Bizdiń fizikalıq denelerimiz qádirge hám maqsetke iye
Rim tangaları
Angliyanıń arqa-shıǵıs bólegi Hadrian diywalınıń qaldıqları menen ataqlı, ol Rim imperatorı Hadrian atınan mil.ád. 122-128-jılları qurılǵan. Bir sapar barǵanımda men Rim tangalarınıń kóshirmesin arzanǵa satıp aldım, hám olar hesh qanday paydalı bolmadı. Haqıyqatında da, men olardı tek bir ret qollandım, ol da Bibliya úyreniw ushın kórsetpe quralı retinde. Sol waqıtta biz Matta 22:15-22-ni, Kesarga salıq tólew máseleleri haqqında úyrenip atırǵan edik. Biraq, arxeologlar tárepinen túrli Rim elatlarında qazıw jumısları waqtında tabılǵan haqıyqıy Rim tangaları úlken qádirge iye hám muzey kórgezbeleri ushın óte paydalı!
«Kesarga Kesardıń nárselerin beriń»
Bul sóz Rabbiy Isanıń Kesardıń salıǵın tólewdiń nızamlılıǵı haqqında soraw bergen Fariseyler hám Herodiyanlarǵa bergen juwabı edi (21-ayat ESV). Rabbiy olardan salıq ushın qollanılǵan tanga kórsetiwdi hám onıń ústindegi súwret hám jazıwdı anıqlawdı soradı. Bular Kesardıń edi! Rim tangası, denariy, sol dáwirde imperiya puqaraları ushın álbette qádirge iye edi hám sawda-satıq ushın, sonday-aq salıq tólemleri ushın óz maqsetine xızmet etti. Biraq, Rabbiy sol waqıtta aytqan tiykarǵı pikir, denariy Kesarǵa tiyisli edi, sebebi onda onıń súwreti hám jazıwı bar edi. Sonlıqtan, onıń húkimranlıǵı astındaǵı hár bir adam ózine tiyisli bolǵan hám ózi ushın qádirli bolǵan nárselerdi qaytarıwı kerek edi.
«...Qudaydıń nárselerin Qudayǵa beriń»
Rabbiy bul sózdi óz juwabına 21-ayatta qosqanda, Ol adamzat Qudaydıń súwretin ózinde saqlaydı dep ańlattı. Sonlıqtan hár bir adam Ózine boysınıwı kerek. Bul sonday-aq bizdiń fizikalıq denelerimiz qádirli hám maqsetli ekenligin ańlatadı.
Quday Adamdı jaratqanda: «Adamdı Óz súwretimizde, Óz uqsasımızda jaratayıq. Hám olar teńiz balıqları ústinen, aspan qusları ústinen hám pútkil jer ústinen hám jerde júrgenshi hár bir jánlik ústinen húkimranlıq etsin» (Jaratılıs 1:26) dedi. Jazıwlar dawam etedi: «Sonday etip Quday adamdı Óz súwretinde jarattı, Qudaydıń súwretinde Onı jarattı; er hám hayal etip olardı jarattı. Hám Quday olardı qutladı. Hám Quday olardıń bárine: ‘Ósińler hám kóbeyińler, jerdi toldırıńlar hám onı boysındırıńlar, hám teńiz balıqları ústinen, aspan qusları ústinen hám jerde háreket etken hár bir tiri jánlik ústinen húkimranlıq etińler’ dedi. ... Sonnan keyin Rabbiy Quday adamdı jer topıraǵınan jarattı hám onıń burınlarına ómir demesin úrledi, hám adam tiri jánlik boldı» (Jaratılıs 1:27-28, 2:7).
Adam Qudaydıń jaratılısınıń shıńı edi. «Sen onı perishtelerden bir az tómen etip jarattıń hám onı dańq hám húrmet penen táj kiygizdiń. Sen oǵan Óz qollarıń isleri ústinen húkimranlıq berdiń; Sen barlıq nárselerdi onıń ayaqları astına qoydıń, barlıq qoylar hám ógizler, sonday-aq dala haywanları, aspan qusları hám teńiz balıqları, teńiz jolları boylap ótetuǵın hár qanday nárse» (Zabur 8:5-8). Quday adamdı Óziniń jaratılıs ústindegi wákili retinde qádirledi; hám adam Qudaydıń atına dańq keltiriw maqsetinde jaratıldı. Zaburshı qostı: «Ey Rabbiy, bizdiń Rabbiyimiz, Senıń atıń pútkil jerde qanday ullı!» (9-ayat). Sonlıqtan, adamnıń fizikalıq denesi Quday ushın úlken qádirge iye, hám ol arnawlı maqset ushın joybarlastırılǵan edi: bizdiń fizikalıq álemimizdagi hár bir nárseniń Jaratıwshısı bolǵan Qudayǵa dańq keltiriw ushın.
Hár bir adam Quday ushın qádirli!
Ishaya kitabında Quday óz huqıqların milletler ústinen tastıyıqladı. Ol sonday-aq qutqarılǵan Izraildiń hár bir adamın qanday qádirleytuǵının járiyaladı, «Meniń atım menen atalǵan hár bir [Izrailli] kimdi men Óz dańqım ushın jarattım, kimdi men qáliplestirdim hám isledim» (Ishaya 43:7) dep ayttı. Olardıń maqseti óz Jaratıwshısına dańq keltiriw edi. Ájayıp tárepı, Quday keyinirek basqa millet húkimdarı Kir haqqında da usıǵan uqsas bayanat berdi, hám hátte onıń Quday bergen wazıypasın súwretledi: «[Kir] Meniń shobanım, hám ol Meniń barlıq maqsetimdi orınlaydı ... milletlerdi boysındırıw ushın ... hám patshalardıń belbewlerin sheshiw ushın ... adamlar kúni shıǵıwınan hám batısınan bilsin, Mennen basqa hesh kim joq; Men Rabbiy, hám basqa hesh kim joq» (44:28–45:6).1
Biz Quday ushın arnawlı qádirge iye!
Zabur 139-da Dawıt óziniń Qudayı – qudiretli Bir – óziniń Jaratıwshısı ekenligin moyınladı, Ol onı jeke adam retinde jarattı. «Sen meniń ishki bólimlerimdi qáliplestirdiń; Sen meni anam qarnında birge toqıdıń. Men Seni maqtanısh etemen, sebebi men qorqınıshlı hám ájayıp jaratılǵanman. Senıń isleriń ájayıp; meniń janım bunı jaqsı biledi. Meniń denem Senen jasırın emes edi, men jasırın túrde, jerdiń tereńliklerinde quramalı túrde jaratılıp atırǵanımda. Senıń kózleriń meniń qáliplespegen zatımdı kórdi; Senıń kitabıńda meniń ushın qáliplesken kúshlerdiń hár biri jazılǵan edi, olardıń hesh biri joq bolǵanda» (13-16-ayatlarda).
«Qorqınıshlı hám ájayıp jaratılǵan» degen sóz dizbeginde biz denelerimizdiń arnawlılıǵın hám quramalılıǵın ǵana emes, bálki hár bir adamnıń Quday tárepinen ózgeshe jaratılǵanın da túsinemiz. «Senıń kitabıńda meniń ushın qáliplesken kúshlerdiń hár biri jazılǵan edi» degen sózlerden biz Qudaydıń bizdiń jeke ómirlerimiz ushın kúshlerdiń anıq sanı ushın arnawlı maqsetin, tuwılıwdan Rabbiy kelgenge shekem yamasa ólimge shekem túsinemiz! Sonlıqtan, Dawıt sıyaqlı, biz: «Ey Quday, Senıń oylarıń men ushın qanday qádirli! Olardıń jıyındısı qanday úlken!» (17-ayat) dep moyınlaymız.2
Rabbiy denesi
Zaburshı Qudaydıń kitabı haqqında jazǵanda (16-ayat), ol bizdi Rabbiy Isanıń Óz denesin qanday qádirlegenine hám Onıń insan bolıwınıń ózgeshe maqsetine nazar awdardı. «Máshih dúnyaǵa kelgende, Ol: ‘Qurbanlıqlar hám sadıqalar Sen qálemediń, biraq Sen Maǵan dene tayarladıń3. ... Mine, men Senıń erkińdi orınlaw ushın keldim, ey Quday, bul kitapta Men haqqımda jazılǵanday.’ ... Hám sol erk arqalı biz Isa Máshihtiń denesin bir ret hám máńgilikke usınıw arqalı muqaddeslendik» (Evreylerge 10:5,7,10).
Gúná ushın bir pútin qurbanlıq bolıw ushın, Rabbiy denesi Muqaddes Ruwdıń háreketi menen arnawlı túrde jaratıldı, Ol Qız Maryamǵa keldi (Luka 1:35). Rabbiy Óz Ákesin jerdegi ómirinde dańqladı, ol Ruwdıń kúshi menen jasaldı (Húkimler 10:38). Sonnan keyin Ol Qudaydıń erkin Óz denesin Qudayǵa ayıpsız usınıw arqalı tamamladı (Evreylerge 9:14; Yoxanna 17:4).
Bizdiń fizikalıq denelerimiz
Rabbiy Isa: «Meniń [awqatı] Meni jibergenniń erkin orınlaw hám Onıń isin tamamlaw» (4:34) dedi. Sonday-aq, biz isenishliler denelerimizdi Óz ómirimizde Onıń erkin orınlaw ushın Quday bergen qural retinde qádirlewi kerek. Biraq, 1 Korinflilerge 6-da denelerimizde Qudaydı dańqlawımız ushın eki qosımsha sebep bar. Birinshiden, denelerimiz úlken bahada, Máshihtiń qımbatlı qanı menen satıp alındı (1 Petrus 1:19). Sonlıqtan denelerimiz Máshihtiń aǵzaları boldı, hám olar Rabbiy ushın qollanılıwı kerek (1 Korinflilerge 6:13,15,17,20). Ekinshiden, denelerimiz Muqaddes Ruwdıń ibadatxanası boldı, kimdi Quday bizge berdi, hám olar Oǵan tiyisli (19-20-ayatlarda).
Nátiyjede, 1 Korinflilerge 6 biz denelerimizde Qudaydı qanday dańqlawımız kerek ekenligin súwretleydi:
- Barlıq háreketlerimizde ádalatlı bolıń (1-8-ayatlarda),
- Birinshi náwbette Qudaydıń patshalıǵın izleń (9-10-ayatlarda; sonday-aq Matta 6:33; Rimliklerge 14:17-18),
- Máshihiy erkinliklerimizdi durıs qollań (1 Korinflilerge 6:11-13, 8:1-13),
- Awqat, ishimlik hám jınıslıq qálewler ushın dene qálewlerimizi basqarıń (13-ayat, 7:2-5), hám
- Qay jerge baratuǵınımızǵa hám ne isleytuǵınımızǵa itibar beriń (10:22-11:1).
Bul dizim jerdegi ómirimizdiń barlıq tarawların – jeke, shańaraq, jámiyetlik hám shirkew ómirimizdi tolıq qamtıydı. Pawıl sıyaqlı, Máshihtiń denelerimizde hárdayım húrmetleniwi ushın, ómir menen be yamasa ólim menen be (Filipililerge 1:20) duwa eteyik.
Ámeliy máseleler
Rabbiy ushın jasawdı qáleytuǵın hár bir isenishli ishki qarama-qarsılıqtı basdan keshiredi, onı hawariy Pawıl Rimliklerge 7:22-23-te súwretledi: «Men ishki bolmısımda Qudaydıń nızamınan lázzet alaman, biraq [denemniń] aǵzalarında aqılım nızamına qarsı urıs etip atırǵan basqa nızamdı kóremen hám meni aǵzalarımdagi gúná nızamına tutqın etedi.» Rimliklerge 6–7-de denelerimiz gúnáǵa qul bolǵan yamasa Qudayǵa xızmet etiw ushın azat etilgen hám berilgen ıdıslar retinde qaraladı.
6-bap hár bir isenishliniń óz sadıqlıǵın «Gúná Patshası» dep atawımız múmkin bolǵan adamnan Qudayǵa úsh áhmiyetli qádem arqalı ótkere alatuǵın processin súwretleydi. Dáslep, biz Adamnan miyras etip alǵan gúnákar hám qarsılas tábiyatqa, denege iye ekenligimizdi moyınlawımız kerek (7:14-20-dı 5:12 menen salıstırıń). Sonnan keyin úsh qádem tómendegishe:
- Biliń. Biz Máshihtiń ólimi, jerleniw hám qayta tiriliwi arqalı bizdi gúná húkimranlıǵınan qalay azat etkenligi haqqındaǵı faktlerdi biliwimiz kerek (6:7). Bul haqıyqatlar Rimliklerge 6-nıń 3, 6, 9 hám 16-ayatlarda, «biliń» sóziniń qayta-qayta qollanılıwı arqalı kórsetilgen.
- Qarań. Biz ózimizdi gúnáǵa óli, biraq tirilgen Rabbiy Isa Máshihte Quday ushın tiri dep esaplawımız kerek (11-ayat).
- Usınıń. Biz ózimizdi Qudayǵa Ózine qaray tiri retinde usınıwımız kerek. Sonnan keyin denelerimizdiń aǵzaları Quday ushın ádalatlılıqtıń qádirli quralına aylanadı (13-ayat).4
Qudaydıń miyrim-shápáátlerine bolǵan minnetdarshılıǵımızǵa tiykarlanıp, denelerimizdi Qudayǵa tiri qurbanlıq retinde usınıwǵa qarar etkenimizden keyin, biz Qudaydıń ómirimizde biz ushın bolǵan maqsetin izley hám dáliylley alamız (12:1-2). Biraq, bul sonday-aq Muqaddes Ruwdıń kúshi arqalı deneni turaqlı túrde óltiriw arqalı Onıń erkine turaqlı túrde boysınıwdı da óz ishine aladı (6:19) (8:13). Sonnan keyin denelerimiz máńgilik ómir haqıyqatların basdan keshirgenimizde Quday ushın jemisli quralǵa aylanadı (6:22-23)!
Gúnákar adamzat dúnyası, onıń barlıq jaman qálewleri menen birge ótip baradı; biraq kim Qudaydıń erkin orınlasa, máńgilikke qala beredi (1 Yoxanna 2:15-17).
ESKERTPELER
- Kitaptı kóriń Jaslıǵımnan beri Jaratıwshımdı eslep sol avtor tárepinen (Crewe, Scripture Truth Publications, 2014-jıl avgust, 71-72-betler. Qattı muqaba yamasa Amazon Kindle elektron kitap retinde bar, ISBN 978-0901860934.
- Sol jerde, 96-98-betler.
- «Tayarlanǵan» sózi Evreylerge 11:3-te Qudaydıń álemlerdi jaratıw háreketin súwretlew ushın «qáliplestirilgen» dep awdarılǵan.
- Sonday-aq «jaqtılıq sawıtın» (Rimliklerge 13:12) hám «ádalatlılıq sawıtın» (2 Korinflilerge 6:7) kóriń.
Men Isa Máshih penen júriwdi qáleymen, Bul jerdegi ómirimdiń barlıq kúshleri boyınsha; Oǵan tolıq basqarıwdı beriw ushın Dene hám janım ústinen.
Onıń izinen eriń, Onıń izinen eriń, Ómirińizdi Oǵan beriń— Ol ólimdi jeńdi, Ol Patshalar Patshası; Ol bergen quwanıshtı qabıl etiń Ómirlerin Oǵan bergenlerge. —C. Simmonds
