Мен Америкада оқыдым, ол заманда студентлерге сабақта Мухаддес Китапты ашыўға рухсат берилетуғын еди. Сол күнлери биз ҳәтте Руфь китабын инглис әдебиятында үйрендик. Ол жақсы персонажлар, көп эмоция ҳәм керемет жуўмақ пенен – ҳәмме бахытлы өмир сүрди – айрықша қысқа гүрриң деп есапланатуғын еди. Бир неше жылдан кейин мен Мухаддес Китапты христиан сыпатында үйрене баслағанымда, Руфь китабы жақсы гүрриңнен әдеўир көп екенин билдим. Қудайдың илҳамланған Сөзиниң бир бөлеги сыпатында, ол Қудайдың мүтәжлерге жетип баратуғын мәрҳаматын көрсетеди. Бул Руфь атлы жас Моаблы ҳаял ҳаққында. Ол диннен таныў, урыс, ашлық ҳәм кембағаллық дәўиринде жасаған. Бирақ оның өмири тек Қудай бере алатуғын үмит пенен жарқырап турған.
Руфь китабына кем дегенде төрт түрли қараўға болады. Тарийхый жақтан, ол Исраилде Ҳәкимлер дәўиринде (миләдийден шама менен 1200 жыл алдын) Бетлехемде жасаған бир шаңарақтан басланады. Ашлық келгенде, олар Моаб елине көшиўге қарар етти. Сол жерде тағы да қайғылы ўақыя жүз берди. Әкеси ҳәм оның еки улы қайтыс болды, артында үш жесир қалды – оның ҳаялы Наоми ҳәм оның еки келини, Руфь ҳәм Орпа. Китаптың көп бөлеги Наоми ҳәм Руфьтиң Бетлехемге қайтыўына ҳәм оларды сол жерде күтип турған күтилмеген ўақыяларға бағышланған.
Символикалық жақтан, Руфь китабы Мәсих ҳәм Оның халқы арасындағы муҳаббеттиң қалай раўажланып, Қудайдың даңқы ушын жемислиликке алып келетуғынын сүўретлейди.
Доктриналық жақтан, ол Қудайдың адамларға, ҳәтте Руфь сыяқлы қарғыс астында туўылғанларға да мәрҳаматлы мүнәсибетинде Оның минез-қулқын ашып береди.
Әмелий жақтан, ол бир ынталы адамның қорқынышлы жағдайды қалай өзгерте алатуғынын көрсетеди. Бул гүрриңди соншалық заманагөй ететуғын нәрсе де сол. Қудай ҳали де даўылдан зыян көрген шаңарақларға қуяш нурын алып келе алатуғын “Руфьлерди” излеп атыр.
1-бап: ҚУДАЙДЫҢ МӘРҲАМАТЫ
Қудайдың мәрҳаматы адамның қәтелери ҳәм үмитсизлигине қарамастан жеңеди. Биринши бапта адамның қәтесин табыў қыйын емес. Исраил халқы Хожадан айрылғаны ушын жерге ашлық түскен еди (Екинши Заң 28:24). Өкинишке орай, Елимелех (оның аты “мениң Қудайым Патша” дегенди аңлатады) кризис ўақтында Хожаға емес, Моабтың душпан елине жүзленди. Қандай үлкен жоғалтыў! Исраилге Қудайдың жазасынан қашыўға урынып, ол шайтанның тузағына түсти. Әке ҳәм уллардың өлими адамның қәтесин және де көрсетеди – адамлар гүна нәтийжесинде өледи (Римлилерге 6:23). Бирақ Қудай олардың қәтесин жақсылыққа ислетти, себеби Руфь гүрриңге Моабта кирди.
Адамның үмитсизлигине Руфьтен жақсы мысал табыў мүмкин емес еди. Бириншиден, ол Моабтан еди, сонлықтан заңға муўапық (Екинши Заң 23:3-4) он биринши әўладқа шекем Хожаның жыйынынан шетлетилген еди. Екиншиден, ол жесир, йоксул ҳәм ресурсларсыз еди. Үшиншиден, оның Исраил менен жалғыз байланысы, Наоми, оған Исраил Қудайы ҳаққында анық гүўалық бермеди. Наоми өз ўатанына қайтып, дурыс бағытта ҳәрекет ете басласа да, ол келинлерин өзи менен барыўға ынталандырмады. Буннан тысқары, оның ашшы руўхы бар еди ҳәм машқалалары ушын Қудайды айыплады.
Қудай адамның әжизлиги үстинен жеңиўди жақсы көреди, ҳәм Руфьтиң жағдайында да солай етти. Ол Наомидиң өз халқына ҳәм өз қудайларына қайтыўын талап етиўи менен жолдан таймады. Оның қайынсиниңлиси Орпа қайтып кетти, бирақ Руфь Наоми менен Исраилге барды. Оның Наомиге айтқан әжайып қатъий сөзлери Қудайдың мәрҳаматына болған жуўабын да билдиреди:
“Мени таслап кетиўимди яки артыңнан ермеўимди өтинип сорама; себеби сен қайда барсаң, мен де бараман… сениң халқың мениң халқым болады, ҳәм сениң Қудайың, мениң Қудайым” (Руфь 1:16). Бул бир неше сөз бенен Руфь ержеткен жолды, жасаў ушын орынды, қосылыў ушын халықты ҳәм исениў ушын Шахсты – Исраил Қудайын таңлады. Наоми менен бирге, ол арпа орағының басында Бетлехемге келди.
2-бап: РУФЬ БОАЗ БЕНЕН УШЫРАСАДЫ
Руфь Бетлехемде ушырасқан биринши адамлардан бири Боаз еди. Оның ҳаққында көп нәрсе бизге Хожамыз Ийса Мәсихти еслетеди. Бириншиден, ол Елимелехтиң туўысқаны (жақыны) еди. Бул әҳмийетли: Қудай бизге Өз мәрҳаматын көрсетиўи ушын, Қудайдың Улы адам болып, биздиң “туўысқанымыз” болыўы керек еди (Еврейлерге 2:14-15). Екиншиден, Боаз “бай адам” деп аталады. Хожамыздың мәрҳаматы ҳаққында былай делинген: “Ол бай болса да, сизлер ушын кембағал болды, сонда сизлер Оның кембағаллығы арқалы бай болыўыңыз ушын” (2 Коринфлилерге 8:9). Үшиншиден, Боаз Бетлехемнен еди. Хожамыз сол аўылда туўылған (Лука 2:4-6). Төртиншиден, Боаз мәрҳаматлы сөзлер сөйледи, бул бизге Хожамыздың Назареттеги хызметиниң басланыўын еслетеди, сол ўақытта ҳәмме “Оның аўзынан шыққан мәрҳаматлы сөзлерге таң қалды” (Лука 4:22). Бесиншиден, Боаз Руфьке, кембағал бир бөгде адамға ғамхорлық көрсетти. Төрт Инжил де Хожамыздың кембағалларға болған ғамхорлығын жар салады. Ол “кембағалларға Инжилди ўағызлаў ушын келди” (Лука 4:18).
Боаз ҳәм Руфь арасындағы раўажланып атырған қатнасық Мәсих ҳәм Оның халқы арасындағы қатнасықтың үлгиси болып табылады. Ол оны өз егинзарында терип алыўға шақырды, оған қорғаўды кепилдеди. Аўқатланыў ўақты келгенде, ол оны өз дастурханына қутлықлады. Ол ҳәтте оған өзи билмеген жоллар менен ғамхорлық етти, өз орақшыларына “оның ушын шоқлардан бир азын әдейи түсириң” деп буйырды (2:16). Бул бизге Мәсихте қабыл етилгенимизди (Ефеслилерге 1:6), Оның бизди шақырған бирлигин (Ефеслилерге 2:19-22) ҳәм Оның ҳәр бир мүтәжлигимизди қанаатландырыўға ўәдесин еслетеди (Филиппилилерге 4:19).
Руфьтиң Боазға тартылғаны таң қаларлық емес. Гүрриңде “ол Боазға тийисли егинзардың бөлегине келип қалды” (2:3) делинген, бирақ Қудай оны сол жерге бағытлағанына ҳеш қандай гүман қалдырмайды. Итибар бериң, ол үйде бос отырып, кембағаллығына налып, жәрдем күтпеген. Ол кембағал екенин билген, сонлықтан “барып терип алыўға” ҳәрекет еткен – бул аңсат яки ҳүрметли жумыс емес еди. Соңынан Боаз оған итибар бере баслағанда, ол оның мәрҳаматынан да, өзиниң лайықсызлығынан да таң қалды.
Руфь китабы христиан өмири пассив те, актив те екенин үйретеди. Ол пассив, себеби биз Қудайдың илаҳий күши бизге өмир ҳәм тақўадарлыққа тийисли барлық нәрсени бергенин мойынлаймыз (2 Петр 1:3). Сонлықтан биз Оған исенимиз, Оның басшылығын сабырлық пенен күтемиз ҳәм толық тәўелди екенимизди мойынлаймыз (Нақыллар 3:5-6). Бирақ, ол актив те, себеби биз Хожаның күши менен алға барыўымыз керек, Хожамыз ҳәм Қутқарыўшымызды билиўде жемисли ететуғын нәрселерди өмиримизге қосыў ушын ынталылықты қолланбақшымыз (2 Петр 1:5-8).
Руфь Исраил Қудайының қанатлары астынан пана тапты, ҳәм Боаз буны мойынлады ҳәм оған соған муўапық мүнәсибетте болды (2:12). Оның жарқын гүўалығына ынталылық (2:2-3,17), қайын енеси менен бөлисиў (2:18-19), Боаз ҳаққында көбирек билиў (2:20) ҳәм ҳеш қандай икилениўсиз бойсыныў (2:21-23) кирди.
3-бап: ТЕРЕҢИРЕК ЖАҚЫНЛЫҚ
Қудай Боаз ҳәм Руфь ушын некени нәзерде тутқан еди. Гүрриң бул бағытта раўажланған сайын, биз Хожаның Өз халқы ушын қандай жақынлықты нәзерде тутқанын түсине башлаймыз. Ол тек Өз егинзарларында терип алыўшыларды емес, бәлки Өз муҳаббетин бағышлайтуғын келинди қәлейди (Ефеслилерге 5:25-27). Ол биздиң қәўипсизлик сезимлеримизди алып таслап, Онда тынышлық табыўымызды қәлейди (Матфей 11:28-30). Ол биздиң жүреклеримизди тек Оның тәмийнатларына емес, бәлки Оған бағытлаўды қәлейди (Филиппилилерге 3:8). Ҳақыйқатында да, Хожа биз Оған биринши рет исенгенимизде түсингенимизден әдеўир көп нәрсени биз ушын таярлап қойған. Ол биздиң Оның менен терең, жақын қатнасықтан ләззетлениўимизди қәлейди.
Бирақ, жақынлық арзанға келмейди. Руфь Наомиден Боаз олардың “жақын туўысқаны” екенин билди – ол Елимелехтиң мүлкин қутқарыўға ҳәм сондай-ақ қайтыс болған туўысқанының атынан үйленип, балалар тәрбиялаўға жуўапкершиликке ийе еди. Сонлықтан, Наомидиң көрсетпеси бойынша ол Боаздың дән басатуғын жерине барып, өзин еки жақтан да оның қутқарыўына мүтәж адам сыпатында таныстырды. Бирақ Руфь Боазға итибарсыз яки жеңил-желпи мүнәсибетте болмады. Ол жуўынып, майланды ҳәм ең жақсы кийимлерин кийди. Сол сыяқлы, биз де Хожамызға “исенимниң толық кепиллигинде ҳақыйқый жүрек пенен” жақынласыўымыз керек (Еврейлерге 10:22). Биздиң жолларымыз Оның Сөзине қулақ салыў арқалы тазаланыўы керек (Забур 119:9-11). Мухаддес Руўх тәрепинен жасап атырғанлар сыпатында, биз Оның майланыўының хош ийсин тарқатыўымыз керек (1 Коринфлилерге 16:19-20).
Руфь дән басатуғын жерге келгенде, ол Боаздың аяқларына жығылды. Әсирлерден кейин, Мәриям атлы бир садық ҳаял Хожа Ийсаның аяқларына отырып, Оның сөзлерин тыңлады (Лука 10:39). Бул биз ушын да орын – Хожаның аяқларында, Оның сөзлерин тыңлаў ушын, Руфь Боаздың жубатыў ҳәм ынталандырыў сөзлерин тыңлағандай. Бирақ Боаз Руфьке ынталандырмайтуғын бир нәрсе де айтты: олардың некесине одан да жақын туўысқан түринде потенциал кедерги бар еди. Сол ўақытта, Боаз Руфьтиң абырайын ҳәм өзиникин қорғаў ушын ҳәрекет етти. Ол оған көп азық-аўқат та берди.
4-бап: НЕКЕ
Ертеси күни, Боаз жәмийетлик мәселелер шешилетуғын қақпаға барды. Ол Руфьти қутқарыўда өз әдалатлығын жәмийетлик түрде көрсетти, дәл Қудай бизди қутқарыўда Өз әдалатлығын көрсеткендей (Римлилерге 3:21-22). Мен Боаз ҳәм Руфьтиң некесине кедерги болған “жақын туўысқан” Заңды билдиреди деп айтаман. Неге? Себеби заң биринши келди ҳәм адамның Қудайға жақынласыўы ушын логикалық жол болып көринди. Итибар бериң, жақын туўысқан Руфьке үйлениўден бас тартты, себеби бул оның өз мийрасын бузатуғын еди. Заңға қандай уқсас! Ол тек гүнакарларды айыплаў арқалы, оларды қутқармай, өзиниң айрықша қәсийетин сақлап қала алады. Римлилерге 7:12 де айтылғандай, “Заң мухаддес, ҳәм әмир мухаддес ҳәм әдалатлы ҳәм жақсы.” Бирақ барлық адамлар гүнакарлар, сонлықтан Заң оларды “Қудай алдында гүнакар” деп жәриялайды (Римлилерге 3:19). Заң қулаған адамға жүрек те, аяныш та көрсете алмады.
Боаз Руфьти қутқарыўы керек еди, дәл Хожамыз Ийса Мәсих бизди қутқарыўы керек болғандай. Боаз Заңда белгиленген рәсимге муўапық ҳәрекет етти, соңынан жәриялады: “Моаблы Руфьти… мен өз ҳаялым етип алдым… Сизлер бүгин гүўасызлар (4:9-10). Бирақ бул жерде биз Боаз ҳәм Мәсих арасындағы айырмашылықты көрсетиўимиз керек. Боаздың қутқарыўы қансыз еди, тек ақша жумсаўды талап етти. Хожамыз сатып алған қутқарыў Оның өмирин талап етти. Биз “күмис яки алтын сыяқлы шүйир нәрселер менен қутқарылмадық… бирақ Мәсихтиң қымбатлы қаны менен, айыпсыз ҳәм дақсыз қозыдай” (1 Петр 1:18-19).
Боаз тәрепинен қутқарылған ҳәм оған турмысқа шыққан Руфь Қудайдың даңқы ушын әўладлар туўды. Ҳақыйқатында да, оның улы Обед Патша Даўыттың, ҳәм ақырында Хожаның Өзиниң, адамлық туқымы бойынша ата-бабасы болды. Сол сыяқлы, Мәсихтиң қымбатлы қаны менен қутқарылған ҳәм Оның менен жақын қатнасыққа киргенлер Оның даңқы ушын жемисли өмир сүре алады. Римлилерге 7:4 те айтылғандай, “Сонлықтан, мениң аға-инилерим, сизлер де Мәсихтиң денеси арқалы Заңға өлдиңиз, сонда сизлер басқаға, яғный өлимнен тирилген Оған турмысқа шығыўыңыз ушын, сонда биз Қудай ушын жемис бериўимиз керек.” Қандай айырмашылық! Бир ўақытлары йоксул ҳәм қарғысқа ушыраған бөгде адамлар болған бизлер енди Қудай ушын жемис бере аламыз. Христиан өмириниң мәниси де сол.
