Nuh, Suw Tasqınınan aldınǵı onınshı hám aqırǵı patriarx, toǵız júz elli jıl jasaǵan. Onıń ómiriniń úshten eki bólegi, Yarstılıs 6-9-da jazılǵan, Suw Tasqınınan aldın bolǵan. Ol shama menen 120 jıl dawamında “salixlıqtıń waqızı” (2 Petrus 2:5 KJV) bolǵan, biraq ol Kanaandı qárǵaw ushın awzın ashqansha únsiz bolǵan (Yarstılıs 9:25). Ol óz áwladları ushın jalbarǵanı haqqında hesh qanday jazba joq, Quday Jerdi suw tasqını menen joq etetuǵının ashqanda – buǵan qaraǵanda Ibrahim buzılǵan Sodom hám Gomorra ushın jalbarǵan.
Jer Korruptsiyalı
Nuh jaman hám zınaqor áwladlar arasında jasaǵan. Qulawdan keyin, qorqınıshlı buzılıwǵa tez túsip ketken. Abeldi óltirgennen keyin, maqtanıshlı dinge berilgen Kayın Jerde qashqın hám sersan bolıw ushın quwılǵan – Jılan urıwınıń prototipi (Yarstılıs 3:15). Keyin Lamex óziniń qanǵa batqanlıǵında Kayınnan asıp túskenin maqtanǵan (Yarstılıs 4:19-24). Bul uyatsız gúnákar kóp áyellilikke de barǵan, bul keyinirek “ózi qálegen áyellerdi alǵanlar” tárepinen imitatsiya etilgen (Yarstılıs 6:2). Sonlıqtan Ruhtıń túsindirmesi: “Jer de Quday aldında buzılǵan edi, hám Jer zorlıqqa tolǵan edi” (Yarstılıs 6:11).
Bulardıń bári, sonday-aq Nuhdıń keyinirek ishimlik ishiw gúnásı (Yarstılıs 9:21), ishimlik ishiw Suw Tasqınınan aldınǵı xalıqlar arasında da keń tarqalǵanın kórsetedi. Rabbı ózi túsindirdi: “Nuh dáwirinde qanday bolǵan bolsa, Adam Ulı dáwirinde de sonday boladı. Olar jedi, ishti, úylendi, turmısqa shıqtı, Nuh kemege kirgen kúnge shekem, hám suw tasqını kelip, olardıń hámmesin joq etti” (Luka 17:26-27).
Qutqarıwshınıń Wádesi
Jaǵday emsiz jamanlasqanda, Quday barlıq tirishilikti joq etetuǵının járiyaladı. Biraq, Ol Adamdı Urıw wádesi ishinde qutqarıwǵa berilgen edi (Yarstılıs 3:15). Nuh Qutqarıwshı keletuǵın liniyada edi. Óz sózin orınlaw ushın, Rabbı Nuhdı hám onıń áwladların saqlawı kerek edi. Joq etiw hám saqlawdı ámelge asırıw ushın Quday Nuhqa óz úyin qutqarıw ushın keme qurıwdı buyırdı.
Rabbıdıń kemeshi óz dáwiriniń ruwına tikkeley qarama-qarsı edi. Ol salixlı edi hám Quday menen birge júrgen edi, onnan aldın Enox sıyaqlı. Jazba bizge “Nuh Rabbıdıń kózinde miyrim taptı” (Yarstılıs 6:8) dep aytadı. Biz Qudaydıń miyrimi menen kim bolǵanımızdı bilemiz, hám biz qulawdan saqlanǵanımızsha ǵana isenimli bolamız. Átirapındaǵılar bári masqaralap, iship-shegip, bayram etip atırǵanda Quday ushın islew ańsat is emes edi. Biraq Nuh hám onıń úyi Qudayǵa xızmet etiwge bel baylaǵan bolsa da, eń awır sınaw dindarlıq liniyasınıń ózinen keldi, ol jerde isenimnen bas tartıw standartqa aylandı. Mısalı, Suw Tasqını jılı qaytıs bolǵan Metuselah hám onnan bes jıl aldın qaytıs bolǵan Lamex ózleriniń keyingi jıllarında Suw Tasqınında batıp ketken uldı hám qızlardı tuwdı. Bul bizge isenimli shańaraqlardıń isenimsiz balaları, qutqarıw usınısın qabıl etiwden bas tartqanlar, joq bolatuǵının úyretedi.
Rapture-dıń Aldınǵı Kórinisi
Enox, Metuselah hám Lamexdiń ómirleri de áwliyelerdiń keleshek kúni qayǵılarından qalay saqlanatuǵının úyretedi. Enox Suw Tasqınınan aldın kóshirilgen bolsa, Metuselah hám Lamex Suw Tasqınınan aldın qaytıs bolǵan. Sonlıqtan Quday aytadı, “hesh kim onı júregine almaydı ... salixlıq keleshek jamanlıqtan alıp ketiledi” (Isaya 57:1). Sonlıqtan Shirkew, Onıń denesi, Ullı Qıyınshılıqtan ólim yamasa kóshiriw arqalı saqlanadı (1 Salonikalılar 4:17). Biraq, Nuhda biz Rapture-dan keyingi áwliyelerdiń Rabbı Kúnin ózleriniń salixlıǵında saqlanıp qalıw haqqındaǵı haqıyqatlıqtı kóremiz.
Enox Suw Tasqını Metuselahdan keyin bolatuǵının payǵambar etkenligi sebepli, ol 969 jıl jasaǵan, Quday dúnyanı batırıwǵa asıqpaǵan, ol 1656 jıldan keyin bir million adamǵa jetken bolıwı múmkin. Yarstılıs 6:3-tegi 120 jıl ómir súriw múddeti emes, bálkim Suw Tasqınına shekem qalǵan waqıt ekenligi de ulıwma qabıl etilgen. Bul Nuhdıń Suw Tasqını kúni Quday tárepinen belgilengende 480 jasta bolǵanın ańlatadı.
Nuhdıń úsh ulı ákesiniń jolınan júrdi hám ózlerine dindar áyeller aldı. Biraq patriarx-waqızshı keleshek húkim haqqında eskertken bolsa da, Kayınnıń masqaralawshı balaları shúńqır ushın balalar tuwıwdı dawam ettirdi. Úyleniw adamzat náwbetin dawam ettiriw ushın buyırılǵan bolsa da, tek segiz adam tirishilikte qalatın bolsa, bala tuwıwdıń mánisi joq edi.
Kemedeǵı Keremetler Qudayı
Nuh, “dindar qorqıw” (Evreyler 12:28) menen motivatsiyalanıp, óz úyin qutqarıw ushın keme qurıwdı basladı. Sonıń menen ol “isenim arqalı bolǵan salixlıqtıń miyrasxorı boldı” (Evreyler 11:7). Biraq, barlıq áwladlarında salixlı bolǵanlıǵı sebepli, Evreyler 11 onıń ádillik etilgenlerdiń tuwma huqıqı bolǵan miyrasqa ele kirmegenin ańlatadı. Suw Tasqınınan keyin, Nuh hám onıń shańaraǵı barlıq nájisliklerden tazalanǵan jańa dúnyanı miyras etip aldı – hám, álbette, wáde etilgen Urıw arqalı máńgilik miyras.
Keme tamamlanǵannan keyin bolǵan Suw Tasqını birden hám nátiyjeli boldı. Onıń ólshemleri júzip júretuǵın keme ushın kemalǵa jetken bolsa da, keremetten basqa hesh nárse onıń bóleklenip ketpewin saqlap qala almadı. Suw Tasqını zorlıǵı kóbinese tómen bahalanadı. Ilahiy navigatsiyadan basqa, keme álbette joq etilgen bolar edi.
Biz keremetlerdi shıǵarıp taslamawımız kerek. Tazalanǵan hám nájis haywanlardıń jıynalıwı ullı keremet edi. Keremetlersiz, Injil basqa bir kitap. Hesh kim belgiler hám keremetlerge isenbey qutqarıla almaydı, sebebi Máshihdiń tuwılıwı, ólimi hám tiriliwi keremetleri qutqarıw ushın zárúrli.
Mifologiya Hám Payǵambarlıq
Yarstılıstı masqaralaytuǵınlar aldınǵı Suw Tasqını esapların keltiredi. Olar Suw Tasqını haqıyqatlıǵın qabıl etse de, olar putparast mifologiya menen úmitsiz túrde buzılǵan. Yarstılıs klinopis esapların dúzetiw ushın jazılǵan, Yarstılıs 1 quyash, ay hám juldızlar qudaylar hám qudaylar haqqındaǵı jalǵan túsinikti dúzetken sıyaqlı. Jaratıwshıǵa tabınıw kerek, jaratılısǵa emes.
Yarstılıstan aldınǵı jazbalar sonlıqtan “Qudaydıń haqıyqatlıǵın jalǵanǵa ózgertkenler, hám Jaratıwshıdan góre jaratılısqa tabınıp, oǵan xızmet etkenler” (Romalılar 1:25) tárepinen jazılǵan. Biz “jergiilikli suw tasqını” teoriyasın da biykarlawımız kerek. Suw Tasqınınan berli kóp jergiilikli suw tasqınları bolǵan, biraq dúnya júzilik kórinetuǵın kemalaklar Qudaydıń Jerdi hesh qashan qayta batırmaytuǵının ańlatadı.
Masqaralawshılarǵa qaramastan, Qudaydıń Sózi sońǵı noqatına shekem tastıyıqlandı. “Nuhdıń ómiriniń altı júzinshi jılında, ekinshi ayda, ayınıń on jetinshi kúni” hesh qashan jawın kórmegen dúnya, onı hesh qashan qayta kórmeytuǵın etip kórdi. “Ullı tereńliktiń barlıq bulaqları jarıldı, hám aspan áynekleri ashıldı” (Yarstılıs 7:11). Tek ǵana aspan Antediluvianlardıń (Suw Tasqınınan aldınǵı xalıqlar) basına túsken joq, bálkim teńiz olardı jutıp jiberiw ushın kóterildi. Quday miyrim ushın shaqırıqlardı esitpedi. Nuh dindar qorqıwda tınısh bolǵanda, masqaralawshılar qorqaqlıq pánikasında joq boldı. Sol sıyaqlı, Adam Ulıdıń keliwi ózi menen tınısh, biraq Quday menen urısta bolǵan dúnyanı buzadı. “Olar tınıshlıq hám qáwipsizlik degende; birden joq etiw keledi ... hám olar qutıla almaydı” (1 Salonikalılar 5:3).
Quday segiz adam menen Kemede bolǵan bolsa da (Yarstılıs 7:1), Rabbı óz qulına keme Ararat tawına jaylasqansha qayta sóylemedi. Suwlar qansha biyik kóterilse, Keme aspanǵa sonsha jaqın edi. Únsiz hám kózge kórinetuǵın emes, olardıń Qudayı hár saat olarmen birge edi, sırtında tek suwdıń qorqınıshlı tolqını esitilgen waqıtta. Sol waqıtta, ishinde eń tómengi qabatta ballast bolıp xızmet etken pil-lerdiń gúmbiri hám eń joqarǵı qabatta quslardıń shıqırlawı bar edi, ol jerden Nuh qara qus hám kepterdi jibergen.
Quslardıń Tipologiyası
Keme jaylasqanda, Nuh nájis qara qustı jiberdi, ol – Máńgilikke Jánnetten quwılǵan Lyutsifer sıyaqlı – hesh qashan qaytıp kelmedi. Buǵan qaraǵanda, kepter jay tabalmay qaytıp keldi. Ózleri tárepinen biykarlangan Máshih sıyaqlı, taza qus Qudaydıń aldına qaytıp keldi. Biraq, ekinshi ret jiberilgende, kepter zeytun putagı menen qaytıp keldi – bul Máshihdiń keliwinde Shirkew menen aspanǵa qaytatın súwreti. Sol sıyaqlı, biz kepterdiń úshinshi ret shıǵıwın Máshihdiń Áke tárepinen tazalanǵan dúnyada Patshalar Patshası bolıp húkim súriw ushın jiberiliwine uqsata alamız.
Nuhdıń tazalanǵan jaratılıstaǵı birinshi isi qurbanlıqqa taza haywanlar usınıw boldı. Quday Óziniń xosh iyisli Ulıdıń jaǵımlı iyisin sezgende, Ol Jerdi basqa Suw Tasqınınan saqlawǵa máńgilikke ózin berdi. Quday sonday-aq kemalak kelisimin ornatıp, onnan keyin mol bereketler hám nızamlar berdi. Adam jańalanǵan dúnyada ózgermeytuǵın edi, sonlıqtan onıń jabayı tábiyatı qatań moral sheklewlerge baylanıslı bolıwı kerek edi.
Nuhdıń Kanaandı Qárǵawı
Sonlıqtan biz patriarx keyinirek artıqsha iship, shatırında uyatsız háreket etkenin úlken qayǵı menen oqıymız. Sol sıyaqlı, onıń ekinshi ulı Hamdıń masqaralawshı kemsitiwi Suw Tasqınınan aldınǵı masqaralawshılardı esletedi. Sharap adamlarǵa ózlerin masqaralawǵa májbúr etetuǵın masqaralawshı bolsa da, Ham ákesin húrmet etpedi: “Ham, Kanaandıń ákesi, ákesiniń jalanaqlıǵın kórdi hám óziniń eki aǵasına ayttı” (Yarstılıs 9:22). Biraq bul qayǵılı waqıyaǵa qaramastan, Nuh hesh qashan payǵambarlıq qábiletin joǵaltpadı. Ol Hamdıń ne islegenin hám Shem menen Yafetdiń qalay húrmet kórsetkenin bildi. Quday Hamdı hám onıń aǵaların aldınnan bereketlegen bolǵanlıqtan, Nuh payǵambarlıq penen Hamdıń áwladların, onıń ulı Kanaannan baslap, qárǵadı, “Kanaandı qárǵasın; ol óz aǵalarına qullardıń qulı boladı” (Yarstılıs 9:25) dep ayttı.
Máshih Isa Ishinde Bári Bir
Áwladlar keyinirek, Izrail Kanaandı iyelegen waqıtta, Kanaandıń áwladları bolǵan Gibeonlılar “qullar, hám aǵash kesiwshiler hám suw tasıwshılar boldı” (Yosua 9:23). Biraq, bul miyrim dáwirinde “yahudiy de, grek te joq ... qul da, erkin de joq ... er adam da, hayal da joq: sebebi sizler bárińiz Máshih Isa ishinde birsiz” (Galatiyalılar 3:28). Sonlıqtan, Máshihde hesh qanday bunday ayırmashılıqlar joq, ol jerde barlıq qawım Rabbı Dástarxanında birge otıradı.
Máshih Denesiniń teńligi náraza bolıwdı joqqa shıǵaradı. Pawl Petrusdı putparastlardan ajıralǵanı ushın ayıpladı, Pawl ózi de yahudiy fanatizminen bas tartıp, putparastlarǵa elshi bolıwı kerek edi. Hátte, búgin Quday Hamdıń balaların (Afrika) Injilge qabıl etiwshi ruw menen bereketlep atır, al Shem hám Yafetdiń balaları (Kishi Aziya, Batıs) Qudaydan jek kórip bas tartıwdı dawam ettirip atır.
Óziniń ekinshi xatında, Petrus Nuhdı óziniń Suw Tasqınınan aldınǵı áwladına qatnıslı “salixlıqtıń waqızı” dep atadı. Sol xatta, ol bizge, keleshek suw tasqını haqqında emes, bálkim keleshek ot haqqında, Nuhdı esletetuǵın sózler menen sóyleydi: “Qızǵın ıssılıq penen, Jer ... hám ondaǵı isler kúyip ketedi. Sonlıqtan barlıq bul nárseler erip ketetuǵının kórip, sizler qanday adamlar bolıwıńız kerek barlıq muqaddes sóylesiwde hám dindarlıqta?” (2 Petrus 3:11). Nuhdan úyrenetuǵın eń úlken sabaq ne? Bir qátelikti eki ret islemeytuǵın bolıń!
