenligińizdi biliw ushın. Onsha ańsat emes, durıspa?
Qurbanlıq
Qurbanlıqtan baslayıq. Jańa Ósiwde bul sóz qollanılǵan geybir siltemeler Rimliklerge 3:25, Evreylerge 2:17, 1 Yoxanna 2:2 hám 4:10. «Qurbanlıq» sózi grek (Jańa Ósiwdiń dáslepki tili) sózinen kelip shıqqan bolıp, tiykarınan «qurbanlıq arqalı qáhárdı qanaatlandırıw» degen mánisti ańlatadı. Áyyemgi putparast grekler bul sózdi óz qudayların tınıshlandırıw yamasa qudaylardıń jaqsılıǵın alıw ushın bir nárseni islew haqqında sóylegende qollanǵan. Biraq, bul ideyalar Bibliyada tabılmaydı. Quday qanlı quday emes, Onı tınıshlandırıw kerek. Ósh alıwshı qudaydı tınıshlandırıw ideyası Muqaddes Jazıwǵa pútkilley jat. Bibliya Qudaydıń súyispenshilik ekenligin hám adam menen birge bolıwdı qáleytuǵının úyretedi. Biraq Quday da muqaddes hám ádalatlı. Sonlıqtan Ol gúnáǵa ápiwayı ǵana kóz jumıp, «Balalar bala boladı!» dep ayta almaydı. Haqıyqatında da, Bibliya Qudaydıń qáhári gúnáǵa qarsı qaratılǵanın úyretedi (Rimliklerge 1:18). Hám Ol jaratqan bul moralıq álemdegi Qudaydıń ádalatlı nızamları «gúná jazası ólim» (Rimliklerge 6:23) ekenligin talap etedi. Qudaydıń rehimdiligin adamǵa kórsetiwden aldın, gúná tosqınlıǵın alıp taslaw hám Qudaydıń gúnáǵa qarsı qáháriń ádalatlı talapların qanaatlandırıw ushın bir nárseni islew kerek edi.
Álbette, adam bul jerde ájiz. Ol Qudaydıń jaqsılıǵın qazanıp alıw ushın ózi hesh nárseni isley almaydı. Putparastlardıń qudaylardıń jaqsılıǵın alıw ushın dinge baylanıslı bir nárseni islew ideyası Jańa Ósiwde hátte isharat etilmeydi. Yoxanna 3:16 anıq aytqanınday, Quday adamǵa jaqsılıq etedi. Biraq Qudaydıń gúnáǵa qarsı qáháti hám húkimi máselesi sheshiliwi hám adam gúnásiniń tosqınlıǵı alıp taslanıwı kerek, sonnan keyin ǵana qutqarıwdıń biypul paydaları oǵan usınılıwı múmkin. Masiyh bizdiń gúnálarımız ushın qurbanlıq bolǵan jerde usı. Ol Qudaydıń gúnáǵa qarsı ádalatlı húkimin qurbanlıq penen basdan ótkergenligi sebepli, Masiyh adam gúnásin alıp taslaw ushın ólip qana qalmastan, Ol Qudaydıń gúnáǵa qarsı qáhátiń qanaatlandırdı (qurbanlıq etti).
Qutqarıw
Qutqarıw Masiyhtiń tamamlanǵan jumısınıń basqa bir aspekti. Qutqarıwǵa baylanıslı tómendegi Jańa Ósiw ayattarın oqıń: Galatiyalılarǵa 3:13, 4:5, Efesliklerge 1:7, Titusqa 2:14, 1 Petrus 1:18-19. «Qutqarıw» dep awdarmalanǵan bir neshe grek sózi bar. Jańa Ósiw dáwirinde bul sózler ásirese qulshılıqqa tiyisli edi. Bul sózler birgelikte bizge qutqarıw túsinigin beredi. Qutqarıw «satıp alıp, bazardan alıp taslap, azat etiw» degen mánisti ańlatadı. Qutqarıw kontekstinde, qutqarıw Masiyhtiń bizdi gúná qulshılıǵınıń barlıq qorqınıshlı baylanısları hám nátiyjelerinen azat etiwdegi tamamlanǵan jumısına tiyisli.
Qutqarıwda biz tek gúná qul bazarıńnan satıp alınıp azat etilip qana qalmastan, biz Quday shańaraǵına ulıw retinde jaylastırıldıq. Bul álbette azat etiwden bir qádem aldıńǵa. Galatiyalılarǵa 4:5 tegi «asraw» sózi búgingi kúni biz bilgen asrawǵa tiyisli emes, bálkim Rim asraw saltanatına tiyisli bolıp, onda haqıyqıy ul jasqa tolǵan uldıń barlıq huqıqlarına, imtiyazlarına hám qádir-qımbatına iye dep tán alınǵan. Qutqarılǵan gúnákarlar retinde, bul bizdiń Quday shańaraǵındaǵı házirgi orınımız. Miyrimdilik ushın qanday jaqsı!
Biz gúmis yamasa altın tólemegen bolsaq ta (1 Petrus 1:18), bizdiń qutqarıwımızdıń bahası joqarı bolǵanın esimizde saqlawımız kerek. Tólengen baha Masiyhtiń qımbatlı qanı edi. Bibliyada tólengen baha Shaytanǵa tólenedi dep úyretilgen hesh nárseni joq, geybirleri usılay dep aytqan bolsa da. Bul túsinik qul bazarı fonın júdá uzaqqa súyrep baradı. Tólengen baha ápiwayı ǵana Qudaydıń ádalatlı húkimeti bizdiń gúná nátiyjelerinen azat etiwimiz ushın talap etken nárseni edi (Evreylerge 9:22). Siz Isanıń siz ushın tólewge razı bolǵan tólengen bahası ushın hesh qashan minnetdarshılıq bildirdińizbe?
Jarasıw
Jarasıw Masiyhtiń tamamlanǵan jumısınıń úsh bólekli anıqlamasın tolıqtıradı. Qudaydıń qáháti menen islesetuǵın qurbanlıq, jumıstıń «Qudayǵa qaray» aspekti. Qutqarıw bizdiń gúná tárepinen qul etiliwimiz hám tutqınǵa alınıwımız benen baylanıslı, hám solay etip, Masiyhtiń jumısınıń «gúnáǵa qaray» aspekti. Jarasıw Masiyhtiń tamamlanǵan jumısınıń «adamǵa qaray» aspekti, sebebi ol bizdiń Quday menen birge bolıwımızǵa tuwrıdan-tuwrı baylanıslı. «Jarasıw» sózi Rimliklerge 5:10, 2 Korinflilerge 5:18-20 hám Koloselilerge 1:20-22 de qollanılǵan. Grek tilinen anıqlanǵan sózdiń tiykarǵı mánisi «tolıq ózgertiw». Qutqarıwǵa tiyisli bolǵanda, jarasıw Qudaydıń adamdı Ózi menen pútkilley ózgergen qatnasıqqa alıp keletuǵın háreketi – dushpanlıqtan, jawızlıqtan hám ajıralıwdan, doslıqqa, uyǵınlıqqa hám birge bolıwǵa. Itibar beriń, jarasıw Qudaydıń adamǵa qaray bir tárepleme háreketi hám Quday menen adam arasında óz-ara kelisim ideyasın qamtımaydı. Neke jarasıwındaǵıday «Ol az beredi, biz az beremiz» degen nárseni joq. Esleń, Qudaydıń bizge bolǵan qatnasıǵın ózgertiw yamasa biz benen ortalıqta ushırasıw kerek emes. Biz ayıplı tárep – súyispenshiliksiz, óz erkine berilgen hám dushpan (Koloselilerge 1:21). Biz pútkilley ózgeriwimiz kerek, Quday emes.
Jarasıwdıń ájayıp súwretlemesi Rabbimizdiń Luka 15:11-32 degi joǵalǵan ul haqqındaǵı gúrrińinde kórinedi. Ul táwbe etip, ákesine óz ayıbın tán alǵanda, ol ákesi menen baxtlı hám uyǵınlı birge bolıwǵa qayta qosıldı. Ol tek keshirilip, múlkine qayta kirgizilip qana qalmastan; ol ashıq qollar menen hám bayram menen shańaraqqa qayta qabıl etildi!
Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı óz kólemi boyınsha universal. 1 Yoxanna 2:2 hám 2 Korinflilerge 5:19 ǵa jaqsılap qarań, hám siz Masiyhtiń ólimi pútkil dúnyanıń barlıq gúnáların sheshiw ushın jetkilikli ekenligin kóresiz – qamıtıwı hám támiyinleniwi sheksiz. Biraq bul hár kim avtomat túrde qutqarılǵan degen mánisti ańlatpaydı. Masiyhtiń tamamlanǵan jumısı tek isengenler ushın ǵana ámelde. Amerika Qurama Shtatları Áskeriy «GI Bill»in mısal retinde oylań. Sheksiz húkimet qarjıları bar edi, sonlıqtan barlıq maman áskeriy xızmetkerler húkimet esabınan kolledj bilimin ala alatuǵın edi. Biraq tólemler tek haqıyqatında jazılıp, mektepke barǵanlar ushın ǵana ámelde edi. Ol barlıq ushın jetkilikli hám támiyinlengen edi, biraq tek onı talap etkenler ushın ǵana ámelde!
Minnetdarshılıq
Biz qurbanlıq, qutqarıw hám jarasıwdı tolıq túsingenimizde, Masiyhtiń tamamlanǵan jumısına bolǵan úlken minnetdarshılıq payda boladı. Hám ósiwshi xristian ushın birinshi náwbette túsiniw, keyin Masiyhke súyeniw qanday párawanlıq!
