Кемеде штурман рульди бурмаўы мүмкин, бирақ оның үлкен жуўапкершилиги бар – саяхат бағдарын дурыс екенлигин тастыйықлаў. Керек болғанда кемениң бағдарын өзгериў ушын ҳақыйқый барар жерге турақлы түрде қарап турылады.
Бул турақлы ис-ҳәрекет биз «мәсихши тәртип-қағыйдалар» деп атаған нәрсеге қарата алатуғын көзқарасымыз. Мухаддес Китапта «тәртип-қағыйда» сөзи, әдетте, тәбийғый ата-аналар, сондай-ақ биздиң Атамыз болған Кудай тәрепинен әмелге асырылатуғын бала тәрбиясын көрсетиў ушын қолланылады. Бирақ бул сөз университет студентлери математика ямаса ботаника тәртип-қағыйдаларын үйренгендей, изертлеў пәни ямаса тараўын айтыў ушын да қолланылыўы мүмкин. Бул мәсихши тәртип-қағыйдаларға – исениўшилер берилиў ҳәм турақлылық пенен әмел етиўи керек болған ис-ҳәрекетлерге қарата айтылғанда, әдетте, нәзерде тутылған нәрсеге жақын.
Бул бағдардағы терминология, бәлким, Ричард Дж. Фостер тәрепинен ең көп танымал етилген, оның 1978-жылғы китабы Тәртип-қағыйданы тойлаў ҳәр түрли мәсихши орталықларда үлкен табысқа еристи. Бирақ Фостер ямаса басқа жазыўшылардың сүўретлеўлерине ерисиў орнына, биз Мухаддес Жазыўда табылған алты тийкарғы тәртип-қағыйданы көрип шығамыз, гәрши басқалары да бар болса да.
1. Дуўа етиў
Дуўа етиў руўхый турмыс ушын физикалық турмыс ушын дем алыў қандай болса, сондай деп айтыў артықша болмас еди. Дуўа – Кудайға сүйенетуғын жүректиң ең тийкарғы ҳәм әҳмийетли ис-ҳәрекети. Корнелий «ҳәрдайым Кудайға дуўа ететуғын еди» (Ҳаўарыйлар 10:2 NKJV) ҳәтте Инжилди еситиўден алдын да. Жаңадан исенимге келген Саўл дуўа менен белгили болған (Ҳаўарыйлар 9:11); ҳәм Кудай оны басқа халықларға жиберген ўақытта дуўа етип атырған еди (Ҳаўарыйлар 22:17-21). Петр ҳәм Юханна ерте мәсихши шіркеўде «дуўа саатын» турақлы түрде сақлаған (Ҳаўарыйлар 3:1). Ҳәм Паўыл оның әҳмийетлигин «Тоқтамай дуўа етиң» (1 Тесалоникалықларға 5:17) деп жазғанда атап өткен.
Бирақ дуўаның әҳмийетлигин түсингеннен кейин, қәўип күтип тур, себеби инсан тәбияты ҳәр қандай әҳмийетли нәрсени режелестириўди жақтырады. Мысал ушын, физикалық шынығыўды қәдирлейтуғынлар, ҳәптеден ҳәптеге сийрек өзгеретуғын жеке тәртипти ислеп шығады. Сол сыяқлы, дуўа етиўдиң әдеттеги ис-ҳәрекети биздиң дуўаларымыздың ҳақыйқый мазмунынан ямаса биз дуўа ететуғын Кудайдан да әҳмийетлирек болып қалыўы мүмкин. Барлық тәртип-қағыйдалар ушын усыған уқсас қәўиплер бар.
Дуўа сабақлары ең жақсы Кудайдың Өзинен үйрениледи (Лука 11:1). Кәмил Инсанның қаншалық жийи дуўа етип атырғанын көриң. Оның жазылған дуўалары ҳәр бир жағдайдан қалай келип шыққанына итибар бериң, мейли аўқатқа берекет бериў, басқаларға ашылған ҳақыйқат ушын Кудайға шүкир етиў, ямаса кресттеги жақынласып киятырған азап ушын азап шегиў болсын (Юханна 6:11; Матта 11:25; Лука 22:42). Бир дуўаның бир неше сөзи басқасында көринеди, бул дуўаның қайталаўдан емес, бәлки Кудайға сүйениў кереклигин билетуғын жүректен ағып шығатуғынын дәлиллеп тур. Соны менен бирге, дуўа турмысы тәртипсиз болмаўы керек; Кудайдың жеке дуўа ушын узақ ўақытларды қалай сақлағанына итибар бериң (Марк 1:35; 6:46). Исениўшилер «дуўа әдеттегидей етилген» ўақытлар ҳәм орынлардың әҳмийетлигин билиўи керек (Ҳаўарыйлар 16:13).
2. Оқыў/Ойланыў
Биз Мухаддес Китап Кудайдың ойларын толық билдиреди деп исенсек те, биз оны көрсеттиўдиң өзгеше усылына ийемиз. Ең жақсы карталарды алып жүрип, бирақ оларға ҳеш қашан қарамағанлықтан мақсетсиз адасып жүрген саяхатшы жаман саяхатшы болар еди! Паўыл былай деп жазған: «Мен келгенше, оқыўға итибар бериң» (1 Тиметейге 4:13). Кейин ол Тиметейден түрмеге «китапларды» алып келиўин сораған (2 Тиметейге 4:13). Колоссе ҳәм Лаодикея шіркеўлери Паўылдың жазбаларын бөлисиўи керек еди (Колосселиклерге 4:16); барлық Тесалоникалықлар оларға жиберилген хатты еситиўи керек еди (1 Тесалоникалықларға 5:27); ҳәм Мухаддес Китаптың соңғы китабы Мухаддес Китапты оқыйтуғынларға берекет ўәде етеди (Аян 1:3). Егер биз Кудайдың Сөзин оқымасақ, оған бойсыныў қыйын.
Ойланыў – бул оқыған нәрсеси ҳаққында тыныш ойланыў. Паўыл былай деп жазған: «Бул нәрселер ҳаққында ойланың; өзиңизди толығы менен оларға бағышлаң» (1 Тиметейге 4:15). Ҳақыйқый ҳәм таза жазбалар биздиң терең ойымызға ылайық, себеби олар биздиң өз идеяларымызға ҳәм минез-қулқымызға тәсир етеди (Филиппиялықларға 4:8-9). Забур Кудайдың принциплери, ислери, сөзи ҳәм шахсы ҳаққында ойланыўды айтады (Забур 1:2; 63:6; 119:15; 143:5). Биз билиў ушын оқыймыз; биз өзгериў ушын ойламыз.
3. Еслеў
Ийса Мәсих сатқынлыққа ушыраған түнде нан алды; ҳәм шүкир еткеннен кейин, оны сындырды... Сол сыяқлы, Ол кесени де алды (1 Коринфликлерге 11:23-25).
Ийса тәрепинен етилген буннан да әпиўайы талап жоқ. Нан ҳәм шарап ҳаққында ҳеш қандай бийик нәрсе жоқ. Бул еслеў ҳаққында ҳеш қандай қыйын нәрсе жоқ, оны тек ғана баслағанлар баҳалай алады. Ҳеш қандай аспект қымбатлы таярлықты талап етпейди. Ерте мәсихши шіркеўде шәкиртлер ҳәптениң биринши күни арнаўлы түрде нан сындырыў ушын жыйналған (Ҳаўарыйлар 20:7). Әпиўайы айтқанда, Ийса оларға Өзин еслеўди буйырған, солай етип олар солай еткен. Бизге де солай етиўге руўхландырылады:
Сиз бул нанды жеп, бул кеседен ишкен сайын, Ийсаның өлимин Ол келгенше жәриялайсыз (1 Коринфликлерге 11:26).
4. Жыйналыў
Мухаддес Китап шіркеўди сүўретлеў ушын бир неше рет денениң образын қолланады, бул мәсихшилердиң жәмийетте жасаўы керек екенлигин тастыйықлайды. Ерте мәсихшилер мәсихши турмысының бул аспектин қабыл еткен. Петр ҳәм Юханна түрмеден азат етилгенде, олар дуўа етиў ушын «өз жолдаслары» менен жыйналған (Ҳаўарыйлар 4:23). Сол сыяқлы, Петр периште тәрепинен түрмеден шығарылғаннан кейин, ол көп адамлар оның ушын дуўа етип атырған үйге барған (Ҳаўарыйлар 12:12).
Биз басқа мәсихшилер менен тек ғана дуўа ҳәм Ийсаның кешки аўқамы ушын емес, бәлки Мухаддес Китаптан хабарларды еситиў ушын да жыйналамыз (1 Коринфликлерге 14:26-27). Бул мақсетлер ушын жыйналыў бизди хызмет ушын руўхландырып, Оның қайтып келиўине байланыслы Ийсаға садық болыўымызды тәмийинлейди. Сонлықтан, бизге «өз жыйналысымызды тасламаўға» ескертиледи (Еврейлерге 10:25).
5. Бериў
Биз Мухаддес Китап ҳақыйқатлары ҳаққындағы хабарларды еситиўге разымыз, бирақ тема ақша болғанда, биз әтирлеримизди қысып, теманы өзгериўимиз мүмкин. Бирақ Ийсаның исин қаржылық жақтан қоллап-қуўатлаў Мухаддес Китап руўхландыратуғын тәртип-қағыйда. Бул шіркеўдиң басында, сондай-ақ Антиохиядағы жаңа басқа халықлардан исенимге келгенлер арасында да айқын болған (Ҳаўарыйлар 2:45; 11:27-30). Филиппиялықлар, өз кедейликлеринде, Паўылдың ең садық қоллап-қуўатлаўшыларынан болған, ҳәтте ол шатырлар жасап жарым-жартылай күн көргенде де (Филиппиялықларға 4:15-16; 1 Тесалоникалықларға 2:9; 2 Коринфликлерге 8:1-4).
Егер биз алдын ақшаны бөлип қоймаған болсақ, қаржылардың тосаттан жоқ болып қалатуғынын тәжирийбемизден билемиз. Арнаўлы жағдайлар менен шекленген сийрек жыйнаўлар тәртипли әмелият болмас еди. Оның орнына, исениўшилер ҳәптениң биринши күни жыйналғанда жыйнаўлар етилген, бул бериўдиң мәсихши турмысының турақлы, режелестирилген аспектиси екенлигин көрсеткен (1 Коринфликлерге 16:2; 2 Коринфликлерге 9:5). Биз де солай тәртипли болыўымыз керек.
6. Ўағызлаў
Төрт алапес адам тасланған душпан лагеринде аўқат тапқанда, олар аштан өлип атырған ўатанласларына хабарды тарқатыўы керек екенлигин билген (2 Патшалар 7:9). Сол руўхта, мәсихшилер бул дүньяға Кудайдың Сөзин ўағызлаўы керек. Паўыл былай деп жазған: «Сөзди ўағызлаң... ўақтында ҳәм ўақтында емес» (2 Тиметейге 4:2). Басшылар Ийсаның атынан ўағызлаўды тоқтатыўды талап еткенде, шәкиртлер ушын ең әҳмийетли фактор Кудай олардан ўағызлаўды күткенлиги болған (Ҳаўарыйлар 4:19).
Ҳаўарыйлар китабында ўағызлаўға 35 тен аслам силтеме бар, шәкиртлер жеке адамларға, топарларға, ҳәтте пүткил қалаларға ўағызлаған. Филиппия шіркеўи Инжил ушын бирге ислесиўге болған қәлеўи менен үлгили болған. Инжилди жәриялаў биз турған жерден басланады, ҳәм биз садық болғанымызда Ийса есиклерди ашады. Биз Кудай ушын турғанымыз бенен белгили болыўымыз керек, Джейсон дүньяны астын-үстин еткенлер менен турғаны ушын белгили болғаны сыяқлы (Ҳаўарыйлар 17:6).
Ескертиў
Мәсихшилер жеке мийнетлери менен емес, бәлки мәрҳәмет пенен қутқарылған. Бул факт күнделикли мәсихши турмысы ушын зәрүр. Биз алдыннан «Сүйклиде қабыл етилгенбиз» ҳәм Кудай тәрепинен «Оның сүйкли Улының патшалығына» қойылғанбыз (Ефесликлерге 1:6; Колосселиклерге 1:13). Биз көбирек қағыйдаларға әмел етиў ямаса көбирек муқаддес, берилген ямаса ойланыўшы болыў арқалы қосымша ырысқа ериспеймиз.
Руўхта баслағаннан кейин, енди тән арқалы кәмил етилип атырсыз ба? (Галатиялықларға 3:3).
Мәсихши тәртип-қағыйдалар ҳаққындағы ҳәр қандай талқылаў, олар мистикалық руўхыйлықты пайда етеди деп айтса, Мәсихтиң иси жетерли болмаған деп айтады. Биз турмыстың руўхый компонентин жийи атап өтетуғын ҳәзирги дүнья көзқарастарын қарастырғанда, бул көзқарастан сақланыўымыз керек. Бул мәсихши тәртип-қағыйдаларға уқсас әмелиятлар – гүна мәселесин ҳәм Ийса Мәсихтиң қурбанлық исин мойынламастан, руўхый әлем менен байланысыў ямаса инсанның ишки өзиниң күшин шығарыў мақсетинде – руўхландырылады. Егер биз бул әмелиятларды Кудайдың сүйкли излеўшилериниң ишки шеңберине жетиў усыллары сыпатында қарасақ, усыған уқсас көзқарасты қабыл етиў қәўпиндемиз.
Бирақ мәсихшилер бул әмелиятларды әмелге асырыўға шақырылады, сонлықтан биз олар ҳаққында жалқаў болмаўымыз керек. Бул қәдирли мәсихши тәртип-қағыйдалар әҳмийетли, себеби олар биздиң руўхый потенциалымызды ашпайды, бәлки олар Мәсихтиң Өзин басқалардың көзи алдында ҳәм өз жүреклеримизде көтереди. Биз турмыстың жаңалығында жүриўимиз керек, дуўа, оқыў ҳәм ойланыў арқалы сол турмыстың берекетлеринен баҳра алыўымыз керек, ал биздиң әмелиятларымыз Оның мәрҳәметин ҳәм меҳир-шәпәәтин бериў ҳәм ўағызлаў арқалы үлги етиўи керек.
Беккем турыў
Бул ис-ҳәрекетлерди тәртип-қағыйдалар сыпатында қарастырыўдың қунлылығы бар. Бул олардың сақланып турыўындағы кериўди еслетеди, жеке ыңғайлықлар әтирапында турмысымызды шөлкемлестириўдиң тәбийғый тенденциясына қарсы. Бул бизди Мәсих ҳаққында ойланыў ҳәм Оны усыныў ушын керек болған ўақыт ҳәм ресурсларды бөлип алыўға ҳәм беккем услап турыўға шақырады. Атап айтқанда, Руўхтың жемисиниң бир аспектиси «өзин-өзи басқарыў» (Галатиялықларға 5:23). Нәтийжеде, мәсихшилер Мухаддес Руўх тәрепинен өзимиздиң тәнимиз қашқысы келетуғын нәрсени етиўге ҳәм қыйыншылықлар басқаша бузып таслайтуғын нәрсени әмелге асырыўды даўам еттириўге айрықша күшлендирилген.
Бәлким, Паўыл ушын турмысының ақырындағы ең үлкен руўхый түсиўшилик оның мәсихши ағасы Демас болған, ол бир ўақытлары оны менен бирге мийнет еткен, бирақ кейин басқа қызығыўшылықлар тәрепинен азғырылған (2 Тиметейге 4:10). Мәсихшилерге шыдамлылық, қыйыншылықлар ҳақыйқый болғанда да нәтийжели жеңимпаз болыў қәлеўи керек. Руўхый тәртип-қағыйдаларды әмелге асырыў Ийсаның сөзин еситип, оған бойсынатуғынлар ушын ўәде етилген беккем тийкарды (Матта 7:24-25) тәмийинлейди.
ЖУЎМАҚЛАЎШЫ ЕСКЕРТПЕ
Фостердиң китабы он еки тәртип-қағыйданы усынады, ол айтады, «бизди руўхый әлемниң ишки үңгирлерин изертлеўге шақырады» (1-бет, Тәртип-қағыйданы тойлаў: Руўхый раўажланыў жолы, Нью-Йорк: Harper Row, Inc., 1978). Оның руўхый турмыс ушын шақырықлары мақтаўға ылайық болса да, оның усылы руўхый жақтан денсаўлыққа пайдалы болмаўы мүмкин болған ишки ойланыўды атап өтетуғын сыяқлы. Биз Мәсихти қарастырғанымызда, биз Оның сүўретине өзгеремиз (2 Коринфликлерге 3:18).
