Qudaysız húkimet astında Rabbimiz ushın jasaw
Kóplegen diniy basshılar úyretkenine qaramastan, Izrail hám Shirkew yamasa Jıyın bir-birinen pútkilley ózgeshe ekenligin tán alıw zárúr. Olardı hesh qashan aralastırıwǵa bolmaydı. Izraillik nızam dáwirinde jasaǵan, al Máshixshi miyrim dáwirinde jasaydı. Izrailliktiń ómiri nızam menen basqarılǵan; Máshixshiniń ómir úlgisi hám qáliwi Máshix. Izraildiń ómiri hám úmitleri jerge baylanıslı edi; Máshixshiniń ómiri Máshix, hám onıń puqaralıǵı aspanlıq. Izraillik kóbinese qonımsı elleri menen urısıp, geyde jeńgen. Máshixshiniń juwapkershiligi barlıq adamlar menen tınıshlıqta jasawǵa umtılıw hám basqalardı óz Qutqarıwshısına qaratıwǵa háreket etiw.
Jańa testament Máshixshiniń jerdegi húkimetine bolǵan qatnasın úsh sóz benen qısqasha bayanlaydı: duwa etiw, tólew hám boysınıw. Ol hesh jerde Máshixshiniń óz húkimet basshıların saylawın, qoylardıń óz shobanların saylaǵanınan artıq kózde tutpaydı. Sebebi tábiyiy adamnıń tábiyatında gúnákar tábiyat bar, Muqaddes Jazıw onıń tábiyatı boyınsha gúnákar hám qudaysız ekenligin anıq kórsetedi. Sonlıqtan, adam ornatqan húkimet tiykarınan qudaysız húkimet bolıp tabıladı, biraq qudaysızlıqtıń hár túrli dárejeleri bar ekenligi anıq.
Piterdiń tájiriybeleri hám xatları
Háwariys Piter bunı óziniń Máshixshi ómiriniń basında basdan keshirdi. Esleń, Máshixshilik Pentekost kúni, Rabbimiz Isa ólgennen keyin 50 kún ótkende baslanǵan. Rabbimiz aspanǵa kóterilgennen keyin, Qudıretli Ruwxtıń Ierusalimdegi joqarı bólmede bir awızdan jıynalǵan 120 isenimlisiniń ústine túsgen waqıt edi.
Piterdiń birinshi qamaqqa alınıwı Háwariyler isleri 4-bólimde, ekinshisi Háwariyler isleri 5-bólimde, hám Herod astındaǵı úlkenirek awırlıqtaǵı basqa bir qamaqqa alınıwı Háwariyler isleri 12-bólimde jazılǵan. Aqırında, Piter óz óliminde Qudaydı dańqladı, Rabbimiz Yuhanna 21:19-da aldınnan aytqanınday. Áyyemgi Máshixshi jazıwshılar bizge zalım Nero imperatorı dáwirinde Piterdiń qamaqqa alınıp, krestke keriliwge húkim etilgenin aytadı. Ol óz jallatlarına Rabbisi ólgenindey óliwge layıq emesligin aytıp, onı tóńkerip krestke keriliwdi soradı.
Bizge bul úlgini kórsetken soń, onıń jazǵanların ádewir kóbirek qádirley alamız, sonıń menen birge onıń jazǵanları Qudıretli Ruwhtıń ilhamı menen jazılǵanın da túsinemiz. 1 Piter 4:16-da ol qısqasha bayanladı: «Eger kimde-kim Máshixshi sıpatında azap shekse, ol uyalmasın, bálkim bul is boyınsha Qudaydı dańqlasın» (NKJV).
Piter Máshixshiniń bul dúnyada ózin qalay tutıwı kerekligin kórsetti (2:13-25). Ol óz ádetin átirapındaǵılar arasında ádalatlı tutıwı kerek, sonlıqtan onı jaman islerdi islegenlikte ayıplaw múmkin emes. Isenimli adam hár bir adamnıń nızamına boysınıwı kerek, meyli ol milliy húkimetke yamasa kishi húkimdarlarǵa bolsın. Ol jaqsılıq etiwge tiyis; ol erkin, biraq Qudaydıń qulı sıpatında (sóylespe túrde, «qul»). Máshixshi qullar óz xojayınlarına boysınıwǵa hám qatal xojayınlardan alıwı múmkin bolǵan qayǵı hám nadurıs munasábetke sabır menen shıdawǵa úgitlengen yamasa keńes berilgen.
Aqırında, Piter bizge Máshix úlgisin kórsetti, «Ol qorlanǵanda, qorlamadı; azap shekkeninde, qáwip salmadı, bálkim ózin ádalatlı húkim etiwshiǵa tapsırdı» (23-ayat).
Keyingi bólimde, 1 Piter 3-te, qudayǵa isenimshi hayallar óz erlerine boysınıwǵa shaqırıladı, hátte erleri qutqarıwshı bolmasa da. Hayaldıń bezewi tek sırtqı bolmawı kerek, bálkim «jumsaq hám tınısh ruwhtıń buzılmas sulıwlıǵı bolıwı kerek, bul Qudaydıń kózinde júdá qımbatlı» (4-ayat). Erler «olar menen [óz hayalları menen] túsinik penen jasawı, hayalǵa húrmet kórsetiwleri kerek, ázzilewshi ıdısqa sıpatında, hám ómir miyrimi boyınsha birge miyrasxorlar sıpatında» (7-ayat).
Máshixshiler sıpatında ómirleri hám gúwalıqlarınıń baslanǵıshınan baslap, hátte bul at Rabbimiz Isanıń izbasarlarına qollanılǵanǵa shekem, Piter hám Yuhanna evrey húkimdarlarına ayttı: «Qudaydıń kózinde sizge Qudaydan kóbirek qulaq salıw durıs pa, siz húkim etiń... Biz adamlarǵa emes, Qudayǵa boysınıwımız kerek» (Háwariyler isleri 4:19, 5:29). Bul eslep qalıw zárúrli prinsip. Quday barlıq nárselerdiń eń joqarı húkimetidir. Ol húkimetlerdi ornatqan, adamgershilik jaǵınan qalay húkimetke kelgenine qaramastan – olar saylaw arqalı kelgen be, miyrasxor húkimdarlar ma, yamasa hátte óz aldınǵıların awdarıp húkimetke kelgen be. Quday bizge hesh qashan ózimizden joqarı turǵan húkimdarlarǵa boysınbawdı buyırmaydı, biraq Quday olarǵa húkimet bergenligi sebepli, biz boysınıwǵa minnetliyamız, tek olar ózleriniń Quday bergen húkimetin anıq shetten shıǵıp, Quday bizge anıq qadaǵan nárselerdi talap etken jaǵdayda ǵana. Bunday jaǵdayda Máshixshi eń Joqarı Húkimetke – Qudayǵa boysınıwǵa minnetli, biraq ol nátiyjelerge, qanday bolmasın, tayın bolıwı kerek.
Turıp qalıw hám qutqarıw
Quday bizge Eski Ahıtta bunıń birneshe úlgilerin bergen. Shıǵıw 1-bólimde Mısır patshası evrey tuwıwshı hayallarǵa Izraillik hayallardan tuwılǵan balalardı óltiriwdi buyırdı. Shifra hám Puah, tuwıwshı hayallar, «Qudaydan qorıqtı, hám Mısır patshası buyırǵanday etpedi, bálkim er balalardı tiri qaldırdı» (17-ayat). Quday tuwıwshı hayallar menen jaqsı munasábet etti, sebebi olar Qudaydan qorıqtı, hám Ol Izrailliklerdi kóbeytti.
Daniel kitabınıń baslanǵısh bóliminde biz tutqın jas jigit Danieldi hám onıń úsh dosın putparast patshanıń dastarxanındaǵı tamaq penen ózlerin nájis etiwden bas tartqanın tabamız. Olar Qudayǵa isendi, olar Onıń ushın turǵanda Ol olar menen birge boladı dep. Quday olardıń isenimin húrmetledi.
Daniel 3-bólimde patsha úsh dosqa ózi ornatqan úlken altın súwretke bas iyip tabınıwdı yamasa jandırıp turǵan otlı peshke taslanıw jazasına ushırawdı buyırdı. Olar bul buyrıqqa boysınıwdan bas tarttı, patshaǵa aytıp: «Biz xızmet etetuǵın Qudayımız bizdi jandırıp turǵan otlı peshten qutqara aladı, hám Ol bizdi seniń qolıńnan qutqaradı, ey patsha. Biraq eger qutqarmasa da, bilip qoy, ey patsha, biz seniń qudaylarıńa xızmet etpeymiz, hám sen ornatqan altın súwretke tabınbaymız» (17-18-ayatlar). Rabbimiz olardıń turısın húrmetledi, ol peshte olar menen birge júrdi hám olardı hesh qanday zıyannan saqladı.
Daniel, qartayǵan adam sıpatında, keyingi húkimetde joqarı lawazımdı iyeledi. Bir waqıtta onıń dushpanları patshanı maqtaw hám basım arqalı keyingi 30 kún dawamında ózinen basqa hesh kimge duwa etiwdi qadaǵan qaytarılmas pármanǵa qol qoydırdı. Daniel bunı bilse de, bul onıń ádettegidey duwa etiwden toqtatpadı. «Endi Daniel jazbanıń qol qoyılǵanın bilgeninde, úyine ketti. Hám óziniń joqarı bólmesinde, Ierusalimge qaray ashıq turǵan áynek penen, sol kúni úsh márte diz bógip, óz Qudayınıń aldında duwa etti hám shúkirshilik etti, áyyemgi kúnlerden beri ádeti bolǵanınday» (6:10). Daniel Qudayǵa boysınǵanlıǵı ushın jazanı bildi, bul onıń dushpanları tárepinen patshalıq pármanǵa boysınbaw sıpatında qaraldı. Ol óziniń sadıqlıǵınıń nátiyjelerine ushıradı: Daniel arıslanlar uyasına taslandı hám sol jerde bir tún qaldırıldı. Rabbimiz oǵan hesh qanday zıyan jetkiziwge ruxsat bermedi, al patsha ádettegi kónilasharı bolmay, uyqısız tún ótkizdi.
Turıp qalıw hám qutqarıw almaw
Eger biz Oǵan sadıqlıq hám boysınıw menen turǵanımızda Qudaydıń saqlawınıń bunday keremetlerin kútiwimiz múmkin dep oylasaq, hám keyin azap shegiwge tuwrı kelse, kónilimiz qalıp yamasa aldandıq dep sezsek, Yuhanna Shomıldırıwshıǵa qaraylıq. Isanıń bul aldınǵı xabarshısı Ol tárepinen payǵambarlardıń eń ullısı dep atalǵan. Ol Qudaydıń principleri ushın bekkem hám batırlıq penen turdı, tek Yuhanna 1-bólimde jazılǵan evrey diniy basshılarına emes, bálkim óz aǵası Filipniń hayalı Herodiasqa úylengen zınaqor patsha Herodqa da qarsı turdı. Herod Yuhannanı qamaqqa alǵan hám waqıt-waqıtı menen onı tıńlawdan lázzet alǵan.
Aldın, Yuhanna Isa kóbeyiwge, al ózi azayıwǵa tiyis dedi, biraq ol Isanıń, kóp keremetler islegenine qaramastan, ózin azat etiw ushın hesh nárse etpegenine tań qalǵan sıyaqlı. Ol hátte Isanıń shınında da Máshix pa yamasa basqa birin kútiwleri kerek pe dep soraw ushın xabarshılar jiberdi (Matta 11:2-5-ke qarań). Qutqarıw keremeti ornına, Matta 14 hám Mark 6 bizge Yuhannanıń sadıqlıǵı sebepli qamaqta bası kesilgenligi haqqındaǵı qayǵılı xabardı beredi!
Evreyler 11-bólim isenim adamları hám hayalları, olardıń jetiskenlikleri hám qutqarıwları haqqında aytadı. 33, 34-ayatlar hám 35-tiń baslanǵıshı aldınǵı ayatlar detallarınsız bir qatarın qısqasha bayanlaydı. Keyin 35-ayattıń qalǵan bólegi hám keyingi úsh ayat dawam etip, «Basqalar azaplandı, qutqarıwdı qabıl etpedi, jaqsıraq tiriliwge erisiw ushın. Basqalar masqaralaw hám qamshılaw sınaǵına ushıradı, ya, zınjırlar hám qamaqqa alınıwǵa da. Olar taslandı, eki bólekke kesildi, sınaqqa ushıradı, qılısh penen óltirildi. Olar qoy terileri hám eshki terilerinde gezdi, joqshılıqta, azapta, qıynawda – dúnya olarǵa layıq emes edi. Olar shóllerde hám tawlarda, úńgirlerde hám jer astı úńgirlerinde gezdi.» Dúnyada kópshilik húkimetler qudaysız bolǵan jerde Rabbimiz ushın jasaw ańsat emes ekenligi anıq.
Matta 10-bólimde, Rabbimiz On eki shákirtin jibergeninde, Ol olardı qasqırlar arasındaǵı qoylar sıyaqlı jiberip atırǵanın ayttı. Olar jılanlar sıyaqlı aqıllı hám kepterler sıyaqlı zıyansız bolıwı kerek edi, hám fizikalıq jaqtan jaman munasábetke ushırawdı kútiwleri kerek edi. Rabbimiz olarǵa ózleri ushın húkimdarlar yamasa patshalar aldına alıp kelingenlerinde qalay yamasa ne sóylewleri kerekligi haqqında qayǵırmawdı ayttı, sebebi olarǵa sol saatta ne aytıwları kerek bolsa, sol beriledi. Yuhanna 15-bólimde Rabbimiz óz shákirtlerine dúnya olardı ózin jek kórgenindey jek kóretinin aytqanı jazılǵan. Haqıyqıy Qudayǵa xızmet etemiz dep dálillegen diniy basshılar hám bul dúnyanıń siyasiy basshıları Rabbimiz Isanı krestke keriliw ushın birikti.
Búgin
Búgingi kúnde kóplegen húkimetler Máshixshilerdi aktiv túrde quwdaqlaydı yamasa olardıń iskerligin sheklewshi nızamlar shıǵaradı. Basqa húkimetler din erkinligi dep ataytuǵın nárselerdi beredi, barlıq dinlerge shıdamlılıq kórsetedi hám diniy islerge az aralasadı. Olar ideal túrde barlıq dinlerge birdey munasábet etedi, biraq ámelde bul ádette Bibliya tálimatına tolıq sáykes túrde Rabbimizge xızmet etiwdi qáleytuǵın Máshixshilerdiń bir dárejede sheklengenligin ańlatadı. Búgingi dúnyada shın mániste qudayǵa isenimshi húkimet tabıw múmkin emes. Biraq, Rabbimiz óz adamları menen hárdayım birge bolıwǵa wáde berdi. Ol dúnyanı jeńdi hám onıń patshası hám qudayı – Shaytandı – Golgotada jeńdi. Biz sonı da bilemiz: «patshanıń júregi Rabbimizdiń qolında, suw dáryaları sıyaqlı; Ol onı qálegen jerine buradı» (Nasiyatlar 21:1).
Rabbimizdiń bul qudaysız dúnyada qalay jasaǵanına qaraǵanımızda, biz ergiwimiz kerek bolǵan úlgini kóremiz. Payǵambar Yesaya Onıń bul dúnyada qalay jasaytuǵının aldınnan aytqan: «Ol baqırmaydı, dawısın kótermeydi, dawısın kóshede esittirmeydi. Ezilgen qamısın sindirmeydi, hám tútin shıǵarıp turǵan zıǵırdı óshirmeydi» (Yesaya 42:2-3). Rabbimiz «jaqsılıq etip hám shaytan tárepinen ezilgen barlıq adamlarǵa shıpashı berip júrdi,» Piter Kornelius úyinde jıynalǵan xalıqqa gúwalıq berdi (Háwariyler isleri 10:38).
Isa dúnyada edi, biraq onıńnan emes edi. Biz Oǵan uqsawǵa umtılıwımız kerek. Ol jaqsılıq etiw ushın shólkemlerge qosılmadı. Ol jeke ózi úlken jaqsılıqlar etti. Ol demonstraciyalardı shólkemlestirmese de yamasa qatnaspasa da, adamlar Oǵan erip, Oǵan tolıp tasqan. Qudaydıń Ulı bolsa da, Ol óz huqıqların talap etpedi. Onıń ómiri Quday Ákesi menen turaqlı, jaqın qatnasta jasalǵan ǵárezlilik ómiri edi. Biz Onnan sabaq alıp, Onıń izinen eriwimiz múmkin. Bir kúni Ol barlıq jamanlıqtı joq etedi, Óz patshalıǵın ornatadı hám ádalat penen húkimranlıq etedi – hám biz Onıń menen birge húkimranlıq etemiz! Qudaysız húkimet máńgilikke tamamlanadı.
