Ayıp/ Úmitsizlik/ Ózin-ózi joq etiw
Bir waqıtları «Amerikalıq Jámiyetlik Densawlıq Jurnalında» basılıp shıqqan «Bálekke beyim adam» atlı maqalada Amerikalıq Jámiyetlik Densawlıq Jurnalında, ataqlı psixiatr doktor Franz Alexander tómendegi pikirin bildirdi: «Bizim házirgi civilizaciyamızda tereń ornalasqan bir kózqaras bar, ol azap ayıptı óteydi. Eger bala bir nárseni qáte islese, ol jazalanadı. Jazanıń sebep bolǵan azabı arqalı ol óz ayıbın óteydi hám sol arqalı ata-anasınıń súyispenshiligin qaytarıp aladı. Namıs ishki sudya sıyaqlı háreket etedi, ol bizdiń qáte islerimiz ushın azap talap etedi. Azap ayıplı namıstıń azapların jeńilletedi hám ishki tınıshlıqtı qaytaradı.»
Onıń pikirin kórip shıǵayıq. Ayıp sezimleri insaniyat sıyaqlı áyyemgi. Adam ózin ayıplı sezdi. Qabıl óz ayıbı ushın azap shekti. Sonnan berli insaniyat ayıp nátiyjesinde azap shegip kelmekte. «Azap ayıptı óteydi» degen isenim hesh qanday «bizim házirgi civilizaciyamızdıń» túsinigi emes. Bul insaniyat túriniń tiykarǵı isenimi hám civilizaciyaǵa hesh qanday baylanısı joq. Insanlardıń jabayı qáwimleri ásirler boyı birdey nárseniń bar ekenligine isengen.
Ayıp – yaǵnıy qáte islegenlik, joqarı kúshke unamaǵan bolıw sezimi – tiykarǵı psixikalıq kózqaras. Bala durıs penen qáteni tolıq úyrenbes burın onı sezedi. Ol dáslep ata-anasına qaray sezedi. Bárshe ayıp sezimlerin gúna túsinigin úyretpey joq etiw haqqında sóylegenler aqılsız sóyleydi. Injil gúnanıń tiykarǵı tábiyatın hám gúnadan kelip shıǵatuǵın ayıp sezimlerin anıq kórsetedi. Ayıplı sezimlerdi sezetuǵın balanıń sezimleri jazalaw arqalı jeńilletiletuǵını ras. Sonıń menen birge, balalar hám úlkenler geyde ózleriniń ayıp sezimleri ushın ózlerin jazalawǵa háreket etetuǵını da ras. Biraq, ayıp sezimleri sonsha úlken bolıp, onıń pútkil bolmısın basqarıp turǵan adam shınında da qayǵılı.
Bunday adam Injilde tómendegishe súwretlengen: «Rabbıńız sizge qaltıraǵan júrek, kózlerdiń ázziligi hám jan azabın beredi. Ómirińiz aldında shúbheli boladı; siz kún-tún qorqasız hám ómirge isenimińiz bolmaydı. Erteń menen siz: ‘Áh, kesh bolǵanda edi!’ deysiz. Hám keshte siz: ‘Áh, erteń menen bolǵanda edi!’ deysiz, sebebi júregińizdi qorqıtqan qorqınısh hám kózlerińiz kórgen kórinis ushın» (Deuteronomiya 28:65-67 NKJV). Bul ayıp sezimleri menen jeńilgen adamnıń shın súwreti.
Kóplegen adamlar qáte islegenliklerin, ele de qáte islep atırǵanlıqların hám bul haqqında ózlerin ayıplı sezgenliklerin moyınlawǵa tayın. Biraq, adamlar ózleriniń ayıp sezimleri ushın ózleri ótem qılıwdı qáleydi. Hayalına ashıwlanıp, jaman sózler aytıp, keyin úyden shıǵıp ketken er adam, oǵan bir qutı shokolad yamasa gúl gúldesin tınıshlıq usınısı retinde alıp kelip, óz namısın jeńilletedi.
Basqalar ózleriniń shirkewine yamasa súyikli qayırqomlıq shólkemine joqarı sadıq sawǵa arqalı óz namısların jeńilletiwi múmkin. Rim Katolik shirkewiniń táwbesi ayıptı jeńilletiw ushın ózin-ózi jazalaw mexanizmi bolıwı kerek. Biraq, óz ayıbımızdı jeńilletiwge bolǵan háreketlerimiz benen kelgen waqıtsha ózin-ózi ádillik tek tákabbırlıqqa hám kóbirek gúnaǵa alıp keledi.
Kóplegen adamlar táwbe etedi hám óz kúshlerine súyenip jaqsıraq islewge qarar etedi. Olar basqalardıń járdemin mensinbeydi hám járdem sorawdı xarakter ázziligin kórsetiw dep esaplaydı. Óz tákabbırlıǵında alkogolik járdemsiz ishiwdi toqtata alaman dep oylaydı. Sonıń menen birge, kóplegen adamlar ózleriniń ayıp sezimleri ushın ózlerin jazalawǵa umtıladı hám ózleriniń úmitsizligi hám ózin-ózi jek kóriwi menen ózin-ózi óltiredi.
Kóplegen adamlar ózlerin basqalar menen salıstırıw arqalı ayıp sezimleri menen gúresedi. Olar: «Men ol eki júzli adamday jaman emespen,» yamasa «Olardıń gúnaları menikińnen úlken,» sıyaqlı nárslerdi aytıp, ózlerin aqlawǵa háreket etedi. Basqalar bolsa qozǵalań hám tákabbırlıq ruwxında ózleriniń ayıp sezimlerine qarsı shıǵadı. Bul adamlar ushın tınıshlıq joq.
BUL QÁWIPLERDI JEŃIW
Ruwhıy densawlıqqa bolǵan bul qáwiplerdi jeńiwdiń birden-bir sheshimi Injilge tiykarlanǵan. Hár bir ayatta bizge gúnanıń keshiwligi tek Ǵaysanıń Golgotadaǵı ótem qılıw jumısı arqalı ekenligi úyretiledi. Hám ayıp sezimleri tek Ǵaysanıń qutqarıwshı jumısınıń páziyleti menen jeńiliwi múmkin. Bul ayatlardı kórip shıǵıń:
«Jaman adam óz jolın, hám ádilsiz adam óz oyların taslasın; ol Rabbıǵa qaytsın, hám Ol oǵan rahm etedi, hám bizdiń Qudayımızǵa, sebebi Ol mol-mol keshiret» (Isaya 55:7).- «Sebebi Quday dúnyanı sonsha súydi, Ol óziniń jalǵız Tuwılǵan Ulıwın berdi, Oǵan isengen hár kim joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın» (Yoxanna 3:16).- «Eger kimde-kim gúna etse, bizde Áke menen birge Qorǵawshı bar, ádil Isa Máshix. Hám Ol ózi bizdiń gúnalarımız ushın ótem, hám tek bizdiki ushın emes, bálkim pútkil dúnya ushın da» (1 Yoxanna 2:1-2).- «Ol (Isa) bizdiń qáte islerimiz ushın jaralandı, Ol bizdiń ádilsizliklerimiz ushın maydalandı ... hám Onıń jaraları menen biz emlendik» (Isaya 53:5).- Ayıptıń emi Ǵaysanıń tamamlanǵan jumısına ápiwayı isenimde tabıladı: «Sebebi sizler isenim arqalı miyrim menen qutqarılǵansızlar, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası; jumıslardan emes, hesh kim maqtanbasın» (Efesisliklerge 2:8-9).
Shın hám turaqlı ruwhıy densawlıq Quday menen birlik seziminen kelip shıǵadı. Bul psixiatrlar hám psixologlardıń sanı artıp baratırǵan isenimi. Biraq eń áhmiyetlisi, bul Injildiń anıq táliymatı. Quday menen birliktiń bul túsinigi adamnıń hesh qanday jumısı menen satıp alınbaydı, jeńilbeydi yamasa tabılmaydı.
Bul óz gúnaların moyınlaǵan, gúnalarınan táwbe etken hám Rabbımız hám Qutqarımız Isa Máshixniń tamamlanǵan jumısına isengen barlıq adamlarǵa Qudaydıń biypul sawǵası. Oǵan tolıq súyenip, bizde sol tınıshlıq, sol isenim, sol qáwipsizlik hám Qudayǵa hám ózimizdiń adamlarǵa bolǵan súyispenshilik bar, bul ruwhıy densawlıqtıń mánisi.
