Quday menen jaqın qatnasta bolıw
Shıǵıw 3-bólimde jazılǵan «janıp turǵan putaq» waqıyasınan aldın, Musa Ibraniylerdiń Qudayı haqqında tek ǵana áńgimeler esitken edi. Ol Yahovanı jeke bilmegen edi. Biraq Qudaydıń Musa ushın arnawlı wazıypası bar edi hám Ol onıń menen qatnasta bolıwdı qálegen edi. Sonlıqtan Rabbı olardıń birinshi ushırasıwın basladı, onnan keyin Musa hesh qashan burınǵıday bolmaytuǵın edi. Keyingi 40 jıl dawamında onıń Quday haqqındaǵı túsinigi de, Rabbı menen jaqınlıǵı da jetilisti. Olardıń birinshi ushırasıwınan birneshe ay ótkennen keyin, Rabbı Ózi Musamen «betpe-bet, adam óz dosı menen sóyleskendey» sóyleskenin ayttı (Shıǵıw 33:11 NKJV). Biraq, bul olardıń janıp turǵan putaqtaǵı óz-ara tásirin súwretley almas edi.
Adam menen onıń Jaratıwshısı arasında qalay turaqlı doslıq rawajlanıwı múmkinligin túsinish ushın, Qudaydıń Musa menen birinshi ushırasıwınan alınǵan geypara principlerdi kórip shıǵayıq.
Qısqasha tariyx
40 jasında Musa Mısırdan qashtı hám ózi sıyaqlı Ibrahimniń áwladları bolǵan Midiyanlılar menen jasay basladı. Olar tek bir Quday bar dep isengenligi hám geypara diniy qádiriyatlardı ustap turǵanlıǵı sebepli, Musa olardıń arasında jasawǵa jetkilikli dárejede qolaylı sezdi, Jetronıń qızı Zipporaǵa úylendi. Mısır standartları boyınsha Musa sociallıq basqıshınıń eń tómengi basqıshına túsip qalǵan edi; ol Mısırdıń joqarı qatlamın taslap, kóshpeli shobanlar arasında jasaw ushın ketti – «hár bir shoban Mısırlılar ushın jiyrenishli [júdá jaman kórilgen]» (Jaratılıs 46:34). Quday Musanı aldında turǵan qıyın hám awır jumıs ushın tayarlaw ushın shóldiń art jaǵında 40 jıl dawamında xarakter qáliplestiriwdi qollandı. Musa qozılarǵa qamxorlıq qılıwdı, ájiz qoylardı jırtqısh haywanlardan qorǵawdı hám ápiwayı turmıs penen qanaatlanıwdı úyrendi. Uzaq shólde páseygen shoban bolıw Musanı shın júrekten kishipeyillikke úyretti (Sanlar 12:3). Bul hám basqa tájiriybeler onı jańa wazıypaǵa tayarladı – ol Izrail ushın Quday tárepinen tayınlanǵan qutqarıwshı bolıwı kerek edi.
Bir kúni Horeb tawınıń eteginde óz qoyların baǵıp júrgeninde, Musa tawda ájayıp kórinisti bayqadı: Bir putaq janıp turǵanday edi, biraq jalınlar onı tutatpaǵan edi. Injil bılay deydi: «Rabbı perishtesi oǵan putaqtıń ortasınan ot jalınında kórindi» (Shıǵıw 3:2). Quday shaqırıp atırǵan edi hám Musa juwap berip atırǵan edi, bunıń nátiyjesi adam ushın hárdayım paydalı boladı. Biz «Rabbı perishtesiniń» payda bolıwın «teofaniya» dep túsinemiz. Teofaniya bul Másihniń Óz Atasınıń xabarshısı sıpatında jerge inkarnatsiyadan aldınǵı saparı.
Kishipeyil jantasıw
Quday Musanı atı menen shaqırdı, hám ol putaqqa jaqınlasqanda, Ol oǵan buyırdı: «Bul jerge jaqınlaspa. Ayaq kiyimlerińdi ayaqlarıńnan shesh, sebebi sen turǵan jer muqaddes jer» (5-ayat). Bizge Musa Qudaydıń aldında turǵanda ne ushın ayaq kiyimlerin sheshiw kerek bolǵanı aytılmaǵan, biraq biz birneshe sebep bar ekenligin túsine alamız. Musanıń ayaq kiyimleri qol menen islengen bolıp, onıń qollarınıń jumısın bildiretuǵın edi. Onıń ayaqları onı qálegen jerine alıp baratuǵın edi, bul onıń erkiniń súwreti edi. Ayaq kiyimleriniń tabanındaǵı kirler onıń barlıq ótkendegi qátelikleriniń jazıwın bergen bolatuǵın edi. Bunnan tısqarı, ayaq kiyimleri adamnıń ayaqların qorǵaydı hám Quday Musanıń túsiniwin qálegen edi, yaǵnıy Ol Musanıń qalqanı hám qorǵanı bolatuǵın edi. Qudaydıń aldında Musa óz qollarınıń jumıslarınıń taza emesligin, óziniń nápsil erkin hám ótkendegi qáteliklerin túsingen bolatuǵın edi, sol waqıtta Rabbı onı qıyınshılıq waqıtlarında qorǵaytuǵının bilip alǵan bolatuǵın edi.
Bul tájiriybeden aldın Musa Mısırda óz qolları menen bir adamdı óltirgen hám ayaq penen mámleketten qashıp, ádillikten qutılǵan edi. Ol adamnıń kúshi tiykarında álemdegi óz-ózinen bar bolǵan hám ózgermeytuǵın Qudayǵa jaqınlasıp, qabıl etile almas edi. Musa Qudaydıń óz turmısı ushın bolǵan erkini qabıl etpesten Qudayǵa qabıl eterlik dárejede xızmet ete almas edi, bul sonday-aq ótkendegi sátsizlikler hám kóńil qalıwlarǵa qol serpiwdi de ańlatatuǵın edi. Ayaq kiyimlerin sheship, muqaddes jerde turıw arqalı Musa óziniń ilahiy shaqırıwına kiriwge tayar boldı – Qudaydıń onıń turmısı ushın bolǵan maqseti.
Ilihiy wahiy berildi
Kórinip turǵanınday, Musa ayaq kiyimlerin sheshkennen keyin, Rabbı perishtesi Ózin Musaǵa Ibrahim, Ishaq hám Yaquptıń Qudayı sıpatında tanıstırdı. Musa artqa burılıp, júzin jasırıw menen juwap berdi. Quday Ózin ata-babalar Qudayı sıpatında bilip turıp tanıstıradı; bul Musanı Quday Taǵalanıń Ózin Ibrahim, Ishaq hám Yaqupqa tanıstırǵan ózgeshe usılı haqqında oylanıwǵa májbúr etetuǵın edi. Stefan «ulıwmalıq Qudayı bizdiń ákemiz Ibrahimge» Urda kórindi dep aytadı (Hákimler 7:2). Ishaq Rabbı dawısın birinshi ret Moriya jerindegi tawda, ákesi onı Qudayǵa qurban etiwden birneshe minut aldın esitti (Jaratılıs 22). Keyinirek Quday Ishaqqa qıyınshılıqtaǵı ashlıq waqtında baǵdar beriw ushın kórindi (Jaratılıs 26:2). Yaqup óz ómiri ushın Paddan Aramǵa qashıp barıp atırǵan edi, sol waqıtta Betel jaqınındaǵı jeke jerde, Quday Ózin Yaqupqa aspanǵa shıǵıwshı basqısh haqqındaǵı túsinde tanıstırdı (Jaratılıs 28). Hár bir ilahiy tanıstırıw ájayıp hám kórkem edi, hám Musanıń Quday menen birinshi ushırasıwı da sonıńday ózgeshe bolatuǵın edi. Hár saparı Quday ata-babalar menen sóyleskende, bul Óz wádelerin tastıyıqlaw ushın edi. Musa bulardan hám sonday-aq Olardı orınlawdaǵı Óz sadıqlıǵınan xabardar bolatuǵın edi.
Boysınıwdıń juwabı
Musanıń kishipeyilligi hám boysınıwına juwap retinde, Quday oǵan Mısırdaǵı Óz xalqınıń qıyınshılıqtaǵı jaǵdayı haqqında xabar berdi. Quday olardıń azabın kórgen hám olardıń shıńǵırıwların esitken edi, hám endi olardı qutqarıw waqtı kelgen edi. Musa qutqarıwshı bolıwı kerek edi (Hákimler 7:35). Itibar beriń, Musa Qudaydıń wahiyine hár saparı juwap bergende, bereket hám qosımsha ashıqlaw boladı. Qudaydıń aldındaǵı kishipeyillik hám Onıń Sózine húrmet bereketke hám Qudaydıń erkiniń qosımsha túsinigine alıp keledi. Rabbı Isa Ózi krestke qadaqlanıwdan bir kún aldın Óz shákirtlerine bul wádeni berdi: «Kim Meniń buyrıqlarımdı saqlasa hám olardı orınlasa, sol Meni súyedi. Hám kim Meni súyse, ol Meniń Ákem tárepinen súyiledi, hám Men onı súyemen hám Ózimdi oǵan kórsetemen» (Yuxanna 14:21). Rabbı Isaǵa bolǵan súyispenshilik Oǵan Onıń Sózine iseniw hám oǵan boysınıw arqalı jetkiziledi. Bunıń nátiyjesi Másihniń Óz Sózine boysınǵanlarǵa Óziniń kóbirek bólegin kórsetiw haqqındaǵı wádesiniń orınlanıwı. Qudaydı shın júrekten bilmekshi hám tájiriybe etpekshi bolǵanlar ushın bilip turıp bilmeslik, qarsılıq yamasa kompromiss Injilge juwap bolmawı kerek.
Identifikatsiya krizisi
Musanıń Qudaydıń «Endi kel, men seni Faraonǵa jiberemen» (Shıǵıw 3:10) degen buyrıǵına juwabı qanday boldı? Ol: «Men kimmen, Faraonǵa barıwım kerek?» (Shıǵıw 3:11) dep juwap berdi. Musanıń eki túrli identifikatsiya krizisi bar edi. Birinshiden, ol kim ekenligine isenimsiz edi. Ekinshiden, ol Qudaydıń kim ekenligin bilmegen edi: «[Siziń] atıńız ne?» (Shıǵıw 3:13), yamasa mánisi boyınsha, «Siz kimsińiz?»
Ádette, adam jańa ushırasqan adam haqqında birinshi bilgen nárse onıń atı boladı, hám Musa Mısırda ózi wákillik etetuǵın adamdı biliwi kerek edi. Musanıń sorawı onıń óz qábiletsizliginen Qudaydıń kúshi hám húkimetine ruwxıy fokusın ózgertkenin kórsetti. Bul bizdiń turmısımızdaǵı Qudaydıń maqsetlerin túsinish ushın birinshi qádem.
Qudaydıń Musanıń ekinshi sorawına juwabı «MEN BARMAN» (14-ayat) boldı. Olardı Mısırdan qutqarıw hám keyingi shól tájiriybesi ushın tayarlawda, Quday Óz kelisim xalqınıń Ózin «MEN BARMAN» – óz-ózinen bar bolǵan Zatı sıpatında biliwin qálegen edi. Qudaydıń sorawlarına bergen juwapları arqalı Musa Qudaydıń erkini orınlaw onıń kim ekenligine emes, al Qudaydıń kim ekenligine baylanıslı ekenligin túsingen bolatuǵın edi.
Quday Ózin ashıw hám Óz erkini járiyalaw ushın adam menen ushırasıwlardı baslaydı. Musaǵa Ózin tanıstırǵannan keyin, Rabbı Óz sheshimin bildirdi: «Men olardı Mısırlılar qolınan qutqarıw ushın túsip keldim» (8-ayat). Quday jeke ózi jerge onıń menen sóylesiw ushın kelgen edi, hám Musa ushın birden-bir qabıl eterlik juwap Oǵan dárhal jaqınlasıw edi. Musa Qudayǵa keliwge tayın bolıwı kerek edi, Quday ushın barıwǵa tayın bolıwdan aldın. Bul onıń Mısırǵa barıw haqqındaǵı dáslepki qarsılıǵın túsindiredi, sebebi Rabbıdı bilmesten bunday is múmkin emes edi.
Kiriw ushın shaqırıw
Tamuğdan qutqarıw hám dúnyanıń jamanlıǵınan qutqarıw Quday menen ǵárezsiz haqıyqatlıqlar emes. Quday adamdı bir nárse ishinen shaqırǵanda, bul basqa bir nársege kiriw ushın boladı. Qudaydıń adam ushın qutqarıwı gúnádan tolıq qutqarıw bolıp, sonday etip Qudayǵa arnalǵan, ajıratılǵan xalıqtı kepilleydi. Nátiyjede, Ol Eski hám Jańa Ahd áwliyelerin eskertedi: «Muqaddes bolıńlar, sebebi Men muqaddespen» (Levitler 11:44; 1 Petrus 1:16). Musa Qudaydıń Izraillilerdi qullıqtan hám Mısırdan qutqarıw rejeleri sonday-aq Izraillilerdi Mısırdan ajıratıwdı da óz ishine alǵanın biliwi kerek edi. Gúná qullıǵınan hám Mısırdıń dúnyalıǵınan qutqarıw ilahiy bereket turmısına, xızmet arqalı Qudaydı razı etiw múmkinshiligine hám Onıń menen sheriklikten zıyatlanıwǵa alıp keledi.
Qudaydıń rejeleri tek ǵana Yahudiylerdi qullıqtan hám Mısırdan qutqarıw emes, al «olardı sol jerden jaqsı hám keń jerge alıp shıǵıw» (Shıǵıw 3:8) edi. Qudaydıń rejesinde Mısır (dúnya) hám Kanaan (jeńimpaz Máshixiy turmıs) arasında qalıw haqqında hesh nárse joq edi; Sinay tawına sayaxat etiw olardıń Kanaanǵa bolǵan sońǵı taǵdırına qaray tek ǵana zárúrli qádem edi. Goshen Qudaydıń Óz xalqın úlken ashlıq waqtında saqlaw ushın támiyinlemesi hám Ol olardı kóbeytip, bir milletti jıynay alatuǵın jer edi. Biraq Óz xalqınıń Mısırdan shıǵıp, tolıq jerdi – «sút hám bal» jerin (17-ayat) miyras etip alıw waqtı kelgen edi, hám Quday Óz kelisim xalqı menen Mısır tárepinen tosqınlıqsız baylanısa alatuǵın jer edi.
Qudaydıń barlıǵınan zıyatlanıw
Qudaydıń Musanıń qarsılıǵına juwabı «Men álbette sen menen birge bolaman» (12-ayat) boldı. Quday tárepinen háreketke shaqırılǵanda, Musa dáslep Qudaydıń qábiletlerine iseniw ornına óziniń qábiletsizliklerine itibar qaratqan edi. Biz turmısta ózimizdiń ilahiy shaqırıwımızdı qabıl etiw hám orınlaw arqalı qanaatlanıw tabamız. Óz qábiletlerimiz, jetispewshiliklerimiz yamasa jeke máplerimiz benen bánt bolıw waqıttı aladı hám tek ǵana Quday tárepinen qollanılıwımızǵa tosqınlıq etedi. Nátiyjede, Musanıń qutqarıwshı bolıwǵa jaramlı emesliginiń bahana sıpatında kórsetken hár bir jeke jetispewshiligi tek ǵana Qudaydıń onı bul wazıypa ushın ne ushın saylaǵanınıń sebeblerin kórsetiwge xızmet etti. Pawl Qudaydıń Óz maqsetlerin ne ushın bunday usıl menen orınlawdı saylaǵanın túsindirdi: «hesh bir adam Onıń aldında maqtanbasın» (1 Korinfliler 1:26-29).
Rabbı sizi shaqırıp atır ma, Oǵan keliwge hám Onı biliwge, hám Óziniń sizdiń turmısıńız ushın shaqırıwın úyreniwge? Onıń turaqlı barlıǵınıń wádesi qıyınshılıq waqıtlarında sizdiń aqılıńızdı qorǵaydı: «‘Men seni hesh qashan taslap ketpeymen, yamasa seni tashlamayman.’ Sonlıqtan biz batırlıq penen aytamız: ‘Rabbı meniń járdemshim; men qorqpayman. Adam maǵan ne qıla aladı?’» (Evreyler 13:5-6). Musa Qudaydıń turaqlı barlıǵın óz turmısınıń qalǵan bóleginde ushırasqan kóplegen qıyınshılıqlar waqtında ájayıp juwanısh deregi dep taptı. Bul tınıshlıq támiyinlemesi tek ǵana onıń Rabbıdıń «Kel» degen buyrıǵına dáslepki boysınıwınan kelip shıqtı.
Qısqasha
Rabbı menen tereńirek jaqınlıq, múmin Qudaydıń ashılǵan Sózine isenim menen boysınǵanda hám tabısqanda rawajlanadı. Bul sonday ápiwayı! Musa Qudaydıń Sózine hár saparı boysınǵanda, Quday Óziniń kóbirek bólegin Musaǵa kórsetiw menen juwap berdi. Rabbı Isa hár bir Máshixiy menen de sonday etiwge wáde beredi (Yuxanna 14:21) – boysınıw hám isenim bizdi Qudaydıń júregine jaqınlastıradı. Tek ǵana usı jol menen adam Eń Joqarıdıń jasırın jerinde jasay aladı hám ulıwmalıq bereketi hám perzentlik imtiyazlarınan zıyatlana aladı (Zabur 91:1).
