Máshihniń Rabbılıǵı
Máshihniń Rabbılıǵı – Muqaddes Jazıwda Rabbımız hám Qutqarımız Isa Máshihniń shaxsına tiyisli eń tereń tiykarǵı haqıyqatlardan biri. Bul óte úlken tema. Rabbımızdıń járdemi menen biz bul temaǵa baylanıslı birneshe Jazıwlardı keltiremiz hám bul qımbatlı haqıyqat haqqında bir az kóbirek túsinik beremiz dep úmit etemiz. Máshihniń Rabbılıǵı barlıq haqıyqıy isenıwshilerdi Oǵan ǵana tabınıwǵa májbúr etıwi kerek, Ol barlıq húrmet hám maqtawǵa ılayıq!
Injildegi Soraw
Rabbımızdıń óz dáwirindegi diniy basshılar tárepinen ashıqtan-ashıq biykar etilgeninen keyin (Matta 12:24), Rabbımız mısal etip sóyley basladı. Bul basshılarǵa qarsı húkim edi, sonlıqtan olar kórip te kórmesligi, esitip te esitpesligi hám túsinbesligi kerek edi (13:13). Bunnan kóp ótpey, Isa óz shákirtlerinen basqalar Ol haqqında ne dep atırǵanın soradı. Piter ilahiy wáhiy arqalı juwap berdi: «Sen Máshihsiń, tirı Qudaydıń Balasısań» (16:16 NKJV). Bul isenimniń juwabı!
Biraq, diniy basshılar isenimsizlikte dawam etti. Máshihniń Golgota krestine barıwdan aldınǵı sońǵı háptesinde, Onıń dushpanları tárepinen Oǵan qarsı ayıplaw tabıw ushın bir qatar qıyın sorawlar berildi. Rabbımız bul jaǵdaydı eń ájayıp túrde ózgertti hám olarǵa sońǵı soraw berdi. Ol soradı: «Máshih haqqında ne oylaysız? Ol kimniń Balası?» (22:42). Olar durıs juwap berdi, Máshih, yaǵnıy Maylanǵan hám Máshih, «Dawıttıń Balası» boladı. Rabbımız bunnan keyin (43-44-ayatlar), «Qalay Dawıt Ruwhta Onı ‘Rabbım’ dep ataydı, ‘Rabbım meniń Rabbıma ayttı: «Dushpanlarıńdı ayaq astıńa qoyǵanımshe, Meniń oń tárepimde otır»’?» Bul Zábúr 110:1-den alınǵan úzindi Dawıttıń óz Balasınıń, yaǵnıy Áwladınıń Rabbı bolatuǵının moyınlaytuǵının kórsetedi. Biraq bul Rabbımızǵa qarsı shıqqanlar ushın dilemme edi: olar Dawıttıń Onı «Rabbım» dep ataytuǵının qalay túsine aladı, biraq Ol Dawıttıń Balası?
Isenimsiz diniy basshılar Rabbımızdıń sorawına juwap bermedi. Olar Rabbımız Isanıń óz qátelerin ashıp atırǵanın bildi hám haqıyqattı moyınlawdan bas tarttı. Máshih (Máshih) Dawıttıń Balası hám Dawıttıń Rabbı boladı. Bul tereń túsinik Máshihniń qudaylıǵın, sonıń menen birge Onıń Rabbılıǵın kórsetti, bul áyyemgi waqıtta Dawıtqa Ruwh tárepinen ashıp berilgen edi! Rabbımız Dawıttan joqarı edi, óytkeni Ol Qudaydıń oń tárepinde otıratuǵını wáde etilgen edi. Ol sonıń menen birge Dawıttan keyin Onıń Áwladı sıpatında keldi, hám Dawıt óz Áwladına bas iyip, Onı Rabbım dep ataydı!
Onı Rabbım Dep Ataytuǵınlar
Jańa Testamentte Máshihniń Rabbılıǵın moyınlaǵan kóp adamlar bar edi. Yuhanna 9-da biz Rabbımızdıń tuwılǵanınan kózı soqır bolǵan adamdı emlep, oǵan kóriw qábiletin bergen ájayıp gúrrińin kóremiz! Bul Rabbımız bul keremetti islegenge shekem hesh qashan bolmaǵan edi. Diniy basshılar endi kórip turǵan adamǵa qarsı shıqtı, biraq ol Rabbımızdı hesh qashan fizikalıq túrde kórmegen edi. Bul emlengen adamnıń gúwalıǵı óse berdi hám onıń ruwxıy túsinigin kórsetti. Aqırında, Rabbımız Isa aldında turıp, ol Onı «Rabbım» dep atadı (Yuhanna 9:38). Keyin ol bas iyip, Rabbımız Isaǵa tabındı.
Biz Máshihniń tirilgeninen keyin Onıń Rabbılıǵın moyınlaǵan basqa bir mısalın kóremiz. Rabbımız óz shákirtlerine kelip, Ózin olarǵa ashıp berdi. Olar Onıń dawısın esitti, Onı óz aldında turǵanın kórdi hám Onıń denesine tiyise aldı. Ol olardıń aldında awqatlandı, bul Onıń ruwh emes, bálkim ólgenler arasınan shın mániste fizikalıq túrde tirilgenin kórsetti. Rabbımızdıń shákirtleri menen birinshi ret kelgeninde joq bolǵan Tomas, Rabbımız benen bir az keyinirek ushırastı. Ol tirilgen Rabbımızdı birinshi ret kórgeninde ájayıp quwanıshqa bólenip, Oǵan: «Meniń Rabbım hám meniń Qudayım!» (20:28) dep jarıyaladı. Bul sózde Tomas Máshihniń Rabbılıǵınıń tereń haqıyqatın Onıń Máńgilik Bala sıpatındaǵı qudaylıǵı menen baylanıstırdı!
Hawashılar 9:1-9-da, Damashqqa baratuǵın jolda, háwliytıwshı Pawıl Rabbımız benen birinshi ret ushırasqanda, Rabbımız aspanınan sóylep, Pawıldan – sol waqıtta Sawl dep atalǵan – ne ushın Onı quwdaqlap atırǵanın soradı. Pawıl 5-ayatta: «Sen kimsıń, Rabbım?» dep juwap berdi. Bul Pawıl quwdaqlap atırǵan Isa ekenligi haqqında juwap alǵannan keyin, Pawıl basqa soraw berdi: «Rabbım, Sen meniń ne islegenińdi qáleysıń?» (6-ayat). Pawıl Rabbımız Máshihni birinshi ret ushırasqanda Onıń Rabbılıǵın moyınladı. Keyinirek, Korinftegi áwliyelerge jazǵanında, Pawıl Rabbımızdıń ózi tárepinen kórilgenin gúwalıq etti, ol Máshihniń tiriliwiniń basqa gúwalıqshılarına salıstırǵanda waqtınan aldın tuwılǵan edi (1 Korinfliler 15:8).
Bul birneshe mısalda biz Rabbımız Isanıń Rabbım sıpatında moyınlanǵanın tabamız. Máshihke isenıwshi hár bir haqıyqıy isenıwshi qutqarıw waqtında Onıń Rabbılıǵın moyınlaydı, Romalılar 10:9-10-da kórip turǵanımızday: «Eger awzıń menen Rabbımız Isanı moyınlasań hám júregiń menen Qudaydıń Onı ólgenler arasınan tiriltkenine isenseń, sen qutqarılasań. Óytkeni júrek penen adam ádillikke isenedi, hám awız benen moyınlaw qutqarıwǵa alıp keledi.» Bul jarıya – Isa Máshih Rabbım – isenıwshi tárepinen tek ǵana Muqaddes Ruwhtıń ondaǵı jumısı sebepli islenıwi múmkin. Biz bunı 1 Korinfliler 12:3-tiń ekinshi yarımında kóremiz, onda: «Hesh kim Isa Rabbım dep ayta almaydı, tek ǵana Muqaddes Ruwh arqalı» delingen.
Biz Jazıwda Rabbımızdı satqan Yahuda Iskariottıń Rabbımız Isanı hesh qashan «Rabbım» dep ataǵanın oqımaǵanımız óte áhmiyetli. Joqarı bólmede sońǵı keshte Rabbımız óz shákirtleriniń biriniń Onı satatuǵının ashıp berdi (Matta 26:21-25). «Olar óte qayǵırdı, hám olardıń hár biri Oǵan: ‘Rabbım, men be?’ dep ayta basladı» (22-ayat). Biraq Yahuda Iskariot 25-ayatta sol sorawdı bergeninde, ol: «Ustaz, men be?» dedi. Sol waqıtta da Yahuda Rabbımız Isanı óz Rabbım dep atawdan bas tarttı. Yahuda tek sırtqı jaqtan ergen edi; ol júreginde haqıyqıy isenıwshi emes edi.
Máshihniń Ólimi, Tiriliwi Hám Rabbım Sıpatında Joqarılatılıwı
Rabbımızdıń qurbanlıq ólimi hám tiriliwiniń Onıń Rabbılıǵı menen baylanısıwınıń áhmiyetli sebebi bar: olar bizdiń qutqarıwımız ushın talap etilgen edi. Biz Qurbanlıqtıń ómiri beriliwi kerek ekenin, sonıń menen birge bizdiń qutqarıwımız ushın Onıń tókilgen qanı usınılıwı kerek ekenin bilemiz. Rabbımız bunı Golgota krestinde ólip, sol jerde turǵanda qanın tógip ámelge asırdı. Rabbımız Isa ólimge kirgeninde, bul Onıń ólgenlerdiń Rabbı ekenligin ańlattı, hám Ol qayta tirilgeninde, bul Onıń tirilerdiń de Rabbı ekenligin ańlattı. Romalılar 14:8-9-da oqıymız: «Óytkeni eger biz jasasaq, Rabbımız ushın jasaymız; hám eger biz ólsek, Rabbımız ushın ólemiz. Sonlıqtan, jasasaq ta, ólsek te, biz Rabbımızdıńkımız. Óytkeni Máshih ólgenlerdiń de, tirilerdiń de Rabbı bolıwı ushın óldi, tirildi hám qayta jasay basladı.» Sonlıqtan Rabbımız biz qutqarılǵan waqıttan baslap (tirilerdiń Rabbı) hám fizikalıq túrde ólgenimizden keyin de (ólgenlerdiń Rabbı), aspanǵa ketkenimizden keyin de bizdiń Rabbımız bolıp qaladı. Onıń múnásip atın maqtań!
Bizdiń Qudayımız hám Ákemiz Rabbımız Isanı ólgenler arasınan tiriltip (6:4; Hawashılar 2:32) hám Onı óz taxtında, dańqtaǵı oń tárepinde otırǵızıp húrmetledi (30-36-ayatlar). Qudaydıń barlıq erkın orınlaǵannan keyin, Rabbımız Isa Adam sıpatında Quday tárepinen joqarılatıldı hám Rabbım hám Máshih etildi.
Bunnan tısqarı, Filipililer 2:5-11-de, ásirese 9-ayatta, Rabbımız Isanıń «óte joqarılatılǵanın» oqıymız! Rabbımız tek ǵana barlıq jaratılıstıń eń joqarı orınına, Qudaydıń taxtınıń oń tárepine qoyılǵan joq, bálkim Oǵan hár bir attan joqarı at berildi. «Isa» sol at! Bul Qudaydıń jerde júregin quwantqan, Onıń atın ullı etken Adamǵa bergen bahası. Ol isenıwshilerdiń barlıǵı ushın qımbatlı.
Quday sonday buyırǵan, kelip atırǵan kúnde hár bir tize iyiliwi kerek hám hár bir til «Isa Máshih Rabbım, Quday Ákeniń dańqı ushın» (11-ayat) dep moyınlawı kerek. Biz isenıwshiler bunı házir isenim menen isleymiz. Kelip atırǵan kúnde, isenimsizler de tizesin iyip, tili menen Isa Máshih Rabbım dep moyınlawı kerek! Jasap ótken hár bir jan Isa Máshihniń Rabbılıǵın moyınlawı kerek.
Máshihniń jer ústinde 1000 jıllıq húkimranlıǵı dáwirinde (Ashıqlaw 20:4-ke qarań), biz onı «mıń jıllıq» dep ataymız, Máshih «patshalar patshası hám rabbılar rabbısı» dep ataladı (1 Timotiy 6:15; Ashıqlaw 17:14, 19:16-ǵa qarań). Bul at Onıń barlıq basqalardan joqarı ekenligin jarıyalaydı. Ol kemalǵa jetken ádillikte húkimranlıq etedi hám Onıń Rabbılıǵı Onıń patshalıǵı dáwirinde jerde jasaytuǵın barlıq adamlarǵa málim boladı. Hár bir húkimet Oǵan boysınadı. Bul adamzat tariyxında hesh qashan bolmaǵan. Biz bunıń qanday bolatuǵının ádewir túsine almaymız. Bul planetada ulıwma bereket dáwiri boladı. Rabbımız Isa Máshih Qudaydıń jaratılıstıń baslanıwınan baslap adam ushın ne niyet etkenin kórsetedi hám Ol Qudayǵa dańq keltiredi. Rabbımızǵa maqtawlar bolsın!
Máshihniń Rabbılıǵınıń Tásiri
Joqarıda aytılǵanday, biz barlıǵımız Rabbımız Isanı isenıwshi bolǵanımızda óz Rabbımız dep moyınlaymız. Máshih biz ushın ólgeninde, Ol bizdi qutqardı, yamasa satıp aldı. Bul operatsiyanıń nátiyjesinde, biz endi ózimizge tiyisli emespiz. Ol bizdiń Rabbımız bolǵanı ushın, Onıń iyelewshiligi bar. Biz bahasına satıp alındıq. 1 Korinfliler 6:19-20-da oqıymız: «Deneńiz sizdegi Muqaddes Ruwhtıń ibadatxanası ekenin bilmeysiz be, Onı siz Qudaydan aldıńız, hám siz ózıńizge tiyisli emessiz? Óytkeni siz bahasına satıp alındıńız.» 2 Piter 2:1-de, bizde usıǵan uqsas oy bar, «olardı satıp alǵan Rabbımız» degen sózde. Bul haqıyqat isenıwshiler óz ómirlerin ózleri basqaratuǵınday hám qálegen túrde jasay alatuǵınday jasawdı toqtatıwı kerek ekenligin ańlatadı. Kerisinshe, bizdiń ómirlerimiz óz Iyesi, Rabbımızǵa boysınıwı kerek.
Húkimet hám kúsh Rabbılıq penen baylanıslı. Matta 28:18-de biz Máshihniń tirilgeninen keyin, Quday Áke Oǵan húkimet bergenin bilemiz: «Aspanda hám jerde barlıq húkimet Maǵan berildi.» «Barlıq» degen sóz barlıǵın, biz oylay alatuǵın hám odan da kóp nárselerdi óz ishine aladı. Biz Rabbımızdıń húkimetindemiz. Rabbımız bizge Injil xabarın taratıwdı, shákirtler tayarlawdı hám Áke, Ulı hám Muqaddes Ruwh atınan shomıldırtıwdı tapsırdı (19-ayat). Bizge basqalardı Onıń aytqan barlıq nárselerine ámel etiwge úyretiw tapsırıldı (20-ayat). Biz bunı Rabbımız Isa Máshihniń húkimeti menen, yamasa atınan isleymiz (Hawashılar 8:16, 10:48, 19:5-ke qarań).
Rabbımız Isa, bizdiń Rabbımız sıpatında, boysınılıwı hám xızmet etiliwikerek. Boysınıw talap etiledi hám kútedi; bul tańlaw emes. Luka 6:46-da Rabbımız jıynalǵanlarǵa: «Ne ushın Meni ‘Rabbım, Rabbım’ dep ataysız, hám Meniń aytqan nárselerimdi islemeydińiz?» dep soradı. Rabbımız adamlarǵa óz sózleri menen húrmet kórsetip, biraq Onıń kórsetpelerin esapqa almay hám Oǵan boysınbaǵanına tań qaldı. Biz Ol Rabbım dep ayta almaymız, keyin Onıń soradıǵın nárselerdi islemeymiz.
Boysınıw, bizdiń xızmetimizdi óz ishine aladı, bul bizdiń isenıwshiler sıpatındaǵı úlesimiz. Biz Onıń Sózin oqıwımız hám Onıń kórsetpelerine ámel etiwimiz kerek. Bul bizdiń ómirimizdiń barlıq tarawlarına tásir etedi. Nekege kelgende, biz Rabbımızda úylenıwimiz kerek (1 Korinfliler 7:39) yamasa Rabbımızda boydaq bolıp qalıwımız kerek (32-ayat). Bizdiń denelerimiz «Rabbımız ushın» (6:13), hám bizdiń shańaraq qatnasıqlarımız Rabbımızǵa boysınıwda bolıwı kerek (Efisliler 6:1,4). Haqıyqatında, ómirimizdiń hár bir tárepi boysınıwda jasalıwı kerek. Koloseliler 3:23-24-te: «Ne isleseńiz de, onı shın júrekten, adamlarǵa emes, Rabbımızǵa islegenıńizdey isiń, Rabbımızdan miyras sıylıǵın alatuǵınıńızdı bilip; óytkeni siz Rabbımız Máshihke xızmet etesińiz» delingen. Rabbımızdıń erkı bizdiń islegen yamasa aytqan hár bir nársemiz ushın bizdiń qálewimiz bolıwı kerek.
Aqırında, Máshihniń Rabbılıǵınıń haqıyqatı isenıwshini Rabbımızǵa tabınıwǵa májbúr etıwi kerek. Joqarıda aytılǵanday, biz tizemizdi iyip, tilimiz benen «Isa Máshih Rabbım, Quday Ákeniń dańqı ushın» (Filipililer 2:10-11) dep bildiremiz. Hár bir haqıyqıy isenıwshi «bizdiń erinlerimiz benen, Onıń atına shúkirshilik etip» ruwxıy qurbanlıqlar usınıwǵa umtılıwı kerek (Evreyler 13:15). Bizdiń tabınıwımız Rabbımızǵa arnalǵan xızmetti hám qarjılıq sadıqalıqtı óz ishine alıwı múmkin – «jaqsılıq etiw hám bólisiw» – Evreyler 13:16-da oqıǵanımızday.
Biz tabınıw aspanında máńgilik dawam etetuǵının bilemiz. Ashıqlaw 4:10-11-de «jıyırma tórt aqsaqal taxtta otırǵan Onıń aldına jıǵılıp, máńgi hám máńgi jasaytuǵın Oǵan tabınadı, hám óz tájlerin taxt aldına taslap, ‘Sen múnásipsıń, Rabbım, dańq hám húrmet hám kúsh alıwǵa; óytkeni Sen barlıq nárselerdi jarattıń, hám Seniń erkıń menen olar bar hám jaratıldı’» delingen.
Rabbımızdı satqan hám haqıyqıy isenıwshi bolmaǵan Yahuda Iskariottıń Rabbımızǵa tabınǵanlarǵa qarsı shıqqanın atap ótiw qızıqlı. Yuhanna 12:1-8-de biz Maryamnıń Isanıń ayaqların maylap, shashı menen súrtkeni haqqında oqıymız. Bul tabınıw háreketi Yahuda tárepinen ayıplandı. Haqıyqıy isenıwshi Rabbımızǵa tabınıwǵa hesh qashan qarsı shıqpaydı.
Máshihniń Rabbılıǵınıń haqıyqatı isenıwshiniń ómiriniń hár bir tárepine tásir etedi, biraq biz bunı birinshi ret isengenimizde túsine almaslıǵımız múmkin. Biz Qudaydıń Sózin úyreniw hám tájiriybelerimiz arqalı ruwxıy jaqtan óskenimizde, Máshihniń ómirimizdagi Rabbılıǵı haqqındaǵı túsinigimiz artadı. Eger biz Máshihniń Rabbılıǵın húrmet etpese hám Oǵan boysınbasaq, biz Onnan kóp qıyın dúzetiw sabaqların basdan keshiremiz. Onıń qálewi bizdi bereketlew; biraq Onıń bereketleri tek ǵana biz Onıń Rabbılıǵına boysınǵanımızda hám Oǵan ómirimizdi tolıq bergenimizde múmkin boladı. Ol ne jaqsı ekenin biledi!
Ekvador ormanlarında Rabbımızǵa birge xızmet etip atırǵanda óltirilgen bes missionerdiń biri Jim Elliotqa (1927–1956) tiyisli bir sóz bar: «Quday hárdayım tańlawdı Ózine qaldırǵanlarǵa eń jaqsısın beredi.» Biz bereketleneyik hám Nasiyatlar 3:5-6-daǵı kórsetpelerge ámel eteyik: «Barlıq júregiń menen Rabbımızǵa isen, hám óz túsinigińe súyenbe; barlıq jollarıńda Onı moyınla, hám Ol seniń jollarıńdı durıslaydı.» Ámiyn!
Biz hárdayım Isa Rabbım dep aytamız hám «Rabbımız Isa Máshih» haqqında sóyleymiz. Biraq biz aytıp atırǵanımızdıń salmaqlı haqıyqatına kiremiz be? Quday bizden toqtap, «Rabbım» degen sózdiń mánisin tolıq túsingenimizdi sorawımızdı buyıradı. Dene Onıń biz ústindegi Rabbılıǵına qarsı shıǵadı. Bizde Onıń húkimetine erikli túrde boysınbaytuǵın júrekler bar. Biz Onıń biz ushın belgilegen jolında júriwden góre, óz jolımızdı tańlawdı jaqsı kóremiz. Biz boysınbas balalar emespeyiz be? Biraq Quday bizge Isanıń bizdiń Rabbımız ekenligin esletedi. Biz Onıń Rabbım ekenligin moyınlay alamız, tábiyiy júrek penen emes, bálkim Muqaddes Ruwh arqalı hám tek ǵana Ol arqalı. —John A. Trench (1865-jılı berilgen xızmetten beyimlestirilgen)»
