Соңғы сөзлердиң тәсири
Биреў өлими жақынласып атырғанын билгенде, ол жақынларына жубаныш, миннетдаршылық, муҳаббат ҳәм бәлким даналық сөзлерин айтыўы мүмкин. Ҳүким етилген қылмыскер қылмысын мойынлап, кеширим сораўы мүмкин, ал өмирди нәпсиқумлық пенен өткерген адам, өмири қысқартылғаны ушын Қудайды қарғаўы мүмкин, өйткени ол өмиринде әмелге асыратуғын көп нәрсе бар деп ойлайды. Өмиринде Қудайды бийкар еткен айырым адамлар мәңгиликтиң қараңғылығы алдында қорқыныш пенен бақырады. Адамның айтқан яки қылған соңғы нәрсеси көбинесе келешек әўладлар ушын сақланып қалады.
Мысалы, Кентербери архиепископы Томас Бекет (1119-1179) – Қудайдың мәрҳаматы ҳәм адамлардың жағдайлары үстинен толық бақлаўы ҳаққында анық түсиникке ийе болған – оны өлтириўге таярланып атырған қаттықолларға былай деди: «Мен Раббым ушын өлиўге таярман, мениң қаным арқалы Шіркеў еркинлик ҳәм тынышлыққа ериссин». Ол бул сөзлерди жақын арада өлим жазасына ҳүким етилетуғынын билген расул Паўыл сыяқлы руўхта айтты:
Мен ҳәзирден-ақ суўсын қурбанлығы сыяқлы төгилип атырман, ҳәм мениң кетиў ўақтым келди. Мен жақсы гүрести гүрестим, жарысты тамамладым, ийманды сақладым. Енди мениң ушын әдиллик тажы сақланып турыпты, оны Раббы, әдил Ҳүкимдар, сол күни маған береди – ҳәм тек маған ғана емес, бәлким Оның келиўин аңсағанлардың бәрине де (2 Тиметейге 4:6-8 NIV).
Исаның соңғы сөзлери
Бул соңғы сөзлер қаншалық әҳмийетли болса да, Госпелларда Раббы Исаның крестте айтқан сөзлери менен салыстырылатуғын ҳеш кимдиң жазылған соңғы сөзлери жоқ. Оның Госпеллардағы жети соңғы сөзи тек ғана қызықлы сөйлесиў темалары емес, бәлким крестке қадақлаў азабына қарамастан, Өз жағдайларын толық бақлаўда услаған Биреўдиң күши ҳәм ҳүкими менен жаңғырық беретуғын сөзлер. Олар:
«Ата, оларды кешир, өйткени олар не қылып атырғанын билмейди» (Лука 23:34). «Саған ҳақыйқатты айтаман, бүгин сен Мен менен жәннетте боласаң» (Лука 23:43). «Ҳүрметли ҳаял, мине сениң улың» ... «Мине сениң анаң» (Юханна 19:26-27). «Мениң Қудайым, Мениң Қудайым, неге Сен Мени таслап кеттиң!» (Марк 15:34; Матфей 27:46). «Мен шөллеп турман» (Юханна 19:28). «Тамамланды» (Юханна 19:30). «Ата, Өз қолыңа руўхымды тапсыраман» (Лука 23:46).
Қудай бақлаўда
Раббы Исаның қамаўға алынып, душпанлары тәрепинен алып кетилиўи жаман әўмет яки надурыс басқарыў мәселеси емес еди. Қудайдың ўақты жеткерилген, ҳәм Раббы, Қудайдың кестесин билип, былай деди: «Саат жақын, ҳәм Адам Улы гүнакарлардың қолына тапсырылады» (Матфей 26:45). Раббының сол ўақыттағы мақсети ҳәм бақлаўы, госпел жазыўшылары өз баянларына киргизген сөзлер арқалы барган сайын анық көринеди. Раббыны сорап атырғанда, Пилат сорады: «Маған сөйлеўден бас тартасаң ба? Мениң сени азат етиўге яки крестке қадақлаўға күшим бар екенин түсинбейсең бе?» Оның үнсизлиги арқалы Иса бул пайғамбарлықты орынлап атыр еди:
Қой қырқыўшылары алдында үнсиз болғаны сыяқлы, Ол да аўзын ашпады (Исая 53:7).
Соңынан Ол жуўап берди:
Егер саған жоқарыдан берилмегенде, Мениң үстимде ҳеш қандай күшиң болмас еди (Юханна 19:10-11).
Қудай бақлаўда еди!
Раббы ҳәм Оның Атасы мәңгиликте белгиленген анық кестеге ийе болған режени әмелге асырып атыр еди. Исаның кәмил қурбанлығы гүнакарлардың муқаддес Қудай менен кеширилиўин ҳәм жарасыўын мүмкин етер еди. Көп пайғамбарлар ҳәм Ески Ўәсият жазыўшылары, тиккелей сөзлер яки түрлер ҳәм көлеңкелер арқалы буны пайғамбарлық етти. Исраил Қудайдың кәмил Қозысының қурбанлығына ишара еткен түрли саўғалар ҳәм қурбанлықларды әмелге асырды. Иса қамаўға алынғанда, ҳүким етилгенде ҳәм крестке қадақланғанда көп пайғамбарлықлар орынланды. Ҳақыйқатында да, расул Юханна Забур 69:21-ди сол пайғамбарлықтың орынланыўы менен байланыстырды, Раббы Иса «Мен шөллеп турман» деп бақырғанда. Юханна Раббының не қылып атырғанын билгенин ҳәм бақлаўда болғанын көрсетти, «ҳәмме нәрсениң ҳәзир тамамланғанын билип, ҳәм Жазыў орынланыўы ушын» (Юханна 19:28).
Кресттен айтылған ҳәр бир сөз әҳмийетли ҳәм терең ойланыўға ылайық болса да, мен сизлердиң ойларыңызды қысқа сөйлемге бағдарлағым келеди: «Тамамланды» (Юханна 19:30). Бул аятты оқыған айырым адамлар, бул тек ғана шаршаған, руўхсыз «Мениң ушын ҳәммеси тамамланды» дегенди аңлатады деп ойлаўы мүмкин, бирақ бул әлбетте олай емес еди. Инглисше «It is finished» сөзи грекшеде тек бир сөз – tetelestai. The Библия билими комментарийи мынадай бақлаўды келтиреди: «Салықлар ушын папирус квитанциялары табылған, олардың үстине tetelestai сөзи жазылған, бул «толық төленди» дегенди аңлатады. Исаның аўзындағы бул сөз әҳмийетли еди. Ол «Тамамланды» (емес «Мен тамамландым») дегенде, Ол Өзиниң қутқарыў исиниң тамамланғанын аңлатты. Ол адамлар ушын гүна етилген еди (2 Коринфлилерге 5:21) ҳәм гүнаға мүнәсип болған Қудайдың әдиллигиниң жазасын тартты».
Жеңис бақырығы
Матфей былай деди: «Ҳәм Иса тағы да қатты даўыс пенен бақырғанда, Ол руўхын тапсырды» (Матфей 27:50). Бул Оның қатты даўыс пенен бақырығы tetelestai сөзи болғанын, яғный «Тамамланды» дегенди аңлатқанын көрсетти. Буннан кейин «Ата, Өз қолыңа руўхымды тапсыраман» деди.
Иса «Тамамланды» деп бақырғанда неге ишара етти? Бәлким, бул жеңис бақырығы еди, өйткени Оның иси – Атасының буйрығы менен орынлаўға келген иси – ҳәр тәреплеме тамамланған еди:
Мен Саған жер жүзинде даңқ алып келдим, Сен маған берген исимди тамамлап (Юханна 17:4).
Ол Ески Ўәсият Жазыўларындағы Өзин ўәде етилген Мәсих ҳәм дүньяның Қутқарыўшысы етип көрсеткен барлық пайғамбарлықларды орынлады. Оның қурбанлық өлимине, тирилиўине ҳәм Қудайдың кәмил Қозысы сыпатындағы кәмил өмирине ишара еткен Жазыўдағы барлық түрлер ҳәм көлеңкелер орынланды.
Басқаша айтқанда, ҳеш ким Онда ҳеш қандай айып таба алмады, ҳәтте Оны жалғаннан айыплағанлар да, Оның өмиринде гүнаны көрсететуғын ҳеш нәрсеге келисе алмады. Оның өлими ҳәм тирилиўи арқалы гүнакар инсаниятқа мәрҳамат көрсеттилди, ҳәм қутқарылыў мәңгиликке кәмил қурбанлықтың қанына тийкарланған, солай етип гүнакарды тек ғана айыплаған Нызам арқалы Қудайға жақынласыўды бийкар етти.
Өйткени бизде әззиликлеримизди түсине алмайтуғын бас руўханий жоқ, бәлким бизде ҳәр тәреплеме, биз сыяқлы сынақтан өткен Биреў бар – бирақ гүнасыз еди (Еврейлерге 4:15).
Жаңа руўханийлик
Кәмил қурбанлықтың нәтийжеси жаңа руўханийликтиң орнатылғанын аңлатты. Иса Мелкиседек тәртиби бойынша Уллы Бас Руўханий болды (Еврейлерге 5:10), ҳәм Оның барлық шәкиртлери Қудайдың алдына келе алатуғын «исениўши руўханийлер» болды. Бул Муқаддес Орынды Ең Муқаддес Орыннан ажыратып турған храм пердесиниң жыртылыўы арқалы анық көрсеттилди. Ески Ўәсият бас руўханийи Ең Муқаддес Орынға қурбанлық қаны менен жылына бир рет, Кеширим күни ғана кире алатуғын еди. Бирақ Қудай Өзи сол пердени жоқарыдан төменге шекем жыртып, Оның алдына келиўимиз ушын жаңа жол ашып атырғанын көрсетти.
Солай етип, аға-инилер, Исаның қаны арқалы Ең Муқаддес Орынға кириўге исенимимиз болғанлықтан, перде арқалы биз ушын ашылған жаңа ҳәм тири жол арқалы, яғный Оның денеси арқалы, ҳәм Қудайдың үйи үстинен Уллы Бас Руўханийимиз болғанлықтан, Қудайға шын жүректен, ийманның толық исеними менен жақынласайық, жүреклеримизди айыпкер ар-намыстан тазалаў ушын шашып, денелеримизди таза суў менен жуўып (Еврейлерге 10:19-22).
Енди исениўши руўханийлер Қудайға диний жол арқалы емес, бәлким жалғыз ҳәм ҳақыйқый делдал, Иса Мәсих, Уллы Бас Руўханийимиз арқалы келе алады.
Өйткени бир Қудай бар ҳәм Қудай менен адамлар арасында бир делдал бар, адам Мәсих Иса, Ол Өзин барлық адамлар ушын төлем сыпатында берди – өз ўақтында берилген гүўалық (1 Тиметейге 2:5-6).
Усылай етип биз мақтаў ҳәм қурбанлық усынатуғын «муқаддес руўханийлер» ҳәм Қудайға хызмет ететуғын «падышалық руўханийлер» боламыз (1 Петр 2:5,9). Исениўши руўханийлер сыпатында биз өз денелеримизди қурбанлық сыпатында усына аламыз:
Сизлерди, аға-инилер, Қудайдың мәрҳаматын есапқа алып, денелериңизди тири қурбанлық сыпатында, муқаддес ҳәм Қудайға жағымлы етип усыныўға шақыраман – бул сизлердиң руўхый табыныўыңыз (Римлилерге 12:1).
Солай етип, Иса арқалы, Қудайға үзликсиз мақтаў қурбанлығын усынайық – Оның атын мойынлайтуғын ерлердиң жемисин. Ҳәм жақсылық қылыўды ҳәм басқалар менен бөлисиўди умытпаң, өйткени бундай қурбанлықлар менен Қудай разы болады (Еврейлерге 13:15-16).
Иса Өзиниң кеширимли өлими Оған исенген ҳәм Оның шәкиртлери болғанлардың бәрине қутқарылыўды мүмкин ететуғынын алдыннан билген еди. Ол барлық исениўшилерден ибарат Шіркеў бир күни Оның Келини ҳәм мәңгиликке Оның жолдасы болатуғынын билген еди. Оның жеңис пенен «Тамамланды» деп бақырыўы таңқаларлық емес, бул қарыз толық төленди дегенди аңлатады. Енди мәңгилик ҳәр бир қаўымнан, тилден, халықтан ҳәм миллеттен қутқарылғанлар менен толыўы мүмкин, өйткени Оның Голготадағы кәмил иси арқалы (Аян 5:9).
Кәмил реже
Қудайдың кәмил режеси кемшиликлерсиз әмелге асырылды. Қудайдың Өз Улы гүна ушын әдил ҳүкимди Өз үстине алды, гүнакар адамлардың орнына өлип, солай етип Қудайдың муқаддеслигин тынышландырды. Сол себепли Жазыў былай дейди:
Бул руўханий (Иса) гүналар ушын мәңгиликке бир қурбанлық усынғанда, Ол Қудайдың оң қолына отырды ... өйткени бир қурбанлық арқалы Ол муқаддес етилип атырғанларды мәңгиликке кәмил етти (Еврейлерге 12:12-14).
Тетелестай! Тамамланды! Толық төленди!
Иан Тейлор тәрепинен
