Biraz maǵlıwmat
«Hám Quday ayttı: «Adamdı Óz súwretimizde, Óz uqsasımız boyınsha jaratayıq; hám olar teńiz balıqları ústinen, aspan qusları ústinen, mal-qara ústinen, pútkil jer ústinen hám jerde júretuǵın hárbir súyretlewshi nárse ústinen húkimranlıq etsin». Hám Quday adamdı Óz súwretinde jarattı, Qudaydıń súwretinde Onı jarattı; er hám hayal etip olardı jarattı.» —Jaratılıs 1:26-27 JND
Jaratılıs 1:26 da «súwret» termini wákillikti, al «uqsaslıq» sózi moralıq uqsaslıqtı ańlatadı. Qudaydıń súwretinde jaratılǵan adam (27-ayat) Óz Jaratıwshısın jerde kórsetiw ushın keremet jaratılıstıń ortasına qoyıldı. Bul Qudaydıń minezine sáykes túrde, adam onı qansha túsine alsa yamasa túsinse, sonday isleniwi kerek edi. Adam hesh qanday jaǵdayda Quday menen teń bolıwǵa jaqın emes edi, biraq ol Onıń súyispenshiligin hám shápáátin biliwi, sonıń menen birge Onıń menen qarım-qatnas qılıwı hám Onıń qálewlerin túsiniwi múmkin edi. Jaratılıstıń úlkenligin esapqa alǵanda, adamǵa eń joqarı orın berildi!
Bul kelisim adamnıń, ózi sonday joqarı orında bolǵanı ushın, ózinen joqarı bolǵan Birin: Rabbimizdiń Ózin eslep turıwın talap etti. Adam húkimet astında edi hám Qudaydıń tártibin saqlaw ushın bul faktı eslep turıwı kerek edi. Jaqsılıq hám Jamandıq Bilimi Aǵashı adam ushın boysınıw boyınsha sınaq bolǵan sıyaqlı. Bul oǵan hámishe úlkenirek bolatuǵın Bir bar ekenligin esletti. Adam dúnyadaǵı kóplegen nárselerdi basqarıwǵa tayın emes edi. Bul adam boysınbaǵanda hám sol aǵashtıń miywesinen jegende qarsı shıqqan kelisim edi. Ol ózinen joqarı bolǵan birewdiń húkimetin qabıl etpedi . Sonday etip, adamnıń uzaq hám qıyın tariyxı baslandı.
Ábeldıń, Adamnıń ekinshi ulı, bolıp atırǵan barlıq nárselerdiń ortasında Qudaydıń bir ózgesheligin kórsetkenin kóriw quwanıshlı. Ol Rabbimizge óz qoylarınıń birinshi tuwılǵanların qurbanlıqqa alıp keldi. Ol waqıtta, álbette, qurbanlıqlardı talap etetuǵın nızamlar yamasa dástúrler joq edi, biraq Ábel Qudaydıń qızıǵıwshılıqların sezdi hám qabıl etiletuǵın túrde juwap berdi. Adam ne durıs ekenin biliwi múmkin.
Biraq qısqa waqıt ishinde adam sonday jamanlıqqa batıp ketti, jer zorlıq penen toldı. Bizdiń Qudayımızdıń adamnıń sonday ortalıqta dawam etiwine ruqsat bermewi úlken suw tasqınına alıp keldi (Jaratılıs 6-8). Biz úlken hám tolıq joq etiw adamdı gúná etiwden saqlaw ushın jetkilikli boladı dep oylawımız múmkin, biraq bul sonday emes edi. Suw tasqınnan keyin óte qısqa waqıt ishinde, Nuh payǵambardıń ulı óz ákesine qarsı gúná etti.
Quday keyin adamdı túrli jaǵdaylarda sınaqtan ótkerdi. Ol eń jaqsı dindi jarattı, ol hesh qashan bolmaǵan yamasa bolmaytuǵın din: Yahudiylik. Ol Rabbimiz tárepinen ornatılǵanı ushın, ol adamǵa Qudaydıń onıń abadanlıǵına qızıǵıwshılıq bildirgenin esletiw ushın arnalǵan kámil nızamlar hám qaǵıydalardı óz ishine alǵan. Dástúrler hám qaǵıydalar adamnıń dıqqatın Qudayǵa qaratıw ushın arnalǵan edi, bul adam ushın eń jaqsı ruwxıy jaǵday.
Hesh nárse iske aspadı; hesh nárse adamdı jaqsıraq etpedi. Jaratılıs «ózin-ózi jaqsılaw» menen ózin sharshattı, biraq barlıq jaǵdaylarda jetispewshilik tapıldı. Bálkim, Lazarus qábirde tórt kún bolǵannan keyin (adam jerde shama menen 4000 jıl boldı) «Rabbim, ol sasıp atır» (Yuhanna 11:39) dep aytılǵanınıń sebebi usı. Adamnıń moralıq kemshiligi hám deneniń buzılıwı arasındaǵı baylanıs anıq edi.
Rimliklerge
«Bunı bile turıp, bizdiń eski adamımız Onıń menen birge krestke kerildi, gúná denesi joq etiliwi ushın, biz endi gúnáǵa xızmet etpewimiz ushın.» —Rimliklerge 6:6
Rimliklerge kitabı bizge Qudaydıń kóplegen principleri ushın úlken tiykar beredi. Men «Jaǵsı Rimlik hár qanday jerge bara aladı» degen sózdi esitkenmen. Bul sóz Rimliklerge kitabın jaqsı túsiniw máshihshige Qudaydıń basqa jollarında rawajlanıwǵa járdem beredi degen mánisti ańlatadı. Injil haqqında aytqanda, Rimliklerge 1:17 de былай delingen: «Qudaydıń ádilligi onda ashıqlanadı». Bul adamnıń, húkimettiń yamasa nızamnıń ádilligine tiyisli emes – al «Qudaydıń ádilligi!» Keyinirek Rimliklerge 6 da biz Onıń ádilligin adam menen aqırǵı ret qalay isleskeninde kóremiz.
Soraw mınaday boladı: «Adam haqqında ne aytıwǵa boladı – Quday jaratqan hám islerge juwapker etip qoyǵan, biraq húkimetke qarsı gúná etip, tolıǵı menen qulaǵan adam haqqında?» Dáslepki waqıtta gúnásiz jaǵdayda jasap, adam (Adam hám Hawwa) keyin múmkin bolǵan jalǵız nárse boyınsha gúná etti: boysınıw – Óz Jaratıwshısına boysınıw.
Rimliklerge 6:6 bizge былай deydi: «Bizdiń eski adamımız Onıń [Isa Máshih] menen birge krestke kerildi». Bul ayattı túsiniw qıyın bolıwı múmkin, eger imanlı adam ózine «Eger meniń eski adamım Máshih penen birge krestke kerilgen bolsa, nege men ele de gúná etemen?» dese. Bul ayattıń kóplegen máshihshilerge birqansha qıyınshılıq tuwdırǵanı anıq kórinip tur. Biraz izertlewler ótkerip, men bul ayattıń túsindirmeleri ádewir parıq etetuǵının tastıyıqlay alamın. Men bir Muqaddes Kitap awdarmasın bayqadım, ol Rimliklerge 6:6 dı túsindiriw maqsetinde «eski adam» sózlerin «eski ózlik» dep ózgertken. Ádillik ushın, bul awdarma «ózlik» dep awdarmalanǵan grek sóziniń haqıyqatında «adam» sózi ekenligin aytatuǵın esletpe beredi.
Rimliklerge 6:6 nıń mánisin túsiniwdiń gilti 1-5-ayatlarda tabıladı. Ol jerde «biz» yamasa «bizge» sózleri toǵız ret qollanılǵan, hám bul keyingi ayatlarda da dawam etedi. Rimliklerge kitabınıń bul babı bársha imanlılarǵa ulıwma bolǵan nárseler haqqında, bul eki kóp sanlı almaslıqtıń jiyi qollanılıwınan kórinip tur. Bizdiń eski adamımız hárbir imanlı ushın birdey eski adam. Tek bir ǵana bar. Quday úlken suw tasqını waqtında adamnan tolıǵı menen waz kespedi. Ol sol global apat arqalı segiz jandı qutqardı: Nuh hám onıń shańaraǵı. Quday adam menen ásirler dawamında kóplegen hám túrli jaǵdaylarda islesken, biraq adam Dańq Rabbimizdi biykarlawǵa bel baylaǵannan keyin, adam ushın barlıq úmit joq boldı.
«Eski adam» termini siz haqqında jeke emes, al Qudaydıń nege shek qoyǵanı haqqında. Adamda jaqsılıq tabıw ushın kóp jıllıq háreketler hesh nárse bermedi. Rimliklerge 6 da Pawıl hárbir máshihshi ushın ne haqıyqat ekenin túsindirgenin esleń. Bul ayatlarda eski adamnıń ólimi haqqındaǵı ápiwayı gápten basqa da nárse bar ekenligine itibar beriń; ol krestke kerilgen. Bul 6-ayattıń ortasındaǵı «gúná denesi joq etiliwi ushın» degen sózge kúsh beredi. Adamnıń tariyxı bul jerde dene retinde – gúnáǵa tolı dene, sonlıqtan gúná denesi retinde jıynaqlanǵan. Krestke keriliw tek ǵana qáddarsız jazalaw usılı emes, al krestke ilingen deneniń tolıq joq etiliwi. Quday onı tolıǵı menen joq etiwge qarar etken edi.
Máshihshiler sıpatında biz Qudaydıń endi dáslepki adamdı sınaqtan ótkerip atırǵanına óte minnetdarmız. Sol adam joq boldı, endi hesh qashan jaqsılıq ushın sınaqtan ótkerilmeydi. Onıń ornına jańa adam keldi, adam Isa Máshih. Bul Qudaydıń házir islesip atırǵanı, Ózi quwanısh tapqan Adam. Onıń balaları sıpatında biz nızamlar jıynaǵın (nızamdı) saqlaw juwapkershiliginen azat etildik Quday aldında ómir súriw ushın.
Koloselilerge
«Bir-birińizge ótirik aytpańlar, eski adamdı óz isleri menen birge sheship taslaǵan bolıp.» —Koloselilerge 3:9
Bul ayatta «eski adamdı óz isleri menen birge sheship taslaǵan bolıp» degen sóz ámelge asqan nárse retinde aytılǵan. Sol adam, Quday aldında tura almaǵan, barlıq isleri menen birge imanlı ushın kúsh deregi sıpatında alıp taslandı. Bul jerde Rabbimiz bizge Óziniń ne islegenin kórsetip atır. Koloselilerge 3-baptıń dáslepki ayattarında biz ómirimizden kóplegen zıyanlı nárselerdi alıp taslawǵa shaqırılamız. Bul jerdegi tiykarǵı ideya – eski adamnıń jaman islerin sheship taslaw ushın kúsh Qudaydıń bizdiń ómirimizde islegen nárselerine itibar beriwden baslanadı.
Bálkim, Koloselilerge kitabında súwretlengen imanlı adamnıń jaqsı mısalı Lazarus, Marta hám Maryamnıń aǵası. Ol ólgen edi, biraq ólilerden tirildi. Biz onı «Onıń [Isa] menen birge dasturxanda» (Yuhanna 12:2) keshte tamaq iship otırǵanın kóremiz. Lazarus ushın jalǵız durıs dıqqat onı ólilerden tiriltken Adamǵa qaratılǵan edi. Biz de sondaymız – ólgen, biraq tirilgen.
Barlıq bul tek Rabbimizdiń isine tiykarlanǵan. Lazarusdıń qálewi bolǵan nársege qanday baylanısı bar edi? Hesh qanday. Onıń úlesi tek Rabbimizge hám Onıń islegen nárselerine dıqqat awdarıw edi.
Efesseliklerge
«...Yaǵnıy, burınǵı minezińizge qaray ózin aldawshı nápsilerge qaray buzılatuǵın eski adamdı sheship taslaǵanıńız.» —Efesseliklerge 4:22
Jáne bir ret bizge «sheship taslaǵan bolıp» sıyaqlı ámelge asqan is kórsetilgen. Qudaydıń adam menen shama menen 4000 jıl isleskenin eslep qalıw aqıllıq bolıwı múmkin. Qudaydıń Óz xalqı menen islesiw tiykarın sonday tolıq ózgertkeni kishkene nárse emes. Nızam hám barlıq Yahudiylik din adamdı jaqsıraq etpeytuǵının kórsetiw ushın ornatılǵan edi. Kerisinshe, din adamnıń haqıyqatında qansha jaman ekenligin ashıp beriwge beyim. Máshihshilik bolsa, ómir súriw usılı, turmıs tárizi.
Biz Efesseliklerge kitabında Qudaydıń bizge ne kórsetip atırǵanın kóriwge háreket etkenimizde, Lazarusdıń qız qardası Maryamdı eslewi múmkin. Yuhanna 12:3 te ol Óz Rabbimiz benen bánt edi, Onıń shaxsı menen bánt edi. Bálkim, Onıń menen sonday bánt bolǵanı ushın ol Efesseliklerge 2:6 ǵa uqsas: «...Hám bizdi Onıń menen birge tiriltti, hám bizdi Máshih Isa da aspanlarda birge otırǵızdı». Álbette, ol bir pútkil funt maydı, óte qımbat bahalı, alıp, Isanıń ayaqlarına maylaǵanda durıs ibadat túrin kórsetti.
Jumaqı pikir
Men jas imanlı bolǵanımda, eski adam haqqındaǵı ayatlardıń gúná menen gúresimdi túsindiriwin hám kúndelikli turmısta eski tábiyat penen islesiwimdi qálegen edim. Men sol waqıttan berli imanlı adamnıń rawajlanıwı óz ornın – eski adamnıń ólgenin – Qudaydıń kózqarası boyınsha, Onıń kózqarası boyınsha kóriwde ekenine isene basladım. Muqaddes Kitapta turaqlı haqıyqat bar: Quday Óz xalqınıń Ózine dıqqat awdarıwın qáleydi. Ol qızǵanıshlı Quday hám Óz ómirimizde ekinshi orınǵa razı bolmaydı. Tek biz Oǵan birinshi orındı bergenimizde ǵana biz Onı haqıyqatında kórsetemiz!
