Pásxa shańaraqlarǵa neni úyretedi
Kórinis
Hár qanday dinge isenetuǵın evrey shańaraǵındaǵı kórinisti kóz aldıńızǵa keltiriń. Hátte, Iye shákirtleri menen birge otırǵan, biz házir «Aqırǵı Keshki Awqat» dep ataytuǵın Pásxa tamaǵı ushın tayarlanǵan Ierusalimdegi joqarǵı bólmedegi kórinisti kóz aldıńızǵa keltiriń.
Birinshi keseden keyin, shańaraqtıń eń kishi aǵzası soraydı: «Ne ushın bul tún basqa túńlerden ózgeshe? Sebebi basqa túńlerde biz ashıtılǵan yamasa ashıtılmaǵan nan jeymiz, biraq bul túnde tek ashıtılmaǵan nan jeymiz be? Basqa túńlerde biz hár qanday ósimliklerdi jeymiz, biraq bul túnde tek ashshı ósimliklerdi me? Basqa túńlerde biz quwırılǵan, pisirilgen yamasa qaynatılǵan góshti jeymiz, biraq bul túnde tek quwırılǵan góshti me? Basqa túńlerde biz ósimliklerdi tek bir ret batıramız, biraq bul túnde eki ret batıramız ba?» 1
Musaǵa eramızǵa shekemgi 1491-jılı berilgen dáslepki kórsetpe bılay deydi:
«Balalarıńız sizlerge: ‘Bul xızmettiń mánisi ne?’ dep aytqan waqıtta, sizler: ‘Bul Iyenıń Pásxa qurbanlıǵı, Ol Mısırdaǵı Izrail balalarınıń úylerinen ótti, Ol mısırlılardı urdı hám bizdiń úylerimizdi qutqardı,’ dep aytıńlar» (Shıǵıw 12:26-27 KJV).
Pásxa tamaǵınıń quramalı dástúriniń rawajlanıwı haqıyqıy Messianlıq Pásxanıń (1 Korinflilerge 5:7-8) geybir mánislerin jasırsa da, biz itibar beriwimiz kerek bolǵan basqa nárseler bar. Biz tamaq ushın birge jıynalǵan keńeytilgen shańaraqtı kóremiz, kishi balalar ózleriniń úlkenlerinen sorawlar beriwge shaqırıladı. Biz bunnan bir neshe juwmaq shıǵarıwımız múmkin: shańaraqlar birge tamaqlanıwı kerek, eń keminde hápte sayın Shabbat tamaǵı usınıs etilgenindey; tamaq shańaraq aǵzaları birge sóylesetuǵın sociallıq jaǵday bolıwı kerek; balalar sorawlar beriwge shaqırılıwı kerek; hám úlkenler olardıń sorawlarına juwap berip, olar menen sáwbetlesiwi kerek.
Birge tamaqlanıw
Shańaraq (hátte keńeytilgen shańaraq) tamaq ushın birge jıynalǵanda, bul quwanıshlı jaǵday, baylanıs waqtı bolıwı kerek. Biraq búgingi kúnde shańaraqlar barǵan sayın bóleklengen bolıp atır. Kóplegen shańaraqlar birge tamaqlanbaydı. Onıń ornına, balalar hám úlkenler televizor átirapında tizesine tabaq qoyıp otıradı. Bul shańaraq aǵzaların bir-birinen ajıratadı hám televizordı tamaqtıń orayı hám kónilashar deregi etedi. Televizordıń zıyanlı tásiri Neil Postman tárepinen «Ózimizdi ólimge kónilashar etiw» atlı kitabında talqılanǵan, bul kitap barlıq ata-analar tárepinen oqılıwı kerek.2
Shańaraqlar betpe-bet birge bolıwı kerek. Barlıq áwladlardıń qosılıwı da jaqsı. Ájapa-babalar shańaraqta qımbatlı rol oynaydı. Olar biz joǵaltıw qáwipinde turǵan baylıq. Biz áwladlar aralıǵınıń keńeyip atırǵanınan shaǵım etemiz, biraq bunı dúzetiw ushın az islemiz hám áhmiyetli resursımızdı joǵaltamız.
Shirkewler birge awqatlanıw májilislerin ótkeriw hám onnan lázzet alıw arqalı bul ósiwshi bóleklengenlik máseleesine járdem bere aladı. Jergilikli shirkew, aqır-aqıbet, keńeytilgen shańaraqtıń bir túri bolıp tabıladı hám bul qollap-quwatlanıwı kerek (1 Timoteyge 5:1-3). Awqatlanıw ushın waqıt-waqıtı menen jıynalmaytuǵın shirkew, doslıqtı qollap-quwatlaw hám sırtqı adamlarǵa shirkew shańaraǵına qosılıw ushın imkaniyat beriw arqalı óz-ara qarım-qatnasıqtı qurıw jolın joǵaltıp atır. Edersheimniń aytıwınsha, birinshi ásir Pásxasında shańaraqlar hárdayım kambaǵallar hám olardı qabıl etetuǵın shańaraǵı joqlar ushın orın ajıratıw ádeti bolǵan.3
Birge talqılaw
Jıllar aldın, men islegen mektepte oqıw shınıǵıwı retinde, biz 11 jaslı balalardı doslarınan alıs stollerde túslik tamaqlanıwǵa májbúr ettik. Hámme batanıslar menen otırdı. Keyinirek, biz olardan eksperiment haqqında ne oylaǵanın soradıq. Olar bunıń qızıq hám jaǵımsız ekenin ayttı. Bizdiń maqsetimiz olardıń tamaqlanıw waqtınıń sociallıq jaǵday hám jańa doslar tabıw múmkinshiligi ekenin úyretiw edi.
Biz sonday-aq jergilikli policiya xızmetkerimizdi hár hápte túslik tamaqlanıwǵa hár túrli oqıwshılar toparı menen shaqırdıq. Biz jaslardıń policiyaǵa bolǵan múnásibetlerin ózgertiwdi, hám gúman hám dushpanlıq ornına doslıq hám isenimdi qurıwdı qáledik. Bir neshe jıl ótkennen keyin, men sol xızmetkerdiń ulına jergilikli kolledjde sabaq berdim. Ol maǵan ákesiniń balalar menen ótkergen sol waqıttı qádirlegenin ayttı.
Birge tamaqlanıw eski hám jańa qarım-qatnasıqlardı qurıwǵa járdem beredi, pikir almasıwdı qollap-quwatlaydı hám tereńirek talqılawǵa hám óz-ara isenimge alıp keledi. Geybir ata-analardıń tamaqlanıw waqtındaǵı súyikli sózleri: «Tınısh bolıń hám tamaǵıńızdı jeń» bolıp tabıladı. Bunday múnásibet nátiyjesiz.
Balalar bizge óz tájiriybeleri haqqında aytqısı keledi, hám olar átirapındaǵı shatqalaqlıqlardı túsiniwge járdem qáleytindi. Olar sóylewdi úyrenbes burın, olar zatlardı uslap, urıp, silkip hám hár túrli eksperimentler ótkeredi, óytkeni olar óz dúnyasın túsiniwdi úyrenedi. Olar áweleden múnásibetler hám qádiriyatlardı rawajlandırmaqta.
Sóylew menen birge, sol kúni baslarınan ótkergen barlıq qızıqlı, qorqınıshlı, jaǵımlı yamasa awırtıwshı tájiriybelerin tıńlaǵan hár kimge aytıwǵa bolǵan umtılıs payda boladı. Men jaqında bul sáwbetlesiwdi ótkerdim:
«Ájapa! Men búgin jıǵıldım, ayaǵım awırdı, hám qan shıqtı.»
«Keyin ne boldı?»
«Muǵallim meni Dáslepki Járdem bólmesine alıp bardı.»
Balalar dıqqatlı úlkenlerdiń qulaǵına iye bolǵanda, olar «Ne ushın qan shıǵadı? Ne ushın qan qızıl?» sıyaqlı kóbirek sorawlar beredi. Hám bul olardıń Qutqarımız haqqında sóylesiw múmkinshiligine alıp keliwi múmkin.
Balalarǵa bizdiń qızıǵıwshılıǵımızdı hám dıqqatımızdı bermew, olardı muhabbat hám Quday olardıń ishine salǵan tábiyiy instinktlerge juwap beriwden ayırıw bolıp tabıladı. Hám bul olardıń intellektuallıq, emotsional hám ruwxıy ósiwin toqtatıwı múmkin.
Ata-analar, ájapa-babalar, jeksenbilik mektep muǵallimleri, jergilikli shirkewdegi aǵalar hám diyakanlar sıpatında, biz qáwipsizligimiz astındaǵı barlıq adamlar ushın soraw beriwdi, úyreniwdi hám úyretiwdi qızıqlı etiwge háreket eteyik. Bul Pásxa tamaǵı bizge úyretetuǵın nárse.
USINIS ETILGEN OQIW
- Alfred Edersheim, «Iyeimizdiń dáwirindegi evrey sociallıq turmısınıń eskizleri».
- Neil Postman, «Ózimizdi ólimge kónilashar etiw»?
- Alfred Edersheim, «Isa Máshihtiń ómiri hám dáwirleri».
