Ҳәр бир дәўирдеги Қудайдың халқы руўхый пасыйыўға бейим болады. Қудайдан алысласыўымыздың себеби – гүнаның, тәнниң ямаса турмысымыздағы “ески адамның” бар екенлиги. Биз қайта туўылғанымызда, гүнаның жазасынан ҳәм күшинен қутыламыз, бирақ оның бар екенлигинен емес. Қудайдан адасыўдың барлық себеплери Мухаддес Китап “тән” деп атайтуғын мухаддесликтиң душпанына барып тақалады.
Биз қайта туўылыў ҳәм қалпына келтириўди ажыратыўымыз керек. Қайта туўылыў – Қудайдың тәбийғый адам, яғный қутқарылмаған адам ушын мийримли иси. Қалпына келтириў – Қудайдың Өзиниң адасқан перзентлери ушын мийримли иси болып, оның қутқарылмағанларға ҳеш қандай қатнасы жоқ. Қудайдың Ески Ўәсияттағы халқы, Исрайыл, былай деп мойынлады: “Биздиң артқа шегиниўлеримиз көп, биз Саған қарсы гүна иследик” (Еремия 14:7 NKJV). Қудай Өзи Исрайыл ҳаққында гүўалық берди: “Мениң халқым Меннен артқа шегиниўге бейим” (Хошея 11:7). “Артқа шегиниў” сөзи Жаңа Ўәсиятта ушыраспайды, бирақ ол ҳәр бир исениўшиниң бейим болған кеселлиги.
Артқа шегиниў
Артқа шегиниў – мийрим-шәпәәттиң пасыйыўы, руўхыйлықтың төменлеўи ҳәм Қутқарыўшыға болған меҳирдиң азайыўы менен белгиленетуғын қайғылы жағдай. Бул илаҳий нәрселерге қызығыўшылықтың жоғалыўына, мийрим-шәпәәтти пайдаланыўда итибарсызлыққа ҳәм миннетти орынлаўда рәсмийликке алып келеди. Артқа шегинген әўлие дүньяның қәдирсиз нәрселериниң жүрегин Хожадан алысластырыўына жол қояды. “Жүрегинде артқа шегинген адам өз жоллары менен толады” (Нақыллар 14:14).
Артқа шегинген исениўшиден артық ҳеш ким аянышлы емес. Оның Қудай менен бирлиги үзилген; Оның Сөзиниң қуўанышы жоғалған; Оның дуўасы сөндирилген. Бурын ол Мәсих пенен бахытлы бирликте жүрген; енди ол Оның менен шуғылланбайды. Бурын ол Хожада қуўанған; енди оның қутқарылыў қуўанышы жоғалған. Қутқарылыўдан ол “барлық түсиниктен үстем болған Қудайдың тынышлығына” (Филиппийликлерге 4:7) ийе болған; енди ол жанында тынышлық таппайды. Оның адасыўы Руўхты қайғыға салады ҳәм жуўаныш тоқтатылады. Бурын ол Руўх тәрепинен басқарылған; енди ол ишки гүна тәрепинен басқарылады. Оның турмысында енди шийрин “Руўхтың жемиси” (Галатиялықларға 5:22-23) көринбейди. Оның орнына, оның тәжирийбесинде жиркиниш “тәнниң ислери” (Галатиялықларға 5:19-21) басын көтереди.
Артқа шегиниўдиң себеплерин билиўимиз әҳмийетли, сонда биз олардан қаша аламыз. Гүна оның тамыры: “Себеби нызамсызлық көбейеди, көплердиң меҳири суўыйды” (Матта 24:12). Бирақ басқа себеплер де бар, мысалы, итибарсызлық ҳәм ғамсызлық. Мәсихши турмысы – жарысқа, урысқа ҳәм гүреске уқсатылған – тырысқанлықты талап етеди. Дуўа ҳәм Қудай Сөзин оқыўды итибарсыз қалдырыў екеўи де пасыйыўға алып келеди. Үзликсиз “тәнниң ислерин өлтириўди” (Римликлерге 8:13; Колослықларға 3:5) орынламаў артқа шегиниўге алып келеди. Жүрегимизди қорғаўды итибарсыз қалдырыў (Нақыллар 4:23) бизди адастырады. Мәңгилик перспективаны жоғалтыў ҳәм дүнья нәрселерине қызығыў, Қудайға болған меҳиримиздиң отына суў қуйыў дегенди аңлатады.
Қалпына келтириўдиң илаҳий иси
Қалпына келтириўдиң илаҳий иси жети нәрсени қамтыйды:
1. Қалпына келтириўши агент – Қудай.
Исениўши адасыўға қәбилетли, бирақ қайтып келиўге емес. Адасқан қой ҳеш қашан өз жолын қойхонаға таба алмайды. Артқа шегингенлерди руўхый пасыйыўдан қалпына келтириў иси Қудайдың иси болып, барлығы мийрим-шәпәәттен: “Хожа мениң шопаным ... Ол жанымды қалпына келтиреди” (Забур 23:1,3). Тек ғана “Мен сени емлейтуғын Хожаман” (Шығыў 15:26) дейтуғын ҳәм “Мен олардың артқа шегиниўин емлеймен” (Хошея 14:4) деп жәриялайтуғын Бир Өзи жанларды қалпына келтире алады.
Жоғалған қой ҳәм жоғалған тийин ҳаққындағы мысалларда (Лука 15), шопан адасқан қойдың артынан барды, ҳәм ҳаял жоғалған тийинди тапқанша изледи. Яқуб Падан-арамда қатты артқа шегинген еди. Оны қалпына келтириў ушын, Хожа еки мәрте көринди (Жаратылыс 31:3,13) оған үйге қайтыўды буйырды. Бир жыл даўамында, Дәўит зина ҳәм қатнасыў гүналарын мойынлаўдан бас тартты. Оны қалпына келтириў ушын, Ехова Натанды оған гүнасын көрсетти (2 Самуил 11-12). Петр Хожадан үш мәрте бас тартты, бирақ Хожа оны қалпына келтирди (Юханна 21). Ехова артқа шегинген Исрайылды қалпына келтириўге ынталы еди: “Маған қайтың ... сиз артқа шегинген перзентлер, ҳәм Мен сиздиң артқа шегиниўлериңизди емлеймен” (Еремия 3:1,22).
2. Қалпына келтириўдиң тийкары толығы менен мийрим-шәпәәт мәселеси.
Қудайдың таң қаларлық мийрим-шәпәәти оның адасқанларға болған мүнәсибетинен артық ҳеш жерде айқын көринбейди. Мийрим-шәпәәт оның кәмаллықларының бири болғанлықтан, ол Өзиниң мийрим-шәпәәтиниң байлықларын уллылайтуғын жол менен қалпына келтиреди. Қудай барлық ислерин – жаратыў, қутқарыў, тәмийинлеў, қорғаў, басқарыў ямаса қалпына келтириў – Өзине мүнәсип жол менен орынлайды. Басқаша ислеў оған уқсамас еди.
3. Қалпына келтириўге шақырыў – тәўбеге шақырыў.
Қалпына келтириўдеги барлық жуўапкершилигимиз бир әҳмийетли сөзде кристалласқан – қайтыў. “Егер қайтсаң, ей Исрайыл, Маған қайт” (Еремия 4:1). “Қайтың, сиз артқа шегинген перзентлер, ҳәм Мен сиздиң артқа шегиниўлериңизди емлеймен” (Еремия 3:22). Қутқарылмағанлар қутқарылыў ушын Қудайға “бурылыўы” керек; артқа шегингенлер қалпына келтириў ушын Қудайға “қайтыўы” керек.
“Ей Исрайыл, Хожа Қудайға қайт” (Хошея 14:1). Бул артқа шегинген адамның Хожадан кеткенин, жүрегиниң жаман ойларына ергенин ҳәм қадаған жолларға киргенин мойынлаўы керек дегенди аңлатады. Бул оның өзин ҳүким етиўи, Қудай тәрепин гүнаға ҳәм өзине қарсы алыўы керек дегенди аңлатады. Бул оның Қудай алдында өзин кишипейиллик пенен тутыўы, өз лайықсызлығын мойынлаўы ҳәм мийрим-шәпәәт излеўи керек дегенди аңлатады. Ақыр-ақыбет, ол қайтадан толық жүрек пенен итаат етиўге қарар қабыл етиўи керек.
4. Қалпына келтириўдиң стандарты лаўазым, орын ямаса хызмет емес – бирақ Қудай Өзи.
Стандартты белгилеў Қудайдың ҳуқығы, ҳәм Ол ҳәр дайым жанды Өзине қайтарады: “Қайт, ей Исрайыл ... Маған қайт” (Еремия 4:1). Қайтыў Оған, барлық қалпына келтириўдиң стандартына болыўы керек. Ол ҳеш қашан Өзиниң стандартын төменлетпейди. Ол барлық жүрис-турысты өлшейтуғын критерий.
5. Қалпына келтириўдиң қуралы – тәўбе, бул ойдың өзгериўин аңлатады.
Мәсихши тәўбеси – жүректиң гүнадан Қудайға бурылыўы. Гүна – Қудайдан бас тартыў; тәўбе – гүнадан бас тартыў. Тәўбе былай дейди: “Мениң енди пүтлер менен не исим бар?” (Хошея 14:8). Ол аўыртпалықлы ҳәм кишипейиллик болса да, жағымлы жемис береди. Аспанға қарай, ол Қудайды уллылайды: “Егер тыңламасаң, ҳәм ... жүрегиңе алмасаң, Мениң атыма даңқ бериў ушын ... Мен саған қарғыс жиберемен” (Малахи 2:2). Адамға қарай, ол шын жүректен мойынлаўды алып келеди. Гүна ушын қанша көп қайғырсақ, Хожада сонша көп қуўанамыз. Ҳақыйқый тәўбениң өзгериў күши уллы: “Себеби Қудайға унамлы қайғы қутқарылыўға алып баратуғын тәўбени пайда етеди ... бирақ дүньяның қайғысы өлимди пайда етеди” (2 Коринфликлерге 7:10).
6. Қалпына келтириўдиң мақсети – ҳақыйқатлық.
“Ол жанымды қалпына келтиреди; Ол мени ҳақыйқатлық жолларында басқарады” (Забур 23:3). Қалпына келтириў бизди ҳақыйқатлыққа қалпына келтиреди. Биз мийрим-шәпәәт арқалы қутқарыламыз, ол ҳақыйқатлық есабынан емес, бирақ ҳақыйқатлық арқалы ҳүким сүреди (Римликлерге 5:21). Биз қайтадан гүна ислеў ушын емес – бирақ “енди гүна ислемеўимиз” ушын қалпына келтирилмеймиз (Юханна 8:11).
7. Қалпына келтириўдиң шәрти – мойынлаў ямаса өзин-өзи ҳүким етиў.
Өзин-өзи ҳүким етиў еки себептен әҳмийетли. Бириншиден, ол бирлик, кеширим ҳәм тазалаўдың жалғыз шәрти: “Егер гүналарымызды мойынласақ, Ол биздиң гүналарымызды кешириўге ҳәм бизди барлық әдалатсызлықтан тазалаўға садық ҳәм әдалатлы” (1 Юханна 1:9). Екиншиден, ол бизди жазадан сақлайды: “Себеби егер өзимизди ҳүким етсек, ҳүким етилмес едик. Бирақ ҳүким етилгенимизде, Хожа тәрепинен жазаланамыз, сонда биз дүнья менен бирге айыпланбаўымыз ушын” (1 Коринфликлерге 11:31). Ата Өзиниң гүна ислеген перзенти тәрепинен өзин-өзи ҳүким етиўди күтип тур, бирақ егер ҳеш қандай болмаса, Ата оны “дүнья менен бирге айыпланбаўы” ушын жазалаўы керек. Егер өзин-өзи ҳүким етиў итибарсыз қалдырылса, Қудай Өзиниң перзентин дүзетеди.
Артқа шегиниў мысаллары
Енди артқа шегиниў ҳәм қалпына келтириўдиң айырым мысалдарын көрип шығайық:
Ибраҳим:
Кәнанға барғаннан көп өтпей Ибраҳим ийманның аўыр сынағына – ашаршылыққа дуўшар болды. Ол өз мүтәжлигин қанаатландырыў ушын Қудайға қараў орнына, жәрдем ҳәм қутылыў ушын Мысырға, дүньяның символына бурылды. Мысырда оның Қудайға арналған қурбанлық орыны да, Оның менен бирлиги де жоқ еди, бирақ көп қыйыншылықлар болды. Ол Мысырдан қутылды ҳәм “Бет-Элге, оның шатыры басында болған жерге ... ол жерде жасаған қурбанлық орынының орнына” қайтарылды (Жаратылыс 13:3-4). Оның Мысырға түсиўи итаат жолынан шегиниў еди. Ол өз кеткен жерине қайтып, қайтадан баслаўы керек еди.
Яқуб:
Яқуб ағасы Есаўдың қаҳарынан қашып, ағасы Лабан жасаған Харанға барды. Оның Падан-арамдағы 20 жылы даўамында оның Хожа менен ҳеш қандай қатнасы болғаны ҳаққында бир де сөз оқымаймыз – дуўа жоқ, қурбанлық орыны жоқ, Еховадан жаңа ўаҳий жоқ. Яқуб Ески Ўәсият әўлиеси еди, бирақ Харанда ол артқа шегинди, тәнниң жолында жүрип, материаллық нәрселерди изледи. Ол байлық жыйнаў менен бәнт болып, қойлар, маллар, ешкилер ҳәм түйелер менен шуғылланған.
Падан-арамда Яқуб Хожа оған биринши мәрте көрингенде берген ўәдесин умытты (Жаратылыс 28:20). Бирақ Ехова оны умытпады. Өзиниң мийрим-шәпәәтинде Ол Яқубқа еки мәрте көринди, қалпына келтириў сөзлери менен: “Аталарыңның жерине ҳәм шаңарағыңа қайт, ҳәм Мен сениң менен боламан” (Жаратылыс 31:3,13).
Дәўит:
Бир жылға шамалас, Дәўит зина ҳәм қатнасыў гүналарын мойынлаўдан бас тартты, ҳәм Қудайдың жазалаўшы қолы оның үстинде аўыр еди (Забур 32:3-4). Хожа Өзиниң артқа шегинген хызметшисин емлеўди қәледи. Ол пайғамбар Натанды Дәўитке оның гүнасын ҳәм айыбын әшкар етиў ушын мысал менен жиберди. Натан бул жанды тесип өтетуғын сөз бенен жуўмақлады: “Сен сол адамсаң!” Дәўит өз айыбын түсинди ҳәм мойынлады: “Мен Хожаға қарсы гүна иследим” (2 Самуил 12:7,13).
Забур 51-де биз Дәўиттиң ҳақыйқый мойынлаўын оқыймыз. “Мен өз қылмысларымды мойынлайман” (3-аят). Ол еки нәрсени жоғалтты. Бириншиден, ол өз қутқарылыўының қуўанышын жоғалтты (қутқарылыўдың өзи ҳеш қашан жоғалмайды). Ол дуўа етти: “Маған Сениң қутқарылыўыңның қуўанышын қалпына келтир” (12-аят). Екиншиден, ол өз гүўалықын жоғалтты. Өзиниң қалпына келтирилиўин күтип ол былай деди: “Сонда Мен қылмысшыларға Сениң жолларыңды үйретемен; ҳәм гүнакарлар Саған қайтады” (13-аят).
Петр:
Петрдиң артқа шегиниўиниң себеби тәкәббир өзин-өзи исеним еди: “Хожа, Мен Сениң менен бирге түрмеге де, өлимге де барыўға таярман.” Басқа белгилер “узақтан” ерисиў ҳәм душпан менен бирлесиў еди. Ийса оған қарағанда ҳәм ол “ашыўланып жылағанда” ҳақыйқый тәўбе болды (Лука 22:33-62).
Оның қайта тирилгенинен кейин, Ийса шәкиртлерге көринди ҳәм Петрди қалпына келтирди. Ол Ийсадан үш мәрте бас тартқан еди, сонлықтан Хожа үш мәрте сорады: “Мени сүйесеңбе?” (Юханна 21). Петр садықлық ҳаққында мақтанған еди, сонлықтан Хожа оның шын жүректен екенлигин сынады. Соңынан Ол оны шопанның руўханый лаўазымына тайынлады. Ол қалпына келтирилгеннен кейин, Исрайыл адамларына былай дей алды: “Сиз Мухаддес ҳәм Әдалатлыдан бас тарттыңыз” (Ҳаўарийлердиң ислери 3:14) – дәл өзи ислеген нәрсе. Бул жерде биз Петрдиң өзи қулаған жерден де жоқарырақ дәрежеге қалпына келтирилгенин көремиз.
Ефес шіркеўи:
“Мен саған қарсы буны айтаман, сен биринши меҳириңди таслап кеттиң. Есле ... қай жерден қулағаныңды; тәўбе ет ҳәм биринши ислерди қыл” (Аян 2:4-5). Мәсих буны Ефес шіркеўиниң периштесине айтты.
Бул шіркеўге қарсы айып олардың биринши меҳирин “жоғалтқаны” емес, бирақ оны “таслап кеткени”. Исениўши жердеги нәрселер ушын биринши меҳирин таслап кеткенде, “өзиңизди Қудайдың меҳиринде сақлаң” (Яҳуда 21) деген үгит-нәсиятқа қулақ аспағанда қайғылы болады. Бирақ Қудайдың “туқымы” (1 Юханна 3:9) Оның халқында, ҳәтте артқа шегингенлерде де қалады. Биз қайта туўылғанда Қудайдан бузылмайтуғын принцип аламыз: исениўшиниң меҳири пасыйыўы мүмкин, бирақ ол ҳеш қашан сөнбейди; оның жемиси азайыўы мүмкин, бирақ оның тамыры қалады. Сонлықтан айып биринши меҳиримизди таслап кетиў ҳаққында. Мухаддес Руўх қалпына келтириў ушын үшли ем усынады, ақылға, жүрекке ҳәм еркке қаратылған: “Есле” ақыл ушын. “Тәўбе ет” жүрек ушын. “Қыл” еркке шақырыў.
“Есле” артқа шегинген адамды өзиниң ҳәзирги қайғылы жағдайын бурынғы бахытлы жағдайы менен салыстырыўға шақырыў. Бурын оның Мәсихке болған меҳири жаңа еди, оның бирлиги жақсы еди, ҳәм “Хожаның қуўанышы” оның “күши” еди (Нехемия 8:10). Бирақ енди бул өзгерди. Бурын ол Мәсих ҳаққында ойлаўды, Оның ҳаққында сөйлеўди ҳәм Оған дуўа етиўди жақсы көрген, бирақ енди ол Ийсаның аяқларында отырмайды, Оның Сөзи ҳаққында ойланбайды ҳәм дуўа етпейди. Әйюб сыяқлы, ол былай деп қайғырады: “Әттең, мен ... Қудай мени қорғаған күнлердегидей болсам; Оның шамы басымда жанғанда, ҳәм Оның нуры менен қараңғылықтан өткенде” (Әйюб 29:2-3).
Ҳақыйқый тәўбе исеним, өкиниў ҳәм мойынлаўды талап етеди. Ол гүнаны ҳақыйқый сезиўге, гүна ушын шын жүректен қайғырыўға, гүнаны қатты жек көриўге ҳәм келешекте гүнадан бас тартыўға алып келеди. Ол Мухаддес Китапта “сынған ҳәм өкинген жүрек” (Забур 51:17) ҳәм Петр Хожадан бас тартқаннан кейин “ашыўланып жылаў” (Матта 26:75) деп сүўретленген. Ол былай сүўретленген: “Егер Мениң атым менен аталған халқым өзин кишипейиллик пенен тутып, дуўа етип, Мениң жүзимди излесе, ҳәм жаман жолларынан қайтса, сонда Мен аспаннан еситемен, ҳәм олардың гүнасын кеширемен ҳәм жерлерин емлеймен” (2 Шежире 7:14).
“Биринши ислерди қыл” деген сөз артқа шегинген адамның дүньядан бас тартыўы, Шайтанның азғырыўларына ҳәм тәнниң қәлеўлерине қарсы турыўы, өзинен бас тартыўы ҳәм өлтириў ўазыйпасын қайта баслаўы керек дегенди аңлатады (Римликлерге 8:13; Колослықларға 3:5). Бул Қудайдың перзенти өзи қатты кеткен Бир Өзине қайтыўы, Өзиниң Хожалығына жаңадан берилиўи ҳәм Оған мүнәсип болған толық жүректен итаатты көрсетиўи керек дегенди аңлатады. Мәсихти разы етиў оның бас мәселеси, Оның менен жүриў оның күнделикли иси, ҳәм Оның менен бирлик оның ең үлкен қуўанышы болыўы керек. Ҳәм ол күнделикли Қудайдың барлық саўыт-сайманын кийиўи керек (Ефесликлерге 6:11-17).
