Másih Patsha sıpatında jasaw
«Biraq sizler tańlap alınǵan xalıqsızlar, patshalıq ruwxanılar, muqaddes millet, Qudayǵa tiyisli xalıq, sizlerdi qarańǵılıqtan Óziniń ajayıp nurına shaqırǵan Onıń maqtawların járiyalawıńız ushın. Bir waqıtları sizler xalıq emes edińiz, biraq endi sizler Qudaydıń xalqı; bir waqıtları sizler rehimdilik almadıńız, biraq endi sizler rehimdilik aldıńız. Qádirli doslar, men sizlerdi, dúnyadaǵı shet ellikler hám bólginshiler sıpatında, jandıńızǵa qarsı urıs etetuǵın gúnákar qálewlerden saqlanıwǵa shaqıraman. Putparastlar arasında sonday jaqsı turmıs keshirińler, olar sizlerdi nadurıs isler isledi dep ayıplasa da, olar sizlerdiń jaqsı islerińizdi kórip, Qudaydıń bizlerge kelgen kúni Onı dárgeyley bersin. Ózińizdi Rabbimiz ushın adamlar arasında ornatılǵan hár bir húkimetke boysındırıń: patshaǵa, eń joqarı húkimet sıpatında, yamasa gubernatorlarǵa, olar nadurıs isler isleytuǵınlardı jazalaw hám durıs isler isleytuǵınlardı maqtaw ushın Onıń tárepinen jiberilgen. Sebebi jaqsılıq islew arqalı nadan adamlarǵa tilińizdi tıyıp qalıw Qudaydıń erkidir. Erkin adamlar sıpatında jasańlar, biraq erkinligińizdi jamanlıq ushın jabaq sıpatında qollanbańlar; Qudaydıń qulları sıpatında jasańlar. Hár kimge tiyisli húrmetti kórsetiń: múminler tuwısqanlıǵın súyiń, Qudaydan qorqıń, patshanı húrmet etiń.» —1 Petrus 2:9-17 NIV
Men Ullı Britaniyada jasayman, ol jerde Patsha Elizaveta II mámleket baslıǵı. «Konstituciyalıq monarx» sıpatında ol bizdiń mámleketimizdi basqarmaydı, biraq húkimetke tiyisli zárúrli saltanatlı wazıypalardı atqaradı. Siyasiy biytáreplikti saqlap, dawıs beriwge haqısı bolmasa da, Patsha parlamenttiń hár bir jańa sessiyasın ashıp, hár bir ulıwma saylaw aldınan onı tarqatadı. Ol sóylewlerinde «Meniń húkimetim» hár bir múddet dawamında bunı, bunı hám basqanı isleytuǵının aytadı. Ol sonday-aq barlıq jańa nızamlı buyrıqlardı maqullaydı hám bas ministr menen turaqlı túrde ushırasadı.
Men geyde Britaniyalıq xristianlardıń Másih Patsha haqqındaǵı kózqarasları Ullı Britaniya monarxınıń roli haqqındaǵı bilimleri tárepinen júdá kóp tásir etedi dep oylayman. Adamlar ózlerin xristianlar dep aytsa da, olar Másih basqarıwın kúndelikli islerde uzaqta saqlaydı hám tiykarınan ózleri qálegenin isley beredi. Ókinishke oray, kóp adamlar Isanı tek ózlerine qolay bolǵanda ǵana saltanatlı islerge aralastıradı.
Másih Patsha sıpatında tán alıw, Qudaydıń erkini orınlawımız ushın júreklerimiz hám ómirlerimizge Onıń basqarıwın qabıl etiwdi ańlatadı. Quday bizdiń bolmısımızdıń orayında táj kiygiziledi hám Másih biz isleytuǵın hár bir tańlaw, sheshim hám háreket ústinen Rabbimiz etip qoyıladı. Isa shákirtleriniń biri hám dáslepki shirkew basshısı bolǵan Petrus bılay jazdı: «Qádirli doslar, men sizlerdi dúnyadaǵı shet ellikler hám bólginshiler sıpatında, jandıńızǵa qarsı urıs etetuǵın gúnákar qálewlerden saqlanıwǵa shaqıraman. Putparastlar arasında sonday jaqsı turmıs keshirińler, olar sizlerdi nadurıs isler isledi dep ayıplasa da, olar sizlerdiń jaqsı islerińizdi kórip, Qudaydıń bizlerge kelgen kúni Onı dárgeyley bersin» (1 Petrus 2:11-12).
Men ózimdi sadıq royalist ekenimdi moyınlayman. Men Britaniya Patshasın hám onıń 1953-jılı táj kiygizilgeninen berli Quday aldında sadıqlıq penen atqarǵan rolin húrmet etemen. Men onıń jaqsı tárbiyalı puqaralarınıń biri bolıwǵa tırısaman. Britaniya monarxiyasınıń Másih Patshalıǵı ushın jaqsı úlgi bolmawı onıń ayıbı emes. Millionlaǵan basqa Britaniyalıqlar menen birge men quwanısh penen «Quday bizdiń miyrimli patshamızdı saqlasın» dep qosıq aytaman. Usı ayırmashılıqlardı esapqa alıp, men «Másih Patsha sıpatında jasaw xristian ushın neni ańlatadı?» degen sorawǵa juwap beremen.
Másih adamlarǵa húkimranlıq etedi – orınlarǵa emes.
Másih basqarıwı hesh qanday patshalıq shańaraqqa yamasa húkimetke uqsamaydı. Onıń basqarıwı geografiyalıq ta, siyasiy de emes. Kartalarda Onıń bul jerde basqaratuǵının, biraq ol jerde emes ekenin kórsetetuǵın sızıqlar joq. Dúnyanıń hár bir mámleketinde Másih patshalıǵında, Onıń qaǵıydalarına muwapıq jasaytuǵın adamlar bar. Sol waqıtta bul xristianlar basqa adamlar menen birge jasaydı. Másih orınlarǵa emes, adamlarǵa húkimranlıq etedi. Hár bir mámlekette Onıń qaǵıydalarına ámel etetuǵın adamları bar, al basqaları ámel etpeydi. Isanıń izbasarları ádette azshılıqta boladı.
Men sońǵı ret pastor bolıp xızmet etken Sudandaǵı shirkewde, bizdiń háptelik jıynalısımız otızdan artıq túrli mámleketlerden kelgen eki júz adamnan ibarat edi. Bizdiń pasportlarımız túrli milletlerimizi kórsetti. Bizdiń sóylew tilleri kóbinese túrli edi. Bizdiń kóp mádeniy ádetlerimiz hám dástúrlerimiz júdá túrli edi. Biraq bizdiń Qutqarımız Isa Másih arqalı Qudaydı jámáátlik súyiwimiz hám Onı hár qanday jol menen húrmet etiwge umtılıwımız barlıǵımız ushın birdey edi. Musulman jerinde bizdi ámel etiwshi xristianlar sıpatında anıqlaǵan usı turmıs tárizi edi. Bizdiń jasap atırǵan dúnyamızǵa gúwalıǵımız, basqalarǵa sóz hám is arqalı Másih shaxsın kórsetiw edi. Ol bizdiń Patshamız edi hám biz Onıń puqaraları (yamasa qulları) edi. Isa Másih Sudandı basqarmadı, biraq Ol Sudandaǵı belgili bir adamlarǵa húkimranlıq etti. Biz hám basqa xristianlar Onı sol mámlekette kórsettik.
Isa Másih shákirtiniń shınayı shákirti óziniń kúndelikli tańlawları Qudaydıń ashıqqa shıǵarılǵan erkini eń joqarı dárejede esapqa alıp islengenin kórsetedi.
Másih tańlaw arqalı basqaradı – kúsh penen emes.
Tariyxıy jaqtan meniń mámleketim dúnyanıń kóp bólimlerinde basıp alıw hám boysındırıw arqalı basqarǵan. Bul májbúriy kolonializm búgingi kúnde kóbinese ókinish penen eske alınadı. Ilgeri Britaniya imperiyasında quyash hesh qashan batpaydı dep aytılatuǵın edi. Eski dúnya kartalarına qarań hám Britaniya koloniyaların anıqlaǵan barlıq qızǵılt reńli aymaqlarǵa kózińiz túsedi. Muzeylerde bul koloniyalardı ornatıw ushın qollanılǵan kemelerdi, zambireklerdi, qılıshlardı hám mılteqlerdi kóre alasız. Sudan paytaxtı Omdurmanda General Charlz Gordonnıń Britaniya quralları hám 1885-jılı Xartumda onı jeńgen Al Mahdi quralları kórsetilgen.
Britaniya úlgisi ádette dáslep jergilikli xalıq urısta jeńiledi, keyin Britaniya húkimeti atınan basqarıw ushın gubernator tayınlanadı. Taǵı da meniń Britaniyalıq ájdatlarımnıń iskerligi Másih patshalıǵınıń qalay isleytuǵının kórsetpeydi. Meniń ómirim dawamında kúsh penen alınǵan aymaqlardıń kópshiligi jergilikli xalıqqa óz ǵárezsizligi ushın qaytarılıp berildi.
Petrus óz oqıwshıların belgili bir jolda jasawǵa «shaqıradı», biraq ol olardı májbúrlemeydi. Kerisinshe, ol olardı sebep beriw arqalı kóndiriwge tırısadı: «Sizler tańlap alınǵan xalıqsızlar, patshalıq ruwxanılar, muqaddes millet, Qudayǵa tiyisli xalıq, sizlerdi qarańǵılıqtan Óziniń ajayıp nurına shaqırǵan Onıń maqtawların járiyalawıńız ushın. Bir waqıtları sizler xalıq emes edińiz, biraq endi sizler Qudaydıń xalqı; bir waqıtları sizler rehimdilik almadıńız, biraq endi sizler rehimdilik aldıńız» (1 Petrus 2:9-10). Bul degeni, biz endi Quday Patshalıǵına qayta tuwılǵanımız hám Isa Másih Patshamız sıpatında jasap atırǵanımız ushın, bunı kúndelikli ómirimizde kórsetiwimiz kerek. Bul patshalıqtan tıs adamlar bizdiń ómirimizge qarap, Isa Másih hám Xristianlıqtı ózleri kórgenlerge qaray bahalaydı. Olar bizdiń Qudaydı húrmet etetuǵın jolda erkin jasawımızdı kórsin, hátte zárúr bolǵanda qıyın tańlawlardı da qabıl etsin. Bizdiń ómirimiz Isanıń ómirine uqsaǵanda, ol sózlerdi qollanbay-aq kóp nárselerdi aytadı.
Sudannıń qubla shegarası hám Keniyanıń arqa bólegi, Uganda hám Kongo átirapında, ózin-ózi «Rabbimizdiń Qarsılıq Áskerleri» dep ataytuǵın topar Ugandada teokratik húkimet ornatıw ushın zorlıq kampaniyasın alıp barmaqta. Ol sonday húkimetti Bibliya hám On buyrıqqa tiykarlanǵan dep dáwalaydı. LRA basqa adamlarǵa qarsı qorqınıshlı zorlıq islegenlikte ayıplı hám júdá xristianlıqqa jatpaytuǵın usıllardı qollanǵanlıqta ayıplanadı. Men olardıń iskerligi haqqında oqıǵanımda, adamlar qalay sonday qátelesiwi múmkin ekenine júdá qapa bolaman! Isa Másihtiń erkinde hesh qashan hristianlıqtı hesh bir jeke adamǵa yamasa milletke májbúrlew joq. Kóndiriw, álbette. Májbúrlew, joq.
1 Petrus 2:13-17-de Petrus Másih Patsha sıpatında jasaytuǵınlar adam húkimetlerin de húrmet etip, tiyisli izzet kórsetiwleri kerek dep jazadı. Biz «jaqsılıq islew arqalı... nadan adamlarǵa tilińizdi tıyıp qalıwımız» kerek. Biz «erkinligimizdi jamanlıq ushın jabaq sıpatında qollanbawımız» kerek. Barlıǵınan da joqarı, biz «Qudaydıń qulları sıpatında jasawımız» kerek. Bul mısal ózi sózsiz kóndiriwshi argument bolıp tabıladı.
Men Petrus xatınıń bul babında úsh sóz dizbegin bayqayman. Másih Patsha sıpatında jasaw «Qudayǵa tiyisli xalıq» sıpatında jasawdı ańlatadı (1 Petrus 2:9). Bunı islew arqalı biz Qudaydıń ómirlerimizge iyelik etkenin kórsetemiz. Ol bizdi Óz maqsetleri ushın qollanıw ushın satıp aldı. Biz sonday-aq «Qudaydıń xalqı» dep te atalamız (2:10), sonlıqtan bizdiń háreketlerimiz átirapımızdaǵılarǵa Qudaydıń óz xarakterin kórsetiw kerek. Quday bizdiń Aspandaǵı Ákemiz bolǵanı ushın, biz Onıń qásiyetlerin Onıń jollarında kórsetiwimiz kerek. Biz sonday-aq «Qudaydıń qulları» (2:16), sonlıqtan biz Óz erkimizdi Onıń erkine boysındırıwımız kerek, sebebi Ol Xojayın hám biz sadıq qullar. Xristianlar basqalarǵa Másihti tańlaw yamasa biykarlaw erkinligin beredi, sol waqıtta ómir tárizi menen Másihtiń Patsha ekenin kórsetedi.
Másih qurbanlıq hám azap talap etedi.
Petrus xatında sonday-aq xristian ómiriniń «tiykarı» Isa Másih ekenin kóremiz – Onıń shaxsı, ólimi hám tiriliwi (1 Petrus 2:5-8). Shet ellikler bunıń ústinen «súrinse» de, biz ómirimizdi usı bekkem tiykarǵa quramız. Birge biz Quday jasaytuǵın «ruwxıy úy» bolamız, tımsaldaǵı bult hám ot ustunlarında jasaganday (Tımsal 13:21-22; 40:34-38; Evreyler 12:28-29).
Qudaydıń patshalıǵı biz jasap atırǵan jerdegi patshalıqlarǵa qarsı keledi. Bizdiń milliy húkimetlerimiz Isanıń patshalıǵındaǵı qaǵıydalarǵa qarsı nızamlar qabıl etiwi múmkin. Bul qarama-qarsılıqtı ańlatadı, biraq qurallı qarama-qarsılıqtı emes. Bul degeni, xristian sıpatında, men óz «krestimdi kúndelikli kóterip, Ustazıma eriwim» kerek (Luka 9:23). Bul qanday da bir tólem tólewdi ańlatadı. Aspandaǵı húrmet bul dúnyada tólenetuǵın hár qanday bahadan ádewir qımbat.
Sudanda musulman ortalıǵınan kelgen geybir múminler Másih ushın turǵanı ushın joqarı bahalardı tóledi. Men jeke ózim bilemen: ákesi, anası hám aǵa-inileri tárepinen moyınlanbaǵan jas qız; yuridikalıq karyerası tosqınlıqqa ushıraǵan universitet studenti; milliy gazetada ólim menen qorqıtılıp Sudannan quwıp shıǵarılǵan joqarı húkimet ministriniń tuwısı; Isa Másihti bólisip atırǵanda nayza menen óltirilgen jas evangelist. Men bul Afrikalıq xristianlarǵa bas iyemen.
Petrus bılay jazadı: «Eger adam Qudaydıń bar ekenin bilgenligi ushın ádilsiz azaptıń awırılıǵına shıdasa, bul maqtawǵa ılayıq» (2:19-20). Ol Másihtiń izinen eriw ushın kúndelikli xristian múmkinshilikleri haqqında jazıwdı dawam etedi, Ol «ósh almadı», biraq «Ózin ádillik penen húkim etetuǵın Qudayǵa tapsırdı» hám «bizdiń gúnálarımızdı Óz denesinde krestte kóterdi» (2:23-24). Qutqarıwshını bilmeytuǵınlar ushın ólim sońı. Biraq xristianlar ushın ólim Quday Taalanıń qorqınıshlı aldına birden kiriw. Másih arqalı biz ol jerde bolıwǵa haqımız bar. Ol bizdi gúnálarımızdan qutqardı hám Ol aspanda bizdiń qasımızda turıp, biz ushın kepil boladı. Patsha bizdiń Óz patshalıǵımızda bolıwımızdı támiyinleydi.
Bul jerde jerde gúwalıq berip turǵan xristianlar aspandaǵı dańqta Patsha aldında taǵzım ete aladı (Ashıw 4:9-11; 7:9-12; 11:15-19; 19:6-7). Aspandaǵı úyimizdi kóz aldımızda saqlaw bizge jerde qudaylıq jol menen azap shegiwge járdem beredi (Haraketler 6:15; 7:54-8:1; Evreyler 12:2-3). Barlıq bul Másih Patsha sıpatında jasaytuǵın hám óletuǵın xristianlardı kútip turıptı.
Másih barlıq maqtaw hám dańqtı qabıl etedi.
Sudanda General Gordon hám Al Mahdi sıyaqlı basshılar menen birge mıńlaǵan adamlar urıstı, biraq biz tek ǵana bul ullı kúshlerdiń komandirleriniń atların esleymiz. Mıńlaǵan adamlar óz basshılarına xızmet etip ólse de, belgilenbegen qábirlerde jatır. Xristian piyada áskerleri sıpatında biz bunnan artıq hesh nárse kútiwimiz kerek emes. Biz Másih Patsha bayraǵı astında xızmet etemiz. Tek Oǵan ǵana maqtaw, húrmet hám dańq bolsın.
Petrus bizge «sizlerdi qarańǵılıqtan shaqırǵan Onıń maqtawların járiyalawımızdı» aytadı (2:9). Ol bizdiń «Ol bizge kelgen kúni Qudaydı dárgeylewimizdi» qáleydi. Ol bul xatınıń 2-babın mına sózler menen juwmaqlaydı: «Sizler adasqan qoylar sıyaqlı edińiz, biraq endi jánlerińizdiń Baǵıwshısı hám Baqlawshısına qayttıńız» (2:9,12,25).
Jergilikli, milliy hám xalıqaralıq futbol oyınlarında qarsılas komandalar túrli reńler kiyedi. Braziliya kók hám altın reń kiyedi. Manchester Yunayted qızıl hám aq reń kiyedi. Mısır milliy komandası, Faraonlar, qızıl, qara hám aq reń kiyedi. Televizorda hár qanday úlken oyındı kórgen adam maydanda komanda reńlerin kiygen jigirma eki oyınshını hám tribunada sol reńlerdi kiygen mıńlaǵan adamdı kóre aladı. Bunı islew arqalı jankúyerler Braziliya, Yunayted yamasa Faraonlardı qollaytuǵının aytadı. Gol urılǵanda televizor toptı kórsetip, gol urǵan komandanıń reńlerin jelbiretip turǵanın kórsetedi.
Bul tek ǵana Onıń reńlerin kiygen hár bir adam tárepinen aspanda Qudayǵa usınılatuǵın maqtaw hám dańqtıń kishkene súwreti. Biz birgelikte tebirenisip hám qosıq aytamız: «Óltirilgen Qozi, ... dańq hám húrmet hám maqtaw alıwǵa ılayıq» (Ashıw 5:12). Biz ómirimizdiń nátiyjesine kóńilimiz qalmastı. Máńgilik Patsha bir ret hám máńgilikke táj kiygiziledi. Baǵıwshı Patsha Óz qoyların Óziniń aspan sarayına aman-esen alıp baradı.
Meniń balalıq dáwirindegi yadımda 1953-jılı Patshamızdıń táj kiygiziliwin ata-anam sol waqıya ushın satıp alǵan qara-aq televizorda kórgenim bar. Men sonnan berli Britaniya mámleketlik ilajlarınıń, mısalı Parlamenttiń ashılıwı hám Reńlerdiń kóteriliwi sıyaqlı saltanat hám ullılıǵın kóp ret kórdim. Men Princess Diana hám keyinirek Patsha Ananıń jerlew máresimlerin esleymen. Geybir adamlar biz Britaniyalıqlar saltanat hám dástúrlerdi jaqsı atqaramız dep aytadı! Biraq altın, jıltıraq, saltanat hám bayram biz Másihti Qudaydıń aldında Patsha sıpatında kóretuǵın kún menen salıstırǵanda hesh nárse emes (Zabur 8:1-9; Evreyler 2:5-9; Ashıw 21:22-27). Bul qanday ajayıp máńgilik boladı!
Házirshe, biz Rabbimiz hám Qutqarımız benen kúndelik turmıstıń jaqsı hám jaman jaqları arqalı jasawǵa shaqırılǵanbız. Petrus bizdi shaqıradı: «Sizler bunıń ushın shaqırılǵan edińiz» (2:21). Dúnya sizdi óz qalıbına sıǵdırmasın, biraq Isa sizde Óz ullılıǵına estelik jaratsın. Tańlaw sizdiki. Másih Patsha! Nege Patsha menen jasamaysız? Siz máńgilikke jeńimpaz tárepte bolasız, hátte bul jerde jerde bir múddet qıyınshılıqlar bolsa da.
