«Ózińdi Qudayǵa maqul, uyalmaytuǵın jumısshı, haqıyqat sózin durıs bólip kórsetiw ushın tırısqın» (2 Timotiy 2:15).
Tınısh waqıttıń áhmiyeti
Hár bir másehi óz turmısında hár kúni basında hám aqırında Quday menen tınısh waqıt ótkeriwdi ádetke aylandırıwı kerek. Jańa kúnniń baslanıwına qádem baspas burın, ol Muqaddes Kitaptan Aspandaǵı Ákesiniń dawısın tıńlawǵa hám namaz arqalı Onıń menen baylanısta bolıwǵa waqıt ajıratıwı kerek. Sol sıyaqlı, kúnniń aqırında, túnge jatpas burın da sonday bolıwı kerek.
Muqaddes Jazıwlardı oqıw hám namaz arqalı, isenim iyeleri danalıq, basshılıq, bereket hám ózleriniń waqıtsha mútájliklerin qanaatlandırıw ushın Qudayǵa tolıq súyeniwlerin kórsetedi. Quday menen bolǵan bul ushırasıwdan keyin, másehi ruwxıy jaqtan kúshlenip, zıyaratshı jolınıń mashqalaları, sınawları hám qıyınshılıqlarına dus keliwge tayın boladı (Ishaya 40:29–31).
Quday menen bolǵan bul «tınısh waqıt» ushın shárayat jarata almaǵan hesh kim kúndi jaqsı baslay almaydı, jaqsı dawam ettire almaydı yamasa jaqsı tamamlay almaydı. Bul dáwir Quday ushın qastan ajıratılıp, isenimli túrde saqlanıwı kerek. Hesh nárse oǵan kesent etiwine jol qoyılmawı kerek, sebebi hesh nárse másehi ushın onıń joǵaltılıwın qaplay almaydı. Shaytan, dúnya hám nápsiligi onı kúndelik baǵdarlamadan «waqıt joq» degen sıltaw menen shıǵarıp taslawǵa birlesedi; biraq, eger adamnıń minez-qulqı hám gúwalıǵı Másih ushın áhmiyetli bolsa, oǵan waqıt ajıratılıp, saqlanıwı kerek. Dáwittiń eń kúshli adamlarınıń biri bolǵan Shammah, Filistiyalıqlardıń hújiminen bir jer bólegin qorǵaw arqalı jeńis hám dańqqa eriskeni sıyaqlı; biz de bul «tınısh waqıttı» dushpannıń onı bizden alıp taslawǵa bolǵan barlıq háreketlerinen qorǵayıq (2 Samuel 23:11–12).
Bizdiń átirapımızda kórip turǵan mıńlaǵan buzılǵan ómirler hám joq etilgen gúwalıqlardıń tragediyası, eger bul másehiyler óz turmıslarında Qudaydı birinshi orınǵa qoyıp, bul «tınısh waqıttı» shın júrekten saqlaǵanlarında hesh qashan júz bermes edi. Olardıń bunı itibarǵa almawı turmısta itibarsızlıqqa, juwapkershiliklerin orınlawda boslıqqa hám sınawlarǵa hám gúnákar qálewlerge qarsı turıwǵa qábiletsizlikke alıp keldi. Sonnan keyin, olardıń Rabbidegi quwanıshın hám Onıń xızmetindegi paydalılıǵın urlaytuǵın apat keldi. Biz tábiyiy túrde hálsizbiz hám kúshke mútájbiz; qorqıwshı hám batırlıqqa mútájbiz; bilimsiz hám danalıqqa mútájbiz; jolınan adasqan hám basshılıqqa mútájbiz; gúnákar hám qayta tikleniwge mútájbiz. «Tınısh waqıt» bul kúsh, batırlıq, danalıq, basshılıq hám qayta tikleniw beriletuǵın orın.
Payǵambar Habakkuk sıyaqlı, biz de aytayıq: «Men óz qaraqshılıǵıma turaman hám ózimdi qorǵalǵan jerge qoyaman, hám Ol maǵan ne aytatuǵının kóriw ushın qarayman, hám men ayıplanǵanımda ne juwap beretuǵınımdı kóriw ushın qarayman» (Habakkuk 2:1). Biz de bul «tınısh waqıttıń» átirapına qorǵaw qoyıp, onı qanday da bolmasın, Quday ushın saqlayıq.
Tınısh waqıtqa tayarlıq
Biz ásirese erteńgi tınısh waqıt haqqında sóylessek te, sol principler keshki waqıtqa da qollanıladı.
- Oǵan eń jaqsı waqıttı tańlań. Bul jaǵdaylarǵa qaray ózgeredi. Kiyiniwge, erteńgi asqa óz waqtında keliwge hám mektepke yamasa jumısqa óz waqtında jetisiw ushın waqıt ajıratıwǵa iseniń. Bul dáwirdi tańlaǵanda, kúnińizdiń eń áhmiyetli bólegin Quday ushın ajıratıp atırǵanıńızdı umıtpań.
- Erte turıń hám bul dáwirdi saqlaw ushın waqtında turıń. Bul turıw aytılǵanıday ańsat emes, sebebi ol ádewir qatańlıq hám ózin-ózi tártipke salıwdı talap etedi. Tóshekte jatıp turıwdı oylaw, tóshek jabınshıqların taslap turıwdan ádewir ańsat! Bir dindar másehiyden bir ret tınısh waqıtı ushın turıw haqqında namaz etken be dep soraldı. Ol: «Men turıw haqqında namaz etpeymen – men turaman!» – dep juwap berdi. Óz waqtında turıw kóbinese aldınǵı túnniń óz waqtında jatıwına baylanıslı. Muqaddes Kitap bunı bılaysha aytadı: «Erte turıwıńız, kesh jatıwıńız bosqa» (Zabur 127:2)! Jatıw ushın durıs saatlardı qáliplestiriń. Hár kúni erteń menen belgili bir waqıtta turıw ádeti tez arada ádetke aylanadı hám isenim iyesine ruwxıy bereketlerde bay nátiyje beredi. Eger artıqsha uyqılaw tendenciyası bolsa, oyatqısh saat paydalı boladı.
- Tez arada juwınıp, kiyiniń. Bul sizi tolıq oyatadı, sonlıqtan tınısh waqıtı dawamında yarım uyqıda bolmaysız. Bul eń áhmiyetli, sebebi adam fizikalıq hám ruwxıy jaqtan eń jaqsı jaǵdayda bolıwı kerek, áytpese uyqıshıllıq sebepli konsentraciya jetispewshiligi menen Qudaydı hám ózin bul dáwirden ayırıp qoyadı.
Tınısh waqıttı saqlaw
Hár bir másehiy bul «tınısh waqıtqa» qansha waqıt ajıratıwdı ózi anıqlawı kerek. On bes minut tańlaǵanın shamalaylıq. Bul ádewir kóp bolıwı múmkin, biraq bunnan kem bolmawı kerek. Sonlıqtan, biz on bes minuttı eń az dáwir retinde, bul waqıttı erteńgi hám keshki ushın eń jaqsı paydalanıw boyınsha usınıslarımızdıń tiykarı etip alamız.
Bul on bes minutlıq dáwir úsh maqsetti orınlawı kerek: birinshiden, Muqaddes Jazıwlardı oqıw ushın; ekinshiden, oqılǵan nárse haqqında oylaw ushın; hám úshinshiden, tabınıw, maqtaw hám namaz ushın. Bul maqsetlerdiń hár birine bes minuttan ajıratıw jaqsı boladı.
- Dáslepki bes minut Quday Sózin oqıwǵa jumsalıwı kerek. Muqaddes Kitaptıń ortasha bólimi bul waqıt ishinde ańsatlıq penen oqılıwı múmkin. Muqaddes Kitaptı izbe-iz oqıytuǵın anıq bir oqıw baǵdarın ustap turıw eń jaqsı. Jaqsı reje hár kúni erteń menen Jańa Ósiyetten bir bólim hám hár kúni keshki waqıtta Eski Ósiyetten bir bólim alıw boladı. Bul bólim húrmet penen hám oylanıp oqılıwı kerek, tez oqılmawı kerek. Esleń, bul «tálim, ayıplaw, dúzetiw hám ádillikte tárbiyalaw ushın paydalı» bolǵan Qudaydıń iláhıy ilhamlanǵan Sózi (2 Timotiy 3:16). Onı dawıslı, biraq tınısh oqıw eń jaqsı, basqa hesh kimdi mazasızlandırmaw ushın. Bul konsentraciyaǵa úlken járdem beredi hám oqıw waqtında aqıldıń adasıp ketiwiniń aldın aladı. Muqaddes Kitaptı oqıw arqalı Qudaydıń dawısı janda esitiletuǵının esapqa alsaq, muqaddes kitaptı qolıńızǵa alǵanıńızda Qudaydan ruwxıy jaqtılıq soraw jaqsı boladı. Dáwittiń namazı jaqsı: «Kózimdi ash, Seniń nızamıńnan ájayıp nárselerdi kóreyin» (Zabur 119:18). Usılayınsha, Muqaddes Ruwhtıń basshılıǵına hám tálimine ápiwayı súyeniw menen, Qudaydıń Sózi itibar menen oqıladı (Yoxanna 16:13–15).
- Ekinshi bes minut meditaciyaǵa yamasa oqıǵanıńız haqqında oylawǵa jumsalıwı kerek. Bul meditaciya ańsat emes, biraq onı ámeliyat arqalı rawajlandırıw múmkin. Meditaciya oqıwǵa, as sińiriw tamaq jeyiwge qanday bolsa, sonday. Tamaq jegenimizdi qanǵa, bulshıq etke hám súyekke aylandırǵanı sıyaqlı, meditaciya da Qudaydıń dańqı ushın jasalǵan ómirde ózin kórsetedi hám bizge «miynet hám Rabbimiz hám Qutqarushımız Isa Másih haqqında bilimde ósiwge» múmkinshilik beredi (2 Piter 3:18). Álbette, biz Qudaydıń Sózine basqa kitaplarǵa beretuǵın oylı itibarımızdı bermeymiz. Bul meditaciyaǵa járdem retinde, Muqaddes Kitaptan bólimdi oqıǵannan keyin hár kim ózine beriwge bolatuǵın bir neshe usınıslı sorawlar bar. Bul sorawlarǵa juwaplar oqıǵanımızdı júreklerimizge hám yadımızǵa bekkemleydi, sonlıqtan Muqaddes Jazıwlar turmısımızdıń ajıralmas bólegine aylanadı:
- Men kimler hám qaysı orınlar haqqında oqıdım, hám olar haqqında ne úyrendim?
- Óz sózlerim menen aytqanda, bul bólimniń tiykarǵı teması ne?
- Menimshe, eń jaqsı ayattı qaysı? Onı yadtan qaytalay alaman ba? (Bul ayattı qálem menen sızıń.)
- Bul bólimde men qaysı úlgini kórdim, onı men de qollanıwım kerek? Men qaysı buyrıqtı yamasa nızamdı oqıdım, onı men de orınlawım kerek? Qudaydıń belgili erkin orınlaw shın shákirtlik ushın zárúr ekenligin hesh qashan umıtpayıq (Yoxanna 7:17; Yoxanna 8:31; Yoxanna 13:17; Luka 6:46; Jaqıp 1:22–24).
- Men itibar beriwim kerek bolǵan qaysı eskertiwler bar edi?
- Men qaytalawım kerek bolǵan qaysı namaz bar edi?
- Búgingi jolım ushın qaysı basshılıqtı aldım? Bul sorawlarǵa juwap beriw shın mániste oylawdı talap etedi, biraq bul háreket áhmiyetli, sebebi ol Qudaydıń Sózin adamnıń ómirine shın mániste ómirsheń etedi hám joqarı dárejeli másehiy minez-qulqınıń qáliplesiwine hám rawajlanıwına alıp keledi – shın mániste bahalı múlik!
- Úshinshi bes minut tabınıw, maqtaw hám namazǵa arnalıwı kerek. Olardı tártip boyınsha oylayıq.
- Tabınıw. Bul sózbe-sóz «qádirlew» yamasa qádirli bolǵanǵa qádirin beriw. Bul basqa barlıq nárselerdi esapqa almaǵanda, júrektiń Qudaydıń Ózi menen bánt bolıwı. Bul iláhıy miynet hám jaqsılıq sezimi astında minnetdar júrektiń tasqını. Quday Óziniń qanı menen satıp alınǵan xalqınıń tabınıwın qáleydi hám izleydi (Yoxanna 4:23–24). Bul Quday balasınıń bul ómirdegi eń joqarı iskerligi hám máńgilikke Onıń xızmeti boladı (Ashıw 4:11; Ashıw 5:12). Biz Qudaydı Onıń bereketleri ushın maqtaymız; biz Qudayǵa mútájliklerimiz ushın namaz etemiz; biraq biz Qudaydı Onıń súyikli Ulında Ózin kórsetken barlıq nárseleri ushın tabınamız. Usılayınsha, húrmet, qorqıw hám minnetdarlıq penen, isenim iyesi Quday menen bánt boladı.
- Maqtaw. Quday maqtaytuǵın hám minnetdar xalıqtı qáleydi. «Kim maqtaw usınsa, Qudaydı dańqlaydı» (Zabur 50:23). Bizge «Onıń qapılarına minnetdarlıq penen hám Onıń saraylarına maqtaw menen kiriń» dep buyrılǵan (Zabur 100:4). Biz Qudaydı Ózin biz ushın bergen Ulı ushın; bizde jasaytuǵın, úyretetuǵın hám basshılıq etetuǵın Muqaddes Ruwh ushın; Qudaydıń bizge tolıq ashıp bergen muqaddes Jazıwları ushın; Másihte bizge tiyisli bolǵan barlıq ruwxıy bereketler ushın; densawlıq, tamaq hám kiyim-keshek sıyaqlı jolda bizge bergen kóp waqıtsha miynetleri ushın; hám qabıl etilgen namazlar ushın maqtap turıwımız kerek.
- Hár bir másehiy minnetdarlıq hám maqtaw ádetin qáliplestiriwi kerek. Álbette, Qudaydan hárdayım jaqsılıq sorap, Onıń miyrim-shápááti menen qutqarǵanlar ushın islegen, islep atırǵan hám ele de isleytuǵın barlıq nárseleri ushın bir awız maqtaw sózin bermew jaman is (Filipiyalıqlarǵa 4:6–7; Efesliklerge 5:20; Zabur 69:30–31; Zabur 92:1).
- Namaz. Namaz arqalı, isenim iyesi barlıq mútájliklerin qanaatlandırıw ushın Qudayǵa tolıq súyeniwin bildiredi, hám sol bir waqıtta, eger isenim menen hám Onıń erki boyınsha soralsa, Qudaydıń ótinishlerin esitip, juwap beretuǵınına joqarı isenimin bildiredi (1 Yoxanna 5:14–15). Quday namazdı buyıradı, ilhamlandıradı, esitedi hám juwap beredi (Evreylerge 4:14–16; Luka 18:1; Matta 6:6–12; Zabur 65:2).
- Birinshiden, ózi ushın namaz bolıwı kerek. Bul barlıq belgili gúnálardı ashıqtan-ashıq moyınlawdı hám taslawdı óz ishine aladı, «eger men júregimde nahaqlıqtı esapqa alsam, Rabbim meni esitpeydi» (Zabur 66:18; salıstırıń 1 Yoxanna 1:9). Aspandaǵı Ákeńizge barlıq mútájliklerińizdi ápiwayılıq, tuwrılıq hám balanıń jerdegi ákesine kelgenindey isenim menen bildiriń. Rabbimiz Isa: «Aspandaǵı Ákeńiz sizlerdiń nege mútáj ekenińizdi biledi» dedi (Matta 6:32). Mashqalalarıńızdı Onıń aldına jaydırıń hám olardı sheshiw ushın iláhıy danalıqtı izleń (Jaqıp 1:5–7). Qáweterlerińizdi Oǵan taslań, sebebi Ol siz haqqında qayǵıradı (1 Piter 5:7). Esleń, Oǵan aytıw ushın hesh nárse júdá kishkene emes, sebebi Quday Óz balalarınıń ápiwayı, ıqlaslı hám isenimli namazların esitiwdi jaqsı kóredi.
- Sonnan keyin, basqalar ushın jalbarıw bolıwı kerek. Biz namazlarımızda ózimizdi oylap, ózimizge ǵana itibar bermewimiz kerek, bálkim basqalardıń mútájliklerin de eslewi kerek. Quday bizden basqalar ushın shapaatshı bolıwımızdı qáleydi (Efesliklerge 1:15–16; Kolosiyalıqlarǵa 1:9, 1 Samuel 12:23). Biz ózimizge basshılıq etetuǵınlar ushın namaz etiwi kerek, Quday olardıń júreklerine kishipeyillik hám iláhıy danalıq bersin, bul olardıń bizge danalıq penen hám jaqsı basshılıq etiwine múmkinshilik beredi (1 Timotiy 2:1–4). Biz watanda yamasa shet elde injildi waǵızlawǵa tırısıp atırǵan barlıq adamlar ushın namaz etiwi kerek.
- Esleń, «ádil adamnıń tásirli, ıqlaslı namazı kóp nársege kúshi jetedi» degen sóz ele de durıs (Jaqıp 5:16). Namaz kúshli kúsh, sebebi ol dúnyanı qozǵaltatuǵın Onıń qolın qozǵaltadı. Namaz nárselerdi ózgertedi; sonlıqtan, namaz etiń!
- Yadqa járdem retinde, kóp másehiyler namaz dizimin saqlaydı hám miyrim-shápáát taxtında eslewdi qáleytuǵınlardıń atların jazıp qoyadı.
Álbette, másehiy oqıwshı bul «tınısh waqıttıń» Quday balası ushın mutlaq zárúrlik ekenligine hám on bes minuttıń, eń azı, Qudaydıń aldında, Onıń Sózin oqıw hám oylaw, hám namaz arqalı Onıń menen baylanısta bolıw ushın júdá kóp waqıt emes ekenligine qosıladı. Bul bizdiń hár bir másehiy turmısımız ushın zárúr bolǵan bul tayarlıqtı qanday da bolmasın, saqlaw hám dawam ettiriw sizge hám maǵan násip etsin.
