2 Тиматиге қарап, биз Паўылдың өмириниң ақырғы дәўиринде дус келген машқалаларға итибар қаратамыз. Буны ислеў арқалы, биз ҳәмме нәрсеге қарамастан, Қудайдың бақлаўында қалатуғынын ҳәм Оған исенетуғынларды ҳеш қашан таслап кетпейтуғынын үйренемиз. Паўыл бул хатты Римде тутқын болып, шейит болыўды күтип отырғанда жазған.
Тиматиниң қорқақлығы
Паўыл Тиматиниң саўғасына гүман етпесе де, Тиматиниң қорқақлығынан қорықты. Паўыл тек ғана Қудайдан қорқатуғын, қатты қарарлы адам еди. Тимати Паўылдың исенгенлигин бөлиспеди, сонлықтан үлкен жастағы жас баланы руҳландырыўы керек еди. Алда қорқынышлы күнлер болады, онда жасырыныў қызықтырарлы болады. Бирақ ҳәзирги ўақытта да Паўыл менен бирге турғысы келмеген шәкиртлер бар еди. Олар оның шынжырларынан уялған еди – бул «Хожамыздың гүўалық бериўинен уялған» (2 Тиматиге 1:8 KJV) дегенди аңлатады.
Тиматиниң руўхый туқымы әжайып еди ҳәм оның саўғасы ақсақаллар кеңеси тәрепинен мойынланған еди. Бирақ, ҳақыйқый сынақ оның саўғасы емес, ал Паўыл оны қоллап-қуўатлаў ушын жоқ болғанда оның шыдамлылығы болады. Паўыл өзиниң «сүйкли, әзиз улына» (1:2) көп нәрсени исендирип атырған еди. Сонлықтан, Тимати «Иса Мәсихтиң жақсы әскери сыяқлы қыйыншылықларға шыдаўға» (2:3) мәжбүр болады.
Дүньяның тузағы
Мәсихтиң ҳақыйқый хызметшилери сыяқлы, рәсуллар қыйыншылықта да, сынақта да садық еди. Сонлықтан Паўыл, Рим губернаторы Феликске әпиўайы «саўға» берип азат етилиўи мүмкин болса да, «ҳақыйқатлық, өзин-өзи басқарыў ҳәм келешектеги ҳүким» (Ҳаўарийлердиң ислери 24:25) ҳаққындағы Инжилди ўағызлаўды таңлады. Сондай-ақ, Тесалоникалықлар Инжилди еситиў ушын ҳәмме нәрсени берер еди. Паўыл өзиниң баҳасын айтып, кейиннен раҳат пенсияда жасаўы мүмкин еди. Бирақ, ол Ефес ақсақалларына айтқанындай, «мен ҳеш кимниң гүмисин, алтынын ямаса кийимин қәлемедим» (Ҳаўарийлердиң ислери 20:33).
Тимати де сынақта ҳәм қыйыншылықта садық болыўы керек. Ҳәм «гүнаның қысқа ўақытлық ләззетине» (Еврейлерге 11:25) келетуғын болсақ, Паўыл Тиматиге «жаслық қәлеўлеринен де қашыўды» (2:22) ескертти. Биз балалық ҳәм кәрилик гүналарынан басқа «жаслығымның гүналары» (Забур 25:7) да бар екенин билемиз. Егер биз булардан қашпасақ, кейинги өмиримизде өзимизди жек көремиз. Бирақ денеге қарсы гүрес те болса да, Паўылды таслап кеткен көп адамлардың арасынан, ол «Демас мени таслап кетти, бул дүньяны сүйгени ушын» (4:10) деп жазды.
Сонлықтан үлкен жастағы жас баланы «бул өмирдиң ислерине» (2:4) араласып қалмаўға ескертеди. Бул ескертиў ис ҳәм ләззетте де қәўиплер бар екенин көрсетеди. Ләззетке батып кеткен қашқынлар болса, басқалары исбилерменлик шөлинде жоғалып, руўхый саўғаларын қаржылық пайда ушын пайдаланады, бул Қудайға, әўлиелерге ямаса Инжилге мүтәж гүнакарларға ҳеш қандай пайда бермейди.
Таслап кетиў
Демасқа силтеме көп адамлардың Паўылдың хызметинен пайда көрген болса да, оныңнан узақласып баратырғанын есимизге салады. Азиядағылар сынақ саатында рәсулды билгиси келмеди. Көплерге Мәсихтиң мейиримин көрсеткен адам, енди өзин келиўшилерден, жубаныштан ямаса қаржылық жәрдемнен айырылған ҳалда тапты. Азияның итибарсызлығы әсиресе ашшы еди, себеби Паўыл Ефесте үш ярым жыл өткерген еди. Буллардың бәри енди умытылды, тек ғана бир миннетдар динге кирген адам, Онисифор, мәрҳамат пенен Паўылды түрмеде зыярат етти. Ҳақыйқатында да Паўыл «ол мени изледи… ҳәм тапты» (1:17) деп гүўалық берди, оны енди билгиси келмегенлерге қарама-қарсы. Сонлықтан оның биринши қорғаныўында «ҳәмме адамлар мени таслап кетти» (4:16). Бирақ, Паўылдың ҳеш қашан таслап кетпейтуғын «Хожасы мен менен турды ҳәм мени күшейтти» (4:17). Сонлықтан ол қашып қутыла алмаса да, Мәсих оны «ҳәр қандай жаман истен» (4:18) сақлап қалатуғынына исенген еди.
Көплер тәрепинен таслап кетилсе де, Паўыл Луқаның оны менен бирге екенин тастыйықлады (4:11). Бәлким, сүйкли шыпакер Паўылдың емленбейтуғын «денесиндеги тикенине» (2 Коринфлилерге 12:7) жәрдем берип атырған шығар. Бирақ ол өзиниң машқалалары менен бәнт болмады, ал «Трофим… Милетте аўырып қалды» (4:20) деп айтты. Бирақ ески дос-яранлардың таслап кетиўине қарамастан, Тиматиге Маркты өзи менен бирге алып келиўди тапсырғанда (4:11) жақсы бир унамлы жағдай бар. Паўыл өзиниң аға-инилери менен жарасыўсыз өлгиси келмейди. Бул силтеме менен Паўыл Барнабастың өзиниң үйин сүйетуғын жийениниң хызметин турақлы етиўде әжайып табысқа еркенин мойынлады.
Инжилди қорғаў
Биринши әсир үлкейген сайын, шіркеўлер рәсулларға қарсы турыўға батырлық еткен көп жалған муғаллимлер тәрепинен қыйналды. Бул әсир ортасындағы душпанлар шіркеўлерди басқарыў ушын оларға ашықтан-ашық қарсы шықты. Олардың табысы қутқарыў ҳаққындағы ҳақыйқый Инжилдиң ўағызланыўын булғаў қәўпини туўдырды. Ҳақыйқатында да Паўыл бул жалған муғаллимлерди Мусаға қарсы шыққан Мысыр сыйқыршыларына уқсатады (3:8). Ол Тиматиге мысшы Александрдан да ескертти, ол ҳақыйқаттың турақлы душпаны еди (4:14). Бул бас көтериў Юҳаннаға қарсы да даўам етти, себеби Диотреф кейиннен «бизге қарсы жаман сөзлер айтып» (3 Юҳанна 10) табылған еди.
Буннан қорқып, Паўыл Тиматиге «Иса Мәсихтиң… мениң Инжилиме муўапық өлимнен тирилгенин есле» (2:8) деп үгитледи. Инжил ҳәр қандай баҳаға қарамастан ўағызланыўы керек, себеби Қудай ҳәммениң қутқарылыўын қәлейди – сонлықтан Мәсих дүньяға келди. Паўыл бул ҳақыйқатты итибарсыз қалдырмады ҳәм оны «мениң шынжырларымда… барлық сарайда ҳәм басқа барлық жерлерде» (Филиппилилерге 1:13) жәриялап атырған еди. Ол Римдеги гүўалық бериўиниң жемислилигине қуўанды. Көплер тастыйықлағанындай, түрмелер Инжил урығын себиў ушын жемисли жерлер. Ҳәм Рим көп халықлардан турғанлықтан, Паўыл «барлық халықлар» Инжилди еситти (4:17) деп айтты. Буннан тысқары, өлим анық көринсе де, кеширим болды ҳәм ол арысланларға тасланбады. Паўыл шынжырланған болыўы мүмкин, «бирақ Қудайдың Сөзи байланбаған» (2:9).
Пайдасыз талас-тартыслардың алаңлатыўы
Жалған муғаллимлердиң бидъатларынан тысқары, Паўыл тек ғана аға-инилер арасында келиспеўшилик туўдыратуғын пайдасыз сораўлардың қәўиплеринен ескертеди. Яҳудийлер шежирелер ҳаққында сөйлейди, ал халықлар анықламалар ҳаққында таласады. Пилаттың өзи «Ҳақыйқат не?» (Юҳанна 18:38) деген философиялық сораўды қойғанда риторикалық алаңлатыўды қолланған еди. Бирақ, ҳақыйқатты бузыўға қарар еткен қасарысқан қарсыласлар да болады. Рәсул Тиматиге оларға жумсақлық пенен ҳәм Қудай оларға тәўбе бериўин үмит етип жуўап бериўди тапсырады.
Бул бүгинги күнде де әҳмийетли, себеби биз Хожамыздың атынан жалған нәрселерди үйрететуғынлар менен ислесемиз. Ҳақыйқатында да, Паўыл бизди олардың айырымларын қутқарыў мүмкин екенине исениўге шақырады. Сонлықтан, оларды жүзбе-жүз әшкерелеўге болған қәлеўге қарамастан, биз «Хожамыздың хызметшиси таласпаўы керек, ал жумсақ болыўы керек; үйретиўге ылайық, сабырлы» (2:24) деген тапсырмаға қулақ салғанымыз жақсы болар еди. Бәлким, Қудайдың мәрҳаматы менен, бираз бишара үйретилген жан Шайтанның тузағынан азат етилер.
Муқаддес Жазыўлар ийман қағыйдасы сыпатында
Паўыл Тиматини мақтағанда, оның иймандағы улы балалығынан Жазыўларды үйренгенин атап өтти. Бул силтеме Ески Ўәсиятқа тийисли болса да, толық жетерлилик принципи сақланып қалады. Қутқарылыў ушын керек болған барлық нәрсе Муқаддес Китапта бар. Мысалы, тозақтағы бай адамға, егер оның бес аға-иниси «Муса ҳәм пайғамбарларға» қулақ салса, олар сол қорқынышлы «азап орнына» бармайтуғыны айтылды (Луқа 16:28-29). Сондай-ақ Паўыл Жазыўлар Қудайдың адамын «кәмил, барлық жақсы ислерге толық таярланған» (3:17) ететуғынын айтты. Адамлардың дәстүрлерин қосатуғынлар өзине сораў бериўи керек: «Жаңа Ўәсият Ески Ўәсияттан төменби? Ямаса «Ким үлкен, Муса ма ямаса Мәсих пе?» Қутқарылыў жоқ болыўдан ямаса гүнаның күшинен болсын, Қудайдың Сөзине ҳәм Сөздиң Қудайына жабысып қалайық! Тез сөйлеўди, әдеми сөзлерди ҳәм фантазиялық идеяларды умытайық! «Егер олар бул Сөзге муўапық сөйлемесе… оларда жарық жоқ» (Ишая 8:20).
Паўыл сондай-ақ Қудайдың Сөзи илаҳый илҳамланған ҳәм, сонлықтан, ҳеш қандай жеңил-желпи ямаса мағнасыз нәрсени қамтымайтуғынын тастыйықлайды. Ол барлық әўладларда толығы менен пайдалы ҳәм әҳмийетли. Рәсуллардың тәлиматы жаман ҳәм зинакар әўладтың өтпели қыялларына сәйкес жаңаланыўға ямаса бейимлесиўге мүтәж емес. Паўыл көпшилик «саламат тәлиматқа шыдамайтуғын» (4:3) ўақыттың жақын екенин билген еди. Оның орнына, олар жалған муғаллимлердиң бидъатларына қулақ салады. Сонлықтан ол Тиматиге, ўақытлар ямаса жағдайлар қандай болмасын, саламат тәлиматқа садық болыўды тапсырады.
Қозғалмайтуғын тийкар
Өзгерип атырған ўақытларды айыплап атырып, Паўыл ийман ҳәм әмелияттың илаҳый орнатылған тийкарына қуўанды. Сонлықтан 2-бапта ол Мәсихти сүйетуғынлар Оған садықлық пенен хызмет етиўи мүмкин болған қозғалмайтуғын ҳәм өзгермейтуғын принциплери ҳаққында жазды. Қудай Өзиниңкилерди биледи, ҳәм олар, Оны билип, ең жаман булғаныўда да өзин таза сақлай алады. Диннен шыққан Исраилде садық Илияс ҳәм «Баалға тизе бүкпеген» (Римлилерге 11:4) 7000 адам бар еди. Сол сыяқлы, бузылған Бабылда Даниял сыяқлы адам «ҳүрметли ыдыс, муқаддес ҳәм Хожаның пайдаланыўына жарамлы» (2:21) болып қалды. Патша Қудайдың үйинен алынған ыдысларды өзиниң қудайының үйине қойса да, бул ыдыслар (садық еркеклер ҳәм ҳаяллар) сүргин ақырында бүтин қайтып келди.
Бул ҳақыйқат сондай-ақ жаңаланған дәўирде, бузылған корпоративлик гүўалықты қайта тиклеў мүмкин екенин аңлатады. Қудайдың үйи қыйраған болса да, Бабылдан қалғанлар оны қайта қурыўға ҳәм руўханийликти ҳәм қурбанлықларды қайта орнатыўға шақырылды. Сонлықтан бүгин де, диннен шығыўдың қыйратыўынан қутқарылғанлар бар. Бул бүгинги Мәсихши гүўалықтың биринши әсирдеги гүўалықтан кем әҳмийетли емес екенин аңлатады. Бирақ тәлиматты жалғыз критерий сыпатында қарамаўымыз ушын, мына сөзге қулақ салайық: «Мәсихтиң атын айтатуғын ҳәр бир адам жаманлықтан кетсин» (2:19).
Паўыл ҳәтте түрмеде де өзин бул принципке мысал етип көрсетиўге батырлық етти. Ол өзиниң хызметине болған садықлығын қайта көрип шықты, онда ол ҳеш қашан Хожасынан уялмады. Ҳақыйқатында да, рәсул сыпатында, Паўыл өзин Мәсих тәрепинен Римге жиберилген адам сыпатында көрди, тутқын сыпатында алып келинген адам сыпатында емес. Сонлықтан, басқа ҳәмме нәрсе сәтсизликке ушыраса да, Тимати өзиниң қамқорлығына тапсырылған тәлиматқа ҳәм өмир тәризине «беккем турыўы» керек (1:13-14).
Ўақытша қудалаў ҳәм мәңгилик сыйлық
Паўыл сондай-ақ қудалаў менен де шуғылланды. Ол оны излемеди, бирақ ол оны бир жерден екинши жерге қуўдалады (2 Коринфлилерге 11:23-27). Тимати Паўыл «мен шыдаған қудалаўлар» (3:11) ҳаққында жазғанда нени айтып атырғанын билген еди. Бирақ Паўыл оған азап шегиў патшалықта Мәсих пенен бирге ҳүким сүриўдиң тийкары екенин есине салды. Сол сыяқлы, егер биз Оның атын адамлар алдында танбасақ, Ол биздиң атымызды Атасы алдында аспанда мойынлайды (2:11-12).
Көпшилигимиз толерантлы жәмийетте жасасақ та, биз қудалаўдан қорғалғанбыз деп ойламаўымыз керек. Себеби Паўыл сондай-ақ «Иса Мәсихте тақўалық пенен жасағысы келетуғынлардың ҳәммеси қудалаўға ушырайды» (3:12) деп айтты. Қыйыншылықта тек ғана отта жаныўдан басқа да нәрселер бар. Бирақ, азап шегиў тақўалықтан бас тартыўға алып келмеўи керек, себеби Паўыл сондай-ақ «олардың ҳәммесинен Хожа мени қутқарды» (3:11) деп гүўалық берди. Биз өзимизди мысқыл, сын ҳәм кемситиўдиң нышанында табамыз. Ҳәм сатириклер пак болып қалыўға урынатуғынларды мазақлаўдан шаршамайды. Олардың мысқыллары тек ғана аўыртыў ушын емес, ал жаслық қәлеўлеринен қашатуғынларды жоқ етиў ушын арналған.
Өзиниң хызметин орынлағаннан кейин, Паўыл өзиниң сыйлығына исенген еди. Өзиниң өлимин алдыннан көрип, ол өзиниң жақсы мийнет еткен сыйлығын қуўаныш пенен күтти. Цезарь оны мысқыл етти, бирақ патшалардың Патшасы Паўылды Өзиниң сыйлықлары күнинде ҳақыйқатлық тәжи менен безеди (4:8). Неронның гүлшеңбери қуўрады ҳәм императордың өзи жаслықта өзиниң қолынан өлди, бирақ Паўыл Хожасы менен даңқта. Рим империясы археологиялық қыйрандыға айланса да, Мәсихтиң патшалығының шеги жоқ ҳәм әўлиелер «мәңги ҳәм мәңги ҳүким сүреди» (Аян 22:5).
