Qudaydıń ǴÁZEBI Ol haqıyqıy ma?
Quday nur hám Quday muhabbat (1 Yuxanna 1:5, 4:8-16). Bul ekewi ajıralmas. Yaǵnıy, Qudaydaǵı bul ózgeshelikler hárdayım birge hám birge háreket etedi. Máńgilik Sóz hám Qudaydıń Ózi bolǵan Rabbımız Isa bul dúnyaǵa kelgende, «Sóz dene boldı» (NKJV). Biz bunı «deneleniw» dep ataymız (Yuxanna 1:1-18; Filippiyalılarǵa 2:6). Ol «miyrim hám haqıyqatqa tolı» edi (Yuxanna 1:14). Onıń tolıqlıǵınan biz – sol waqıttaǵı hám házirgi múminler – miyrim ústine miyrim, yamasa miyrimnen keyin miyrim aldıq: miyrimniń molshılıǵı. Tańqalarlıǵı sonda, bul tolıqlıq hárdayım bar. Ol hesh qashan kemeymeydi hám múminlerdiń hár bir jaǵdayı hám mútájligi ushın támiyinleydi. Qudaydıń miyrimi Oǵan boysınıw hám isenim menen kelgenler ushın hárdayım bar.
Biraq, Qudayǵa durıs jaǵdayda kelmegenler, yamasa nadurıs niyetler yamasa sebepler menen kelgenler ushın basqasha. Basqalar Onıń barlıǵın biykar etedi, Onıń huqıqların moyınlamaydı yamasa Oǵan basqasha jol menen qarsı shıǵadı, ózleri ushın bul miyrimge kiriwdi tosadı. Esleń, «Quday masqaralanbaydı» (Galatiyalılarǵa 6:7). Muhabbat bolǵan hám bul muhabbattı kórsetetuǵın sol Quday miyrim menen oǵan juwap bergenlerge, sonday-aq Onıń miyrimin biykar etkenler, Onı masqaralaǵanlar menen de islesedi. Ol olar menen Óz ǵázebi menen
Quday hesh qashan biypárwa yamasa itibarsız emes. Ol nur hám nurda, hám Ol hesh nárse unıtpaydı. Biraq, eger biz táwbe etiw yamasa tikleniw arqalı Quday menen birge bolsaq, Onıń sheksiz miyrim resurslarınan alıwımız múmkin.
Juwapkerli
Barlıq adamlar Qudayǵa juwapker, olar bunı qáley me, qálemey me. Ol olardı esap beriw qábileti menen jarattı, bul haywanlarda joq nárse. Adam at hám Hawanıń Eden baǵındaǵı qulawı sebepli, olardıń Quday menen qatnası úzildi (Jaratılıs 2:17 hám 3:1-19 oqıń). Óz miyrimi menen Rabbımız Quday gúnásiz haywan qurbanlıǵın támiyinledi, bul Messiyanıń kelip atırǵan qurbanlıǵına isharat etip, qatnastı tiklew ushın tiykar boldı. Adam at hám Hawa Qudayǵa hám Onıń támiyinlewine isendi, hám olar Oǵan qaytadan qatnas qura aldı (Jaratılıs 3:20-21). Bunday qatnastıń bolıwı yamasa tikleniw hám saqlanıwı ushın táwbe hám moyınlaw kerek – hárdayım.
Biraq, Qabıl Qudaydıń óz háreketleri tiykarında onı qabıl etiwi kerek dep oyladı. Sonlıqtan ol «jer miywelerin» Qudayǵa alıp keldi, óz miynetiniń nátiyjelerin, hám bul qárǵıs etilgen jerden. Joq, Quday bul qurbanlıqtı qabıl ete almadı hám etpeydi. Biraq Quday onıń ákesi Abeldiń alıp kelgen qurbanlıǵın, óz qoylarınıń tuńǵıshların hám olardıń mayın qabıl etti – Qudaydı quwanttı. Qabıl qızǵanısh boldı hám aqır-aqıbet óz ákesin óltirdi (Jaratılıs 4:1-12). Ol diniy adamdı, onıń kim ekenligin hám ne isleytuǵının kórsetedi; al Abel qutqarılǵan gúnákardıń kim ekenligin hám ne isleytuǵının, Qudaydıń miyrimin qádirleytuǵının kórsetedi. Bul eki áke bizge Qudaydıń miyrimi hám Qudaydıń ǵázebi arasındaǵı ayırmashılıqlardı túsinıwge járdem beredi.
Quday Qabılǵa Óz ǵázebiniń orınlanıwın keyinge qaldırdı, onı basqalardıń ósh alıwınan arnawlı belgi arqalı qorǵadı. Qabıl táwbe etpedi hám ol úlken aq taxt húkiminde Qudaydıń ǵázebi menen betpe-bet keledi. Qudaydıń ǵázebi Onıń miyrimi menen qarama-qarsı emes. Biraq Onıń miyrimin biykar etkenler Onıń ǵázebi menen betpe-bet keledi, Rabbımız Isa anıq ayttı:
Ulına isengen máńgilik ómirge iye boladı; al Ulına isenmegen ómirdi kórmeydi, biraq Qudaydıń ǵázebi onıń ústinde turadı (Yuxanna 3:36).
Hár bir adam Qudayǵa hám adamǵa juwapker
Ezekiel 18-de Quday adamlarǵa táwbe etiw hám islerdi durıslaw, Ózi hám óz adamları menen durıs bolıw juwapkerligin anıq túsindirdi. Quday gúnákardıń ólimin qálemeydi. Kerisinshe, Ol gúnákardıń táwbe etip, Ózine qaytıwın qáleydi, durıs kózqaras hám durıs háreketler menen.
Israil xalqı Mısırda qullıqta bolǵanda, Musa Faraon menen Qudaydıń xalqın qoyıp jiberiw ushın sóylesken (Shıǵıw 4:23). Faraon Qudaydı tıńlawdan bas tarttı hám bir qatar apatlar (húkimler) menen betpe-bet keldi, bul Qudaydıń ǵázebin bildiredi. Biraq Faraon ózin qattılastıra berdi. Onınshı apat penen Quday Óz xalqı Israil ushın zárúrli istisna jasadı, olar jaqsı bolǵanı ushın emes, al olar Pasxa qozısınıń miyrimli támiyinlewin qabıl etkeni ushın (Shıǵıw 12). Bul waqıya biz bul maqalaǵa kirgizmekshi bolǵan pikirimizdi jaqsı súwretleydi: Yamasa Qudaydıń miyrimin qabıl etedi, yamasa Qudaydıń ǵázebi menen betpe-bet keledi.
Birinshi ayınıń onınshı kúni Israildiń hár bir qarapayım úyinde kemshiliksiz qozı ajıratıldı hám on tórtinshi kúni qurban etildi. Onıń qanı úydiń kirisiw esiginiń joqarǵı hám jan táreplerine, esik basına hám esik qaqpaqlarına sepildi. Qurban etilgen qozınıń qanı ishkeridegilerdi sol túni pútkil jer júzine kelgen Qudaydıń húkiminen qorǵadı – bul dúnyaǵa kelip atırǵan Qudaydıń húkimi hám ǵázebiniń bir túri.
Shıǵıw 12-15-ti oqıp, biz bir neshe ájayıp jaǵdaylardı tabamız. Panalanǵan gúnásiz qozınıń qanı menen, onıń qurbanlıǵı sonday-aq qatnas tamaǵın da támiyinledi. Pútkil xalıq, ózleriniń tuńǵıshlarında kórsetilgen, Quday ushın ajıratıldı – muqaddes etilgen. Sonnan keyin, Qudaydıń arnawlı aralasıwı arqalı, olar azat etildi, qutqarılǵan Faraonnıń basqarıwınan. Sonday-aq, búgingi kúndegi múminler Qozınıń qanı menen qorǵalǵan, Quday ushın ajıratılǵan hám Shaytannıń basqarıwınan azat etilgen. Bul barlıq detallar kerek edi hám olar Qudaydıń miyrimi menen támiyinlendi, sonlıqtan Quday haqıyqıy ibadatta dańqlanadı hám múminler máńgilikke qanaatlanǵan boladı (Yuxanna 4:23-ti qarań).
Qudaydıń ǵázebi Faraon hám onıń armiyasına tógildi, biraq isengen israillikler ushın ol óltirilgen gúnásiz qozıǵa túsip edi. Waqıttıń tolıqlıǵında Quday bizdi qutqarıw ushın Óz Ulıń jiberdi (Galatiyalılarǵa 4:4-7; 3:13). Qanday Qutqarushı! Qanday Qurbanlıq!
Quday sabırlı
Rabbımız Musaǵa Óziniń ashıwlanıwǵa asıqpaytuǵının, yamasa sabırlı ekenligin ayttı (Shıǵıw 34:6). Olardıń shól saparı dawamında bir neshe ret, hám keyinirek Wáde etilgen jerde, Qudaydıń xalqı Onı ashıwlandırdı. Bunıń sebebinen, Onıń ǵázebi1 olarǵa keldi (Sanlar 25:11; Yechim 4:25, 9:7,18), Harun hám Miryamǵa (Sanlar 12:9), hám hátte Musaǵa da, xalıq onı ashıwlandırdı hám ol Qudaydıń buyrıqların buzǵanda (Yechim 4:21). Qudaydıń ashıwı hám ǵázebi Óz xalqına keleshekte keledi (Yechim 11:17) olardıń butparastlıǵı (Ishaya 40-48) hám Messiyanı biykar etkeni ushın (Ishaya 49-58). Basqa kóplegen Jazıwlar bul máseleler haqqında sóyleydi, mısalı:
Qansha waqıt... Seniń ǵázebi ot sıyaqlı janadı? (Zabur 89:46).
Qudaydıń tártipke salıw hám Óz húkimetindegi usıllarınıń bul mısalı kóbeytiliwi múmkin.
Ayırım jaqsı awdarmalardı salıstırıp, biz Naxum 1:6-da Qudaydıń ǵázebi haqqında tórt túrli termindi kóremiz: «ashıw», «qattılıq», «ǵázepleniw» hám «qahar». Bunday detallar Qudaydıń ǵázebiniń haqıyqıy ekenligin kórsetedi, isenbeytuǵınlar hám isenetuǵınlar ushın. Isenbeytuǵınlar máńgilik lánetke ushıraydı, Quday sabırlı hám miyrimli (nur hám muhabbat) bolǵanına qaramastan. Biraq, isenetuǵınlar ushın Quday sabırlı. Onıń isleri olardıń jaqsılıǵı ushın (Yechim 8:16-dı esapqa alıń) hám olardı Ózine qaytarıw ushın, olardıń muhabbatı kontekstinde.
Táwbe etiw
Quday menen Óz adamları arasındaǵı qatnasta táwbe etiw hám moyınlaw máseleleri zárúrli.
Sonlıqtan táwbe etiń hám ózgeriń, gúnálarıńız óshiriliwi ushın (Háwaretler 3:19).
Háwaretshi Piter bul sózdi óz Messiyasın jaman adamlar, Rim áskerleri qolı menen biykar etken, haqáretlegen hám óltirgen isenbeytuǵın evreylerge ayttı. Ol evreylerge olar ele de táwbe etip, gúnálarınan Qudayǵa qaytıwı hám tazalanıwı múmkin hám kerek ekenligin ayttı.
Óz shaqırıwında Piter bul úsh túsinikti birge baylanıstırdı:
Olar Nazaretlik Isa haqqındaǵı pikirlerin ózgertiwleri kerek edi. Táwbe etiw radikal pikir, oylaw hám kózqaras ózgerisin bildiredi, bul adamnıń ózin Qudaydıń aldında ayıplanǵan dep kóriwin bildiredi, Ishayanıń «Maǵan way» (Ishaya 6:5) degen dawısı sıyaqlı.
- «Ózgeriń» degen shaqırıq ózleriniń burınǵı turmıs tárizinen jańa turmıs tárizine ótiwdi bildiredi – U-burılıs sıyaqlı – bul pikir ózgerisi nátiyjesinde júzege keledi hám Qudayǵa qaytıwǵa alıp keledi. Piter Pentekostta sóylegende 3000 er adam hám hayal táwbe etti (Háwaretler 2:41), hám ásirler dawamında hár bir áwladta bir bólegi sonday etti. Keleshekte Israil óz ravvinleri hám basshıları tárepinen bunı islewge shaqırılǵanda táwbe etedi (Ishaya 53; Zaxariya 12:10; Amos 5:15 hám Yeremiya 29:13-ti qarań). Quday táwbe etpegen adamlarǵa Óz ǵázebin tógedi, biraq táwbe etkenlerdiń gúnáları óshiriledi (Háwaretler 3:19).
- «Óshiriw» termini geyde «óshiriw» degen mánisti ańlatatuǵın kórkem sóz retinde qollanıladı, 2 ásirese jazılǵan nársege qatnaslı (Kolosiyalılarǵa 2:14; Ashıw 3:5). Bul jaǵdayda, óshirgen Qudaydıń Ózi. Evreylerge qatnaslı jazıw ómirdiń Avtorın, Messiyanı óltiriw gúnásına qosımsha gúnálar dizimi. Ol olardıń barlıq gúnáların óz ishine aladı (Zabur 103:12; Ishaya 1:18; Mikax 7:18). Quday bul termindi keleshekte Israil táwbe etken waqıtta bolatuǵın nársege qatnaslı qollanǵan, «Men, hátte Men, Seniń qılmıslarıńdı óshiretuǵın Menmen, Ózimdiń qádirim ushın; hám Men Seniń gúnálarıńdı eslemeymen» (Ishaya 43:25). Tek sonnan keyin Messiya qaytıp keledi (Matta 23:39).
- Qudaydıń ǵázebi Quday gúnálar dizimin dúziwden ne payda aladı? Quday bunday dizimdi táwbe etpegen gúnákarlardı «úlken aq taxt» aldında turǵanda ayıplaw hám húkim etiw ushın qollanadı (Ashıw 20:11-15). Olardıń táwbe etiwden bas tartıwı Qudaydıń ǵázebi astında húkim etiliwge alıp keledi. Biraq, miyrim kúni dawamında, bul dizim Máshihtiń kresttegi jumısınıń kúshi hám Onıń qanınıń tógiliwi sebepli tolıq óshiriliwi múmkin (Kolosiyalılarǵa 1:20; 2:14-15).
Romalılarǵa 3:23-ke qaraǵanda, ómir súrgen hár bir adamda gúnálar dizimi bar. Quday bul dizimdi iláhıy óshiriwdi hár kimge usınadı, biraq ol tek haqıyqıy táwbe etken hám isengen adamǵa beriledi. Romalılarǵa xatı hár bir adamdı Quday aldında ayıplı hám óz shártleri boyınsha tiklenbeytuǵın etip kórsetedi, sebebi adamzat pútkilley buzılǵan. Sudlıq hám moralıq kózqarastan rasalar, milletler, evreyler yamasa basqa milletler arasında ayırmashılıq joq (10:12), sebebi «hámme gúná etti hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (3:23 KJV). Hámme ayıplı, muqaddes hám ádil Quday aldında birdey ayıplaw dárejesinde turıptı.
Bunıń jalǵız istisnası Rabbımız Isa Máshix edi, Ol gúná bilmedi, gúná islemeydi hám Onda gúná joq edi. Ol bizdiń húkimimizdi Óz ústine alǵan (Galatiyalılarǵa 3:13). Sonlıqtan, Qudaydıń suveren miyrim haqqındaǵı xabarı hámmege baǵdarlanǵan.
Quday kútip atır
Hár bir isenbeytuǵın adam ayıplı bolsa da (Yuxanna 3:36), Qudaydıń húkiminiń haqıyqıy orınlanıwı kútip atır (2 Piter 3:9), táwbe etiw ushın barlıq múmkinshilikler hám qurallar sarqılǵan kún kelgenshe. Sonnan keyin Rabbımız Isa Máshix, «úlken aq taxtta» otırıp, húkimniń sońǵı háreketin ámelge asıradı. Qutqarushı Húkimdar hám Jazalawshı boladı (Ashıw 20:11-15; Háwaretler 10:42, 17:31). «Hámme gúná etti» hám Qudaydıń dańqına jete almaydı, sonlıqtan Onıń húkimi astında (Romalılarǵa 3:23). Hám Nızam astında bolǵanlardıń bári sol Nızam tárepinen ayıplı dep járiyalanadı (19-ayattı qarań). Qaysı jaǵdayda da, barlıq isenbeytuǵınlar ayıplı hám Qudaydıń ayıplawı yamasa ǵázebi astında.
Biraq Qudaydıń ádil Húkimdarı házir Qudaydıń miyrimi haqqındaǵı jaqsı xabardı usınıp atır, adamlar qutqarılıwı ushın (Efesleyalılarǵa 2:17). Máshix aspanlarda bul maqsetke erisiw ushın islep atır, jerdegi múminlerdi Óziniń quralları retinde qollanıp. Pawl Qudaydıń shaqırıwınıń shoshqalıǵın sezdi, ol jazǵanda, «Biz Máshix ushın elshilermiz, Quday biz arqalı jalbarıp atırǵanday, biz Máshix ushın jalbaramız, Quday menen jarasıń» (2 Korinflilerge 5:20 JND).
Quday Ózi tańlaǵan Adamdı, Rabbımız Isa Máshixti, ólgenler arasınan tiriltti – ájayıp! Sonday-aq Ol Onı húkim kúni Húkimdar etip belgiledi (Háwaretler 17:31; Ashıw 20:11-15). Mars tóbeliginde Pawl Máshihtiń tiriliwi keleshek húkimniń anıq dáliyi ekenligin túsindirdi. Hesh kim Onıń tekseriwinen qashıp qutıla almaydı.
Eger siz bul maqalani oqıp atırǵan bolsańız hám ele qutqarılmaǵan bolsańız, Quday sizge «Táwbe etiń!» dep atır. Yamasa meniń sózlerim menen aytqanda, «Endi kútpeń, sebebi jaqında Quday sizdi búgin qutqarılıwıńız múmkin bolǵan Sol Adam arqalı ayıplaydı.» Táwbe etpegenler ushın Qudaydıń tek bir sheshimi bar: Olar Qudaydıń ǵázebi astında ayıplanǵan. Biz jasap atırǵan miyrim kúni dawamında, Quday bul ǵázebiniń orınlanıwın keyinge qaldıradı, biraq ol keledi. Ózińizdi «Men jaqsı bolaman» dep oylap aldamayın. Sulayman ayttı, «Jaman iske qarsı húkim tez orınlanbaǵanı ushın, adam balalarınıń júregi jamanlıq islewge tolıq belgilengen» (Eklesiast 8:11 NKJV). Qudaydıń húkimi álbette keledi, biraq Ol ele de kútip atır (2 Piter 3:9), sizge qutqarılıw ushın waqıt berip.
Úlken aq taxt
Sonnan keyin men úlken aq taxttı hám onıń ústinde otırǵan Adamdı kórdim, Onıń júzinen jer hám aspan qashıp ketti. Hám olar ushın hesh jer tabılmadı. Hám men ólgenlerdi, kishilerdi hám úlkenlerdi, Qudaydıń aldında turǵanın kórdim, hám kitaplar ashıldı. Hám basqa bir kitap ashıldı, bul Ómir Kitabı. Hám ólgenler óz islerine qaraǵanda, kitaplarda jazılǵan nárseler boyınsha húkim etildi. Teńiz ózindegi ólgenlerdi berdi, hám Ólim hám Hades ózindegi ólgenlerdi berdi. Hám olar, hár biri óz islerine qaraǵanda húkim etildi. Sonnan keyin Ólim hám Hades ot kólge taslandı. Bul ekinshi ólim. Hám Ómir Kitabında jazılmaǵan hár kim ot kólge taslandı (Ashıw 20:11-15).
Ashıw kitabı Máshihtiń, gúná qurbanlıǵı bolıw ushın ólgen Qudaydıń Qozısınıń, Qudaydıń ǵázebin orınlaytuǵın Adam ekenligin kórsetedi (Ashıw 4-5). Ol bunı Ashıw 6-19 hám basqa kóplegen bólimlerde súwretlengenindey isleytuǵın boladı. Bul húkimlerden keyin Ol jerde hám pútkil álemde mıń jıl dawamında húkimranlıq etedi. Shaytan sol waqıtta túpsiz shúńgilde baylanǵan boladı, hesh qanday tásiri bolmaydı, Adam at hám Hawa hám adamzat penen islegenine qarama-qarsı (Ashıw 20:1-3). Mıń jıldıń aqırında ol qısqa waqıtqa azat etiledi. Quday bul arqalı qayta tuwılmaǵan er adamlar hám hayallardıń júregi sol mıń jıl dawamında ózgermeytuǵının kórsetedi, sebebi Shaytan kóplegenlerdi Qudayǵa qarsı azdırıwı múmkin (8-ayattı qarań), geypara adamlar Onıń bereketli húkimranlıǵı dáwirinde qayta tuwılǵan bolsa da. Bul bólimniń basında keltirilgen ayatlar Qudaydıń sońǵı húkiminiń bolatuǵının kórsetedi, hám ol ózin joqarı qurbanlıq retinde bergen Qudaydıń Qozısı tárepinen orınlanadı. Qudaydıń miyrim usınısı (2 Korinflilerge 5:20-21) tamamlanadı. Bunnan keyin, úlken aq taxttaǵı hár kim tekseriledi hám húkim taxtında otıratuǵın Sol Qutqarushı tárepinen ayıplanadı.
Hesh kim Qudayǵa «Siziń standartlarıńız hám talaplarıńız adamlar ushın júdá joqarı edi» dep ayta almaydı. Joq, Húkimdar bul jerde 33 jıl jasap ótken Adam Ulı, boysınıwshı hám boysınıwshı Adam. Sonıń ushın háwaretshi Pawl óz dáwiriniń filosoflarına ayttı, «Quday ... házir hámme adamlarǵa hámme jerde táwbe etiwdi buyıradı» (Háwaretler 17:30), sebebi Ol «dúnyanı ádillik penen húkim etetuǵın kúndi belgiledi, Ózi belgilegen Adam arqalı. Ol bunıń kepilligin hámmege Onı ólgenler arasınan tiriltiw arqalı berdi» (31-ayat).
Sol húkim taxtınıń aldında turǵanıńızda, táwbe etiw ushın máńgilikke kesh boladı. Sonıń ushın Pawl jazdı, «Házir qabıl etilgen waqıt, házir qutqarılıw kúni» (2 Korinflilerge 6:2 NASB).
Erteń emes, al HÁZIR!
SOŃǴI ESKERTPELLER
- Zabur 90-da Musa bul ǵázebin hámme túsinetuǵın tilde súwretleydi. Israildiń shól saparı dawamında kúndelik ortasha 80 adam óldi. Mısırdan shıqqan pútkil áwlad óldi, tek Yeshua hám Kalebten basqa, Mısırdan shıqqanda jigirma jasqa tolmaǵanlar menen birge.
- Musanıń Qudayǵa Óz Kitabınan óshiriliw ushın jalbarǵanın esapqa alıń, Qudaydıń xalqınıń ornın alıwǵa razı bolıp (Shıǵıw 32:32-33). Tek haqıyqıy hám ullı Dálilshi bunı isley aldı, Ózin sońǵı qurbanlıq retinde berip (1 Timotiyǵa 2:5-6). «Óshiriw» termini sonday-aq Amalektiń yadına (Shıǵıw 17:14), sonday-aq suw tasqını arqalı barlıq tiri janzatlardı joq etiw ushın da qollanıladı (Jaratılıs 9:15).
