Шейитлердиң узақ қатарының бириншиси болған Стефанның тәсирли ҳикаясында, бир жағынан Исраилдиң жаманлығының толық ашылыўын, екинши жағынан христианлықтың бахытлылығының көрсетилиўин көремиз.
Өзиниң сөзи даўамында, Стефан Исраил тарийхын еслеп, денениң, ҳәтте Қудайдың мойынлаған халқында да, Қудай менен болған адамға ҳәр дайым қарсылық көрсететинин көрсетеди. Ол муны Жазбадан, патриархлардың Юсуфқа қандай мүнәсибетте болғанын ҳәм халықтың Мусаға қандай қарсылық көрсеткенин баян етиў арқалы дәлилледи.
Патриархлар, қызғанышқа толып, Юсуфты жек көрди ҳәм қуўдалады. Бирақ Қудай оны менен еди ҳәм оны жоқары көтерди. Өзиниң жоқарылаўында Юсуф аға-инилерине өзин олардың қутқарыўшысы ҳәм азат етиўшиси сыпатында усынып хабар жибереди.
Солай етип Юсуф Мәсихтиң, олардың өз Мәсихиниң, Исраил басшылары қызғаныштан крестке қадақлаў ушын тапсырған Мәсихтиң айқын үлгиси болады. Бирақ Қудай Мәсихти Өзиниң оң қолына Шаҳзада ҳәм Қутқарыўшы болыў ушын жоқары көтерген еди, ҳәм Оның жоқарылаў орнынан, Муқаддес Руўх арқалы, Исраилге тәўбе етиў ҳәм гүналарын кешириў усынысы келген еди (Ҳаўарийлер 5:31, 32). Соң Стефан Мусаның тарийхын еслейди, ол өзи сүйген халқына жәрдем бериў ушын Мысырдың барлық даңқынан бас тартқан еди. Бирақ Исраил оны «қуўып жиберди» ҳәм Қудай «ҳүкимдар ҳәм азат етиўши» етип жиберген адамды «қабыл етпеди». Шөлде олар оған бойсынбады, бирақ жүреклеринде Мысырға қайтты. Солай етип олар тағы да Қудай менен болған адамға қарсылық көрсетти.
Стефанның сөзин тыңлағанда, биз денениң ҳақыйқый тәбиятын үйренемиз, ол исениўшиде болсын, исениўши еместе болсын, себеби дене ҳеш қашан өзгермейди. Ол «қызғаныш» пенен белгиленген, себеби патриархлар Юсуфты қабыл етпегенде қызғаныштан ҳәрекет еткен; ол Қудайдың ойынан бийхабар, себеби Қудай Исраилди Муса арқалы қутқармақшы болғанда, биз «Олар түсинбеди» (25) деп оқыймыз; ол Қудай менен болған адамға ашықтан-ашық душпанлық етеди, себеби биз Муса ҳаққында Исраил оны «қуўып жиберди» (27, 39) деп оқыймыз; ол исенимге қарама-қарсы көриў арқалы басқарылады, себеби Исраил «Биздиң алдымызда жүриў ушын бизге қудайлар жасаңлар» (40) деди; ҳәм ол Қудайдың исине қарағанда өзиниң ислерине қуўанады, себеби биз пүт жасағаннан кейин «олар өз қолларының ислерине қуўанды» (41) деп оқыймыз. Исраил тарийхын көрип шыққаннан кейин, Стефан өз сөзин халықтың жағдайын салмақлы түрде ашып бериў менен жуўмақлайды. Олар Қудайға қарсы исёншыл – «қатты мойынлы халық».
Олар қандай сыртқы диний көринис көрсетпесин, ишки жақтан дене ҳүким етилмеген; олар жүреклеринде сүннет етилмеген, ҳәм олардың қулақлары Қудайдың сөзине керең. Солай етип, ол жуўмақлайды, олар «ҳәр дайым Муқаддес Руўхқа қарсылық көрсететуғын» халық. Ата-бабалары не ислеген болса, олар да соны ислейди. Ата-бабалар пайғамбарларды қуўдалап, өлтирген еди, ҳәм балалар өз Мәсихлерин сатқан ҳәм өлтирген еди. Буннан тысқары, олар мақтанған нызамды олар сақламаған еди. Бул жерге шекем, Ҳаўарийлердиң ислери тарийхында, Ҳаўарийлер Муқаддес Руўх арқалы Исраил халқына жоқары көтерилген Мәсихтен тәўбе етиў ҳәм гүналарды кешириў усынысын жәриялаған еди, ҳәм оларға, егер олар тәўбе етсе, Мәсих қайтып келип, жаңаланыў дәўирлерин алып келетуғыны айтылған еди (Ҳаўарийлер 3:19-21).
Бул соңғы гүўалық, сол әўлад ушын, толығы менен қабыл етилмейди. Мәсихтиң аспанлық даңқының гүўасы қаладан қуўылып, аямай тасбараң етиледи. Солай етип, Мәсихтиң жердеги гүўасы қабыл етилмегендей, жоқары көтерилген Мәсихтен жерге келген Муқаддес Руўхтың гүўасы да енди қабыл етилмейди.
Солай етип, сол ўақытта, Исраил менен барлығы тамам, ҳәм Қудайдың гүўалығы енди жерде ҳүким сүрип атырған Мәсихке емес, аспанда даңқланған Мәсихке.
Мәсихтиң орны ҳәр дайым Оның халқының орнын ҳәм берекетин белгилейди. Егер Мәсих жерде ҳүким сүрсе, онда Оның халқы жерлик болады ҳәм олардың берекети жерлик сипатқа ийе болады. Егер Мәсих аспанда даңқланса, онда Оның халқы аспанға тийисли болады ҳәм олардың берекети руўхый ҳәм аспанлық сипатқа ийе болады. Солай етип, бул үлкен кризисте, биз Мәсих крестке қадақланған орай сыпатындағы Иерусалимнен, Мәсих даңқланған аспанға өтемиз. Ҳаўарийлердиң ислериниң биринши бабында сүўретленген үлкен көтерилиў көринисинде, еки периште шәкиртлерге: «Неге аспанға қарап турсыз?» деди, себеби халық тәўбе етсе, Мәсихтиң ҳүкимранлығы астында жерлик береке ушын есик әли ашық еди. Енди, сол ўақытта, Исраил менен барлығы тамам, ҳәм Стефан дурыс түрде аспанға қарайды ҳәм ҳеш бир периште оның аспанға қараған көзқарасын сораў астына алмайды. Солай етип биз иудаизмнен христианлыққа, жерден аспанға, жерде ҳүким сүрип атырған Мәсихтен даңқта жоқары көтерилген Мәсихке өтемиз. Жаңа дәўир басланады, бул дәўирде исениўшилер яҳудийлер ҳәм басқа халықлардан аспанда Мәсихке бирлескен Шерковты қураў ушын шақырылады. Бул дәўирде Қудайдың жерлик халқы жоқ, Өзи менен қатнаста болған ҳеш бир миллети жоқ ҳәм жерлик орай сыпатында ҳеш бир ибадатханасы жоқ. Әттең! Христиан дүньясы ески тийкарда ҳәрекет етиўге ҳәм яҳудий рәсимлерин қайта тирилтиўге умтылды. Биз христиан миллетлери ҳәм сүйкимли халықлар деп аталатуғын мәмлекетлерге ийемиз, ҳәм тағы да Қудайдың үйи деп аталатуғын әжайып соборлар қурылған, ҳәм христианлық тек ғана инсанның социаллық жағдайын жақсылаў ҳәм дүньяны жақсылаў ушын диний система сыпатында қаралмақта. Христианлық бизди дүньядан шақырып, аспанда орын беретуғынын түсиниў өте әҳмийетли. Исениўшилер сыпатында биз аспанда орын алғанымызды түсинсек ғана жерден әмелий түрде қутқарыламыз. Ҳаўарий Петр айтқанындай: «Бузылмайтуғын, напак ҳәм солмайтуғын мийрас, сиз ушын аспанда сақланған». Ҳеш бир жаманлық бул гөззал мийрасқа тийисе алмайды; душпанның ҳеш бир күши бизди аспаннан айыра алмайды.
Стефанда биз жаңа христианлық жағдайға, аспанлық жағдайға киретуғын исениўшини ҳәм бул жағдайға сәйкес келетуғын сипатты көремиз. Солай етип, биз бул биринши христиан шейитиниң қысқа, бирақ үйрететуғын ҳикаясын ойланып көриўимиз керек.
Ол биздиң алдымызда христианлық пазыйлетлер менен айқын белгиленген ҳалда келеди, себеби ол «исенимге ҳәм Муқаддес Руўхқа толы», «мийрим ҳәм күшке толы» ҳәм «даналық» пенен белгиленген адам сыпатында сүўретленген (Ҳаўарийлер 6:5, 8 Н.Тн., 10). Булар христианның айқын белгилери. Исеним, әлбетте, биринши келеди, бирақ қутқарылыўымыздың инжилине исенгеннен кейин биз Муқаддес Руўх пенен мөрленемиз. Руўхқа ийе болғаннан кейин бизге «Руўхқа толы болыңлар» деп үгит бериледи. Егер Руўхқа толы болсақ, биз Мәсихтиң руўхында ҳәр бир жаманлықты жеңетуғын мийрим, ҳәр бир жағдайдан жоқары көтерилетуғын күш ҳәм барлық қарсылықты жеңетуғын даналық пенен белгилениўимиз керек. Бундай Мәсихке уқсас пазыйлетлер ийесин тек ғана диний кәсип пенен шуғылланатуғынлар арасында сүйкимли етпейди: солай етип «синагогадан гейпаралары шығып», «халықты, ақсақалларды ҳәм жазыўшыларды қозғады, ҳәм оған қарсы шығып, оны кеңеске алып келди». Бул жерде жалған гүўалар оны Мусаға, Қудайға, ибадатханаға ҳәм нызамға қарсы бидъат сөзлер айтқанлықта айыплайды. Стефан сынақ астында қалай ҳәрекет етеди
Стефан бул зорлық әмеллери ҳәм жалған айыплаўлар алдында қалай ҳәрекет етеди? Барлық кеңес Стефанға қарады. Оның жүзи бул жалған айыплаўлар алдында ашыў ҳәм кекти көрсете ме? Оның христианлығы бундай сынақтан қалай өтеди? Олардың таң қалыўынша, олар сол жүзде кек яки тәкаббырлықтың ҳеш бир изин көрмеди. Оған қатты қарап, олар оның жүзин периштениң жүзиндей көрди. Олар аспан нуры менен жарықланған жүзди көрди. Биз бундай қорқынышлы жағдайларда қалай көриниўимиз ҳәм ҳәрекет етиўимиз керек еди деп жүреклеримизди сораў астына алыўымыз мүмкин! Бундай үлкен ҳәм жаман айыплаўлар алдында жүреклеримизде көтерилген ашыўдың ашыўлы көзқарасларда көриниўи мүмкин емес пе? Биз сораўымыз мүмкин, Стефанға шайтанға қарсы шыққанда периштедей көриниўге имкан берген сырлы күш не еди?
Христианлықтың төрт айқын белгиси
Бул бизге христианлықтың төрт айқын белгисин көрсетеди, Муқаддес Руўхтың күшинде жасалғанда, Стефанда оның өмириниң соңғы көринисинде, Ҳаўарийлердиң ислери 7-бабының ақырында сүўретленгендей, қаншалық берекетли түрде көрсетилген.
Биринши: Аспандағы Мәсихке қатты қарап турыў
Бириншиден, Муқаддес Руўхқа толы христиан, аспандағы Мәсихке қатты қарайтуғын адам болады. Ол өзиниң барлық ресурслары Мәсихте екенлигин түсинеди – даңқтағы Адамда. Ол өзине исениўи мүмкин болған нәрсени табыў ушын өзиниң ишине бийкарға урынып қарамайды. Ол басқалардан қоллап-қуўатлаў ҳәм басшылық табыў ушын әтирапқа қарамайды. Ол жоқарыға қарайды, ҳәм қатты қарайды. Ол даңқтағы Мәсихте Өзиниң халқының басшысы болған, барлық даналық пенен басшылық ететуғын, олардың қайғыларында оларға бәрше сүйиўшилик пенен жәрдем беретуғын жүрекке ийе болған ҳәм олардың сынақларында оларды қоллап-қуўатлайтуғын барлық күшке ийе болған Биреў бар екенлигин түсинеди. Солай етип Ҳаўарий Павлус, кейинирек, бизге «алдымызға қойылған жарысты шыдамлылық пенен жүгириўге, исенимимиздиң басшысы ҳәм тамамлаўшысы Ийсаға қатты қарап» (Еврейлерге 12:1, 2) үгит береди. Биз аспанда тамамланатуғын жарысты жүгирип атырмыз, ҳәм сол жарыста сынақларға дус келиў ҳәм ҳақлықларға шыдаў керек болады, ҳәм биз, Стефан сыяқлы, аспанға қатты қарап, көзимизди Ийсаға тиккенде ғана шыдай аламыз. Солай етип Стефанда биз үлкен фактти көремиз, егер Муқаддес Руўх аспандағы Мәсихтен түскен болса, бул биздиң жүреклеримизди аспандағы Мәсихке алып барыў ушын.
Бирақ, Стефанның, аспанға қатты қарап, Қудайдың даңқын ҳәм Ийсаны көрген исениўши екенлигин умытпайық, ол тек ғана Муқаддес Руўх пенен мөрленбеген, сонымен бирге «Муқаддес Руўхқа толы» еди.
Биреў айтқан: «Муқаддес Руўхқа ийе болыў бир нәрсе: Муқаддес Руўхқа толы болыў басқа нәрсе. Ол мениң ойымның жалғыз дереги болғанда, мен Оған толы боламан. Ол мениң жүрегимди ийелегенде, Қудайдан болмаған нәрсени тынышландырыўға, жанымды жаманлықтан сақлаўға ҳәм өмирим ҳәм жүрисимниң ҳәр бир әмелинде басшылық етиўге күш бар» (Ж.Н.Д.). Солай етип Муқаддес Руўхқа толы болған Стефан даңқтағы Мәсихке қарайды. Ол даңқты өзиниң тәбийғый көриўи менен көрмейди, ол Муқаддес Руўхқа толы еди. Бирақ буның Стефан менен шекленбегенин умытпайық, себеби Ҳаўарий айтады: «Биз ҳәммемиз Хожаның даңқын көрип, Оның сүўретине өзгеремиз».
Екиншиден: Аспандағы Мәсих тәрепинен қоллап-қуўатланған
Екиншиден, даңқтағы Мәсихке қатты қарайтуғын исениўши аспандағы Мәсих тәрепинен қоллап-қуўатланатуғын адам болады.
Бул христианның сынақтан сақланатуғынын аңлатпайды. Ол, әлбетте, ең қорқынышлы сынақлардан өтиўге рухсат етилиўи мүмкин, ҳәтте Стефан сыяқлы, ол бидъатлықта жалған айыпланып, қаладан қуўылып, дүньядан тасбараң етилген. Бирақ егер Стефан сынақтан сақланбаса да, ол сынақта қоллап-қуўатланады ҳәм сынақтан өткериледи. Бул қорқынышлы жағдайларда ол Хожаның сөзлериниң ҳақыйқатын түсинеди: «Суўлардан өткенде, Мен сени менен боламан: ҳәм дәрьялардан өткенде, олар сени басып кетпейди: оттан өткенде, сен жанбайсаң» (Ишая 43:2). Солай етип, үстине таслар түсип атырғанда, Стефан «өлим көлеңкеси өткелинен» өтиўге шақырылады: бирақ ол ҳеш бир жаманлықтан қорықпайды, себеби Хожа оны қоллап-қуўатлаў ушын оны менен, ҳәм даңқ оның алдында.
Үшиншиден: Аспандағы Мәсихтиң ўәкили
Үшиншиден, Хожа тәрепинен қоллап-қуўатланған христиан аспандағы Мәсихтиң ўәкили болады. Даңқтағы Хожаға қарап, биз даңқтан даңққа сол сүўретке өзгеремиз. Тек ғана биз даңқтағы Мәсихке қарағанда ғана дүнья бизге қарап, Мәсихтен бир нәрсени көре алады. Солай етип Стефан Мәсихке уқсас болады – Өзиниң кишипейиллигинде бидъатлықта айыпланған, бирақ Понтий Пилат алдында жақсы мойынлаўды гүўаландырған, ҳәм «Ол сөгилгенде, қайтарып сөкпеген; ҳәм азап шеккенде, қорқытпаған» Биреў. Стефан, көзин Хожаға қатты тиккен ҳалда, Хожаның изинен ереди. Сөгилгенде ол ҳеш бир мазақ айтпайды, ҳәм азап шеккенде ол ҳеш бир қорқытыў айтпайды. Оның жүрегинде ҳеш бир қатты ойлар пайда болмайды; оның жүзин ҳеш бир қара көзқарас бузбайды; оның ерниннен ҳеш бир ащы сөз түспейди. Биреў жазған: «Ол өзиниң Устазына гүўалық береди, өзин яки қәўипин умытып, ақыбетлерин ойламай. Оның жүреги Мәсихке толы еди, өмирине яки кейин не болатуғынына қайғырмай. Мәсих оның алдындағы жалғыз объект еди» (Ж.Н.Д.).
Солай етип, даңқтағы Хожаға қарап, Стефан Оның сүўретине өзгереди, ҳәм Хожа сыяқлы, ол душпанлары ушын дуўа етеди, ҳәм руўхын Хожаға тапсырады. Солай етип жердеги адам даңқтағы Адамның ўәкили болады. Ол аспанға қатты қарайды ҳәм даңқтағы Ийсаны көреди, ҳәм дүнья Стефанға қатты қарайды ҳәм Стефанда Ийсаны көреди.
Ақырында: Аспандағы Мәсих пенен болыў ушын кетеди
Ақырында, биз Мәсихтиң ўәкили болғаннан кейин, ҳәм оның жарысы жүгирилип, оның жолы тамамланғаннан кейин, христиан аспандағы Мәсих пенен болыў ушын кететуғын адам екенлигин көремиз. Солай етип Стефан уйқыға кетеди ҳәм оның руўхы даңқтағы Мәсих тәрепинен қабыл етиледи. Мәсих ушын азап шегиў жолы Мәсих пенен даңққа алып барады.
Солай етип биз Стефанда Хожаның ойына сәйкес ҳақыйқый христианлықтың гөззал көрсетилиўин көремиз. Биз Муқаддес Руўхқа толы исениўшиниң Хожаның сөзлерин орынлайтуғынын көремиз: «Ким Мениң артымнан келгиси келсе, өзин инкар етсин, ҳәм ҳәр күни өзиниң крестин алсын, ҳәм Мениң артымнан ерсин». Толығы менен Мәсих пенен бәнт болған бундай адам, Стефан сыяқлы, өзин инкар етеди, бул жерде өмирин сақлап қалыў ушын ҳеш бир ҳәрекет етпейди, ҳәм Мәсихтиң артынан даңққа ереди.
Ол даңқтағы Мәсихке қарайды; Мәсихке қарап, ол даңқтағы Мәсих тәрепинен қоллап-қуўатланады; Мәсих тәрепинен қоллап-қуўатланып, ол даңқтағы Мәсихтиң ўәкили болады, ҳәм өзиниң жолын тамамлағаннан кейин, ол даңқтағы Мәсих пенен болыў ушын кетеди.
