(1 Тимутайға 3:16)
Ески Ўәсиятта «христианлық» сөзи көп айтылмайды, бирақ христианлық ҳаққында айтылған бир неше үзилислер Қудайдың олардан разы болғанын көрсетеди. Сөз табылатуғын үш-төрт Жазыўдың бириншисинде былай делинген: «Бирақ билиң, Хожам Өзине христианды бөлип қойған» (Забур 4:3). Дәўит өз дәўиринде христиан адамлар аз деп ойлаған, себеби ол былай жазған: «Жәрдем бер, Хожам, себеби христиан адам жоқ болып баратыр» (Забур 12:1). Христианлардың өзгешеликлери Забур 1 ҳәм 16 сыяқлы Жазыўларда анық сүўретленген, себеби Хожа Ийса христианлардың қәсийетлерин кемисликсиз көрсетеди. Ески Ўәсият дәўиринде христианлар Қудайдың көзи астында жасаўға умтылған ҳәм Қудайдың Өзи ҳаққында берген ўаҳийлеринен, дәўирге муўапық, ләззетленген; ҳәм олар Қудайдың сөзиниң нурында Қудайдың еркин орынлаўға умтылған. 1 Тимутайға хатының биринши аятында бизде бүгин Қудайдың әўлийелериндеги христианлық белгилери бар. Тимутайға Ефесте қалыўын ҳәм «ҳеш қандай басқа тәлиматты үйретпеўин буйырыўын» еслеткеннен кейин, Ҳаўарий Павлус «буйрықтың ақырында» ҳақыйқый христианлықтың өзгешеликлерин баян етеди.
Бул өзгешеликлер: «таза жүректен шыққан сүйиўшилик, жақсы ар-намыс ҳәм қалбақы болмаған исеним». Христиан тәлиматын қабыл етиў, Муғдас Руўхтың күши менен, исенгенлердиң турмысында ҳақыйқый тақўадарлықты пайда етеди; бирақ Ҳаўарий ескерткен басқа тәлиматлар христиан исенимин бузып қана қоймай, оларды қабыл еткенлердиң әмелий турмысындағы христианлық қәсийетлерин де жоқ етеди. Христианлық яки тақўадарлық ҳеш қашан мәжусий дүньяның динлеринде яки христиан дүньясының жансыз кәсибинде табылмайды, гәрши оның сыртқы тақўадарлық формасы болса да.
Ҳақыйқый тақўадарлық «Қудайдың үйинде, ол тири Қудайдың шіркеўи, ҳақыйқаттың тиреги ҳәм тийкары» (1 Тимутайға 3:15) табылады. Қудай Өзиниң Улының атына исенгенлерден, дүнья халықлары арасынан шақырылғанлардан қуралған үйде жасайды, олар Қудайдың гүўалықы тири ҳәриплер менен жазылған тирек ҳәм тақўадарлық турмысында ҳақыйқатты қоллап-қуўатлайтуғын тийкар болыўы ушын. Дүнья адамы ушын христианлық толық сыр. Ол христианды турмыс ислеринде ушыратады, бирақ ис тамам болғанда христиан одан толық басқа дүньяда жасайды. Христиан өз ләззетин дүнья нәрселеринде излемейди; оның тәбийғый адамның умтылыслары да жоқ. Тақўадар адам өз турмысын табатын ҳәм ләззет табатын нәрселер, турмысы ҳәзирги нәрселерде болған адамды толық шатастырады.
Христианлар соңғы күнлерде мәжусий дүньяда ҳәм христиан дүньясында кең тарқалған нызамсызлықты, коррупцияны ҳәм жалғанды қабыл етпейди; олар тәбийғый адам ең жақсы деп атаған барлық нәрсени: оның динин, философиясын ҳәм мәдениятын да қабыл етпейди. Буннан тысқары, тақўадарлар өз тақўадарлығы ушын «сол бир ҳәдден тысқары ҳәрекетке» олар менен бирге жүрмегени ушын таң қалатуғын ҳәм олар ҳаққында жаман сөйлейтуғын адамлардың қолынан азап шегиўге таяр.
«Қудай денеде көрсетилди»
Тақўадарлық сырының биринши үлкен тийкарғы ҳақыйқаты сол, Қудай, Ийсаның Шахсында, Адам болды ҳәм адамлықта Қудайды Өзиниң сүйиўшилик тәбиятында, ҳәм Өзиниң адамларға беретуғын мәрҳаматлы диспозициялары ҳәм кеңеслеринде ашып берди. Бул Қудайдың жолларында қандай ажайып өзгерис болды; бирақ Ийса Өзин Өзиниң Атасының гүўалықы менен Өзиниң Исраил халқына усынғанда, олар Оны қабыл етпеди. Исраил басшылары өте динши адамлар ҳәм тәбийғый ақыллы болған, бирақ Ийсаны қабыл етпегенлери ушын Қудайдың жүреги ҳәм кеңеслериниң үлкен сырлары олардан жасырылған. Бирақ Ийсаны қабыл еткенлер де болған, ҳәм оларға сол үлкен сырлар ашылған, Хожа айтқанындай: «Саған шүкир етемен, я Ата, аспан ҳәм жердиң Хожасы, себеби Сен бул нәрселерди дана ҳәм ақыллылардан жасырып, нәрестелерге ашып бердиң». Шәкиртлер бул дүньяның үлкен ҳәм дана адамларының көзинде тек ғана нәрестелер болған, бирақ оларда Қудайдың денеде көрсетилген сыры болған.
Қудайдың Улы менен Оның илаҳий даңқында ҳәм Оның адамлығының кемисликсизлигинде шуғылланыў, мүминниң турмысын толық өзгертти. Ҳаўарий Юханна, өз Инжилинде, Сөздиң денеге айланғаны ҳаққында жазғанда, былай дейди: «Биз Оның даңқын, Атаның Жалғыз Улының даңқын көрдик», ҳәм Сөздиң денеге айланғаны менен шуғылланыў Юханнаның ҳәм оның жолдасларының турмысын өзгертти. Ҳаўарийлердиң ислери 4-бапта жазылғанындай, Исраил иерархиясы Петр ҳәм Юханнаның батырлығын көргенде ҳәм «олардың билимсиз ҳәм тәлим алмаған адамлар екенин билгенде, олар таң қалды; ҳәм олар олардың Ийса менен болғанын билди». Олардың Ийса менен болғанын билсе де, Исраил басшылары таң қалды, себеби олар олардың гүўалықтағы батырлығының күши олардың Устазының денеде көрсетилген Қудай екенин билмеген.
Тарсустың Саўлы ушын қандай ўаҳий болды, ол кимди қуўдалап жүргенин тосаттан түсингенинде; ҳәм Хожа Ийсаның даңқы оның турмысына қаншалық үлкен тәсир етти; ҳәм оның бурынғы жолдаслары ушын булардың бәри қаншалық үлкен сыр болған шығар, олар бас қуўдалаўшының атын жер жүзинен жоқ етиўге умтылған Биреўдиң садық излеўшиси ҳәм хызметшисине айланғанын көргенде.
«Руўхта ақланды»
Юханна, өз биринши хатында, «Ийса Мәсих әдалатлы» ҳаққында жазады; ҳәм бул қәсийет Хожаға жерде табылғанда да, яки аспанда биздиң Жоқлаўшымыз сыпатында отырғанда да тийисли. Павлус, биздиң Жазыўымызда, Хожаны бул дүньядан өтип баратырған Адам сыпатында көреди, Қудайдың еркин Муғдас Руўхтың ыдысы сыпатында орынлап, Оның пүткил турмысы ҳәм миссиясы «Руўхта» болған. Илаҳий Шахс болса да, Хожа Ийса ҳеш қашан өз алдына ҳәрекет етпеген, Ол Юханна 5:19 да айтқанындай: «Ул Өзинен ҳеш нәрсе ислей алмайды».
Ул сыпатында, Оның илаҳий тәбиятының, болмысының ҳәм Ата менен болған қатнасығының конституциясы себепли, Атасыз ҳәрекет етиўи мүмкин емес еди. Ҳәм Адам сыпатында, Оның үстинде болған Муғдас Руўхтан ғәрезсиз ҳәрекет етиўи де мүмкин емес еди. Ол барлық сөзлеринде ҳәм ҳәрекетлеринде ақланды, себеби барлығы ҳәр дайым «Руўхта» болған.
Лука 3-бапта былай жазылған: «Ҳәм Муғдас Руўх кептер сыяқлы дене формасында Ийсаның үстине түсти», ҳәм келеси баптың биринши аятында: «Ҳәм Ийса Муғдас Руўхқа толып Иорданнан қайтып келди ҳәм Руўх тәрепинен шөлге алып барылды». Сол баптың бир неше аятында биз былай оқыймыз: «Ҳәм Ийса Руўхтың күши менен Ғалилеяға қайтып келди». Соңынан келеси аятларда Оның Ишаядан оқығаны жазылған: «Хожаның Руўхы мениң үстимде, себеби Ол мени кедейлерге Инжилди ўағызлаўға майлаған… жараланғанларды азат етиўге». Бул ҳәм басқа Жазыўлардан биз Ийсаның пүткил турмысы ҳәм миссиясы қаншалық толық «Руўхта» болғанын үйренемиз.
Петр, Ҳаўарийлердиң ислери 3-бапта ҳәм өз биринши хатында, Хожаны «Әдалатлы» деп атайды; Стефан ҳәм Павлус та Ийсаны Ҳаўарийлердиң ислеринде «Әдалатлы Биреў» деп атайды. Қудайдың Руўхы, барлық Жазыўларда, Ийсаның Әдалатлы Биреў сыпатындағы қәсийетин тастыйықлайды. Хожа Ийсаның өлимине ҳәм қайта тирилиўине исениў арқалы биз «Мәсихте ақландық»; биздиң гүналарымыз ушын өлген Биреўде ҳәр бир айыптан тазаландық. Бирақ Ийсада кемисликсизликтен басқа ҳеш нәрсе жоқ еди. Адамлар Оны жинаятшы сыпатында көрди, бирақ Оның қәсийети Қудайдың Руўхы тәрепинен тастыйықланды, себеби ҳәтте өлимде де Ол Мәңги Руўх арқалы «Өзин Қудайға кемшиликсиз қурбан етти» (Еврейлерге 9:14).
«Периштелер көрди»
Қудай, тийкарынан, жақынласып болмайтуғын нурда жасайды, Оны ҳеш бир адам көрмеген ҳәм көре алмайды; бирақ Ол Өзиниң Исраил халқы арасында жасағанда, ол қалың қараңғылықта болған. Ишая, көринисте, Хожаны Өзиниң тахтында отырғанын көргенде, үлкен серафимлер Оның алдында жүзлерин жапқан. Периштелер Ески Ўәсияттың Теофанияларында Хожаны көргенине шек жоқ, бирақ Оны денеде, ҳақыйқый Адам сыпатында көриў оларды таң қалдырған болыўы керек. [Редактордың ескертпеси: Теофания – Қудайдың ўақтынша, көринетин көрсетилиўи, мысалы, Хожаның Ибраҳимге көриниўи (Жаратылыс 12, 17, 18), Яқуб пенен гүресиўи (Жаратылыс 32) ҳәм Сулайманға көриниўи (1 Патшалар 3, 9) ҳәм солай етип.]
Периштелер Бәйтлеҳем нәрестесиниң, атханада туўылған, ақырда бесикленген көринисин қандай таң қалыў менен көрген шығар! Бирақ Оның келиўин шопанларға жәриялаў ҳәм Оның келиўин Қудайға мақтаў менен тойлаў олардың имтиязы болған.
Периштелер Оны шөлде, Шайтан тәрепинен сынақтан өткеннен кейин ғана көрмеди, бәлки Оған хызмет етиўге рухсат берилди. Тағы да, Гетсеманияда, бир периште аспаннан Оны күшейттириў ушын келди. Олардың имтиязлары қаншалық үлкен болса да, периштелер булардың бәриниң сырына муғдас таң қалыў менен толған болыўы керек. Ҳәм Қудайдың Улының хашқа шегеленип өлтирилгенин көргенде периштелердиң таң қалыўы қаншалық үлкен болған шығар! Олардың ойлары қандай болған шығар, адамзаттың қаншалық ҳәдден тысқары ҳәм ақылсыз екенин, олар адамларға қутқарыў алып келген қайырлы жаратыўшыға сондай мәмле жасағанын көргенде?
Бул ҳақыйқатында да муғдас сыр еди, ҳәм Ҳаўарий Петр пайғамбарлардың Мәсихтиң азап-ақырларының сырын ҳәм одан кейин келетуғын даңқты табыў ушын өз жазыўларын излегени ҳаққында жазғанда, ол былай қосады: «бул нәрселерге периштелер де қарағысы келеди». Периштелер қаншалық қуўанған шығар, «Ол бул жерде жоқ: себеби Ол айтқанындай қайта тирилди. Келиң, Хожа жатқан жерди көриң» деген қуўанышлы хабарды айтқанда.
«Миллетлерге ўағызланды»
Хожа Ийса жерде самариялықларға сөйлеген, сирофеникиялы әйелдиң жин кирип алған қызын емлеген ҳәм Назарет синагогасындағы тыңлаўшыларына пайғамбарлар тәрепинен Сарепта жесирине ҳәм сириялық Нааманға келтирилген илаҳий берекетти еслеткен болса да, Оның ўағызлаўы ҳәм хызмети Исраил жериниң шегараларында болған. Оның Исраил тәрепинен қабыл етилмеўи, Оның мәңги кеңеслерине муўапық, Қудайдың мәрҳаматын миллетлерге жәриялаў ушын есик ашты.
Сонлықтан, қайта тирилиўде, Хожа он бир шәкиртке буйырды: «Пүткил дүньяға барың ҳәм ҳәр бир жаратылысқа Инжилди ўағызлаң». Сөз денеге айланғанда, Ол ҳаққындағы ўағызлаў Исраил халқы менен шекленип қалмаўы керек еди, ҳәтте миллетлерге Ҳаўарий тәрепинен оларға үстинлик берилген болса да, ол былай жазған: «Дәслеп яҳудийге, сондай-ақ грекке де». Қудайдың Улы адамларға шексиз ҳәм мәңги берекет алып келиў ушын келген еди, ҳәм Оның Қудайдың оң қолына көтерилиўинде, арнаўлы ыдысты, қуўдалаўшы Беняминли, Тарсустың Саўлын, қуўанышлы хабарды миллетлерге алып барыў ушын шақырды.
Миллетлер арасындағы христианлық бул ўағызлаўдың нәтийжеси. Инжил оларға жеткенде, олар «Мәсихсиз, Исраил жәмәәтинен бөтен, ўәде келисимлеринен бөтен, үмитсиз ҳәм дүньяда Қудайсыз» еди. Философия мәденияты ҳәм путпарастлық ырым-жырымлары астында, олардың турмысы христианлыққа толық қарама-қарсы еди. Қудайды билиўсиз Қудайдан қорқыў мүмкин емес еди, ҳәтте христианлықтағы Қудайды толық билиў болмаса да, Корнелий мысалындағыдай, ол Қудайдан қорқса да, Мәсихтиң өлими ҳәм қайта тирилиўи ҳаққында Петрдың аўзынан еситкенге шекем қутқарыўды билмеген.
«Дүньяда исенилди»
Қудайдың Улының денеге айланғанына исеним тек ғана жанға Қудайдың берекетин алып келмейди, бәлки христиан емеслерди де христиан етеди. Егер биз Инжилди ўағызлаўға жаманлықтың күшли күшлери қарсы екенин түсине алсақ, тек ғана жанға илаҳий жумыс адамды исениўге имкан беретуғынын түсиниў қыйын болмас еди. Қараңғылық күшлери Қудайдың Улын хашқа шегелеўге адамларды үгитлеўде бирлескен ҳәм дүньяда Қудайдың гүўалықына өлимге дуўшар қарсылықта. Бул дүньяда Инжилге исенетуғынлардың бар екени Қудайдың қараңғылық күшлери үстинен жеңисиниң дәлийли.
Жазыў бизге «исенимсиз Қудайды разы етиў мүмкин емес» (Еврейлерге 11:6) дейди. Егер бул дүньяның қудайы барлық адамларды қараңғылықта услап тура алғанда, ол Қудай үстинен жеңиске ерискен болар еди; бирақ Қудай жеңиске еристи. Қудайдың Улы бул дүньяда Адам сыпатында Қудайдың разылығы ҳәм даңқы ушын кемисликсиз христианлық турмысын жасады, басқа ҳәр бир адам сәтсизликке ушыраған жерде. Шайтан Мәсих хашта өлип турғанда жеңиске еристим деп ойлағанына шек жоқ; бирақ Қудай Оны өлимнен қайта тирилтти ҳәм ҳәзир Ол Ийсаның турмысын даўам еттиреди, Ол онда сондай ләззет алған, дүньяда Оған исенгенлерде.
«Даңқта қабыл етилди»
Бул ажайып шынжырдың соңғы буўыны Қудайдың Улының денеде келиўиниң ең қолай кульминациясы. Адамлар Қудайдың берекетли Улына намыссызлық етти ҳәм оған қарсы нәпретлерин үлкенлестирди, хаш олардың жаманлығының ҳәм Қудайға ҳәм Оның мәрҳаматына қарсылығының ипадеси болды;
бирақ Қудай Өзиниң Улын даңққа қабыл етти, Ол ҳәр бир мүминниң мақсети; ҳәм Ол менен шуғылланыў арқалы биз Оған уқсас болып, ҳақыйқый христианлықтың өзгешеликлерин көрсетемиз. Стефан, аспандағы Өзиниң Устазы менен шуғылланғанда, Оның уқсаслығына айланды; ҳәм Мәсих пенен шуғылланыў гүнакарлардың баслығына былай деўге имкан берди: «Мениң изимнен ериң, мен де Мәсихтиң изинен ергенимдей». Исенбеўшилер бул өзгериў қандай болып атырғанын түсине алмайды, себеби олар денеде көрсетилген ҳәм даңқта қабыл етилген Оны билмейди.
Христианлықтың муғдас сыры тек ғана Қудайдың сырларына киргизилгенлер тәрепинен түсиниледи. Бул илаҳий сырлар адам ақылы тәрепинен кирип болмайды, ҳәм ҳеш қандай диний тәлим яки диний ынта Қудайдың сырларын түсиниў қәбилетин бермейди. Тек ғана илаҳий тәбиятқа ҳәм Қудайдың ишки Руўхына ийе болғанлар Қудайдың сырларына кириў қәбилетине ҳәм күшине ийе. Жуда тез арада, Ийсаға исенгенлер Оның уқсаслығына өзгереди ҳәм Ол тәрепинен даңққа қабыл етиледи, Ол менен мәңги бирге болыў ушын. Оның патшалығының көрсетилиўинде олар Оның даңқына шерик болады, «дүнья билиўи ушын» олар Ата тәрепинен Ол сүйилгениндей сүйиледи. Ол Өзиниң сүйгенлерин үйге алып келиўге келгенге шекем, христианлық сыры қалады, дүнья ушын түсиниксиз, бирақ Қудай дүньядан шақырғанлардың қуўанышы.
