Gideon – Isenim tártipsizlik hám qorqaqlıq ústinen jeńis qazanadı
Hákimler kitabı Izrail tariyxındaǵı eń qayǵılı dáwirlerden birin súwretleydi. Qanday salmaqlı sabaq: Mısırdaǵı 400 jıllıq qullıqtan qudretli túrde qutqarılǵan hám 40 jıllıq shóldegi sayaxat dawamında Yahovanıń óz waqtındaǵı támiyinlewi menen úzliksiz qollap-quwatlanǵan millet, bir áwladta-aq Hákimler kitabında súwretlengen dárejege túsip qalıwı múmkin.
Kimdir topıńdı túsirip aldı
Hákimler kitabınıń dáslepki eki babı kitaptı qısqasha bayanlaydı; keyingi bablar waqıyalar hám hákimlerdiń izbe-izligin tolıq súwretleydi. Hákimler 2:7-11 kitaptaǵı qayǵılı jaǵdaydı bayanlaydı: “Xalıq Yeoshuanıń hám onnan keyin jasaǵan aqsaqallardıń pútkil ómiri dawamında Rabbiyge xızmet etti, olar Rabbiy Izrail ushın islegen barlıq ullı islerdi kórgen edi... Pútkil áwlad óz atalarına qosılǵannan keyin, Rabbiydi de, Onıń Izrail ushın ne islegenin de bilmeytuǵın basqa áwlad ósti. Sonnan keyin Izrailliler Rabbiy aldında jamanlıq isledi.”
Hákimler kitabınıń qayǵısı sonda, Qudaydıń gúwalıǵı bir áwladtan ekinshi áwladqa nátiyjeli túrde ótkizilmegen edi, hám gúna, boysınıw, jalbarıw, qutqarıw, tınıshlıq, hám keyin taǵı gúna – degen qáweterli cikl qayta-qayta tákirarlandı. Olar Qudaydıń xalqı edi, biraq olar óz Qudayın bilmedi,
Gideon Izrailge Hákimler kitabında súwretlengen 400+ jıllıq dáwirdiń ortasında hákimlik etken bolıwı múmkin. Ol dáslep qaharmanǵa uqsamaydı, biraq ol pútkil millettiń úńgirlerde qorqıp otırǵan, pútkilley ruwxıy jaqtan túsirilgen hám jawgershi Midiyanlıqlardıń ıqtıyarında bolǵan jaǵdayında óz isenimi hám batırlıǵı menen ajıralıp turadı. Óz awqamlasları menen birge Midiyanlıqlar “jerge lager qurıp, eginlerdi joq etti hám hesh bir tiri nárseni ayamadı... Olar ózleriniń mal-qarası hám shatırları menen shegirtkeler toparı sıyaqlı keldi. Adamlar hám olardıń túyelerin sanaw múmkin emes edi; olar jerdi talan-taraj etiw ushın bastırıp kirdi. Midiyan Izraillilerdi sonsha jarlılastırdı, olar Rabbiyge járdem sorap shaqırdı” (6:1-6).
Qudaydıń olardıń shaqırıǵına dáslepki juwabı payǵambar boldı, ol olardı Yahovanıń Mısır zulımshılarından qutqarǵanın hám olardıń bul bay jerdi bergenin esletti, olardı tek Ózine tabınıwǵa hám putparast qudaylardan uzaq turıwǵa úyretti. “Biraq,” ol juwmaqladı, “sizler Meni tıńlamadıńız” (6:7-10).
Isenim dáslep qorqaq bolıp kórinisi múmkin
Biraq, Ibrahım, Ishaq hám Yaquptıń máńgi meyirban, máńgi sabırlı Qudayı óz perishtesin olardı qutqarıwǵa jiberdi. Kóplegen alımlar “Rabbiy perishtesi”niń Eski Ahıtta payda bolıwı shınında Isa Masihtiń jerge kelmesten burınǵı saparları bolǵanına isenedi. Eger sonday bolsa, bul Qudaydıń buyrıǵındaǵı millionlaǵan perishtelerden biri emes, al Qudaydıń Ózi, Ulı, Gideon “Midiyanlıqlardan saqlaw ushın sharap basqıshında biyday basıp atırǵan” jerge keldi (6:11). Qudaydıń ullı kórinisi: Ullı Rabbiy kishipeyil, ezilgen Izraillige birneshe dán biydaydı jasırın túrde jıynap atırǵan jerge keldi. Yahova óz xalqına gámiń etetuǵın jeke Quday.
Bul biyday basıw ushın ádetten tıs orın edi, biraq sharap basqıshı, qıyadan oyıp islengen shúńqır, Izraildi barlıq azıq-awqattan ayırıwǵa ant ishken dushpan tárepinen tabılıwdan bir qansha qorǵanıw usındı. Biyday basıw maydanı, kerisinshe, samallar shópti alıp ketetuǵın jerde, Gideonnı hám onıń isin ashıq qaldırǵan bolar edi. Bul qorqaqlıq bolıp kórinisi múmkin, biraq Gideon óz shańaraǵın támiyinlew ushın islewge májbúr bolǵan islerdi islep atırǵan edi.
“Rabbiy seniń menen, kúshli jawınger” (6:12). Bul sonday bolıp kórinbedi, hám Gideon tań qaldı, biraq “kúshli jawınger” bólegi menen emes. Ol basqa soraw menen juwap berdi: “Eger Rabbiy biz benen bolsa, nege barlıq bul bizge boldı? Atalarımız bizge aytqan Onıń barlıq keremetleri qayerde?” (6:13). Men bunı Gideonnıń cynizmi yamasa gúmánlanıwı dep esaplamayman. Ol tek perspektivanı túsiniwge háreket etip atır. Izraildegi qayǵılı jaǵdaylar Yahovanıń joqlıǵınıń dawısız dálili bolıp kórinisi múmkin. Ol shınında da: “Iltimas, bunı túsiniwge járdem beriń,” dep atır.
Itibar beriń, bul “Rabbiy (jeke ózi) oǵan burılıp: ‘Ózińde bar kúsh penen barıp, Izraildi Midiyan qolınan qutqar. Men seni jiberip atırǵan joqpan ba?’” (6:14) Xorebte Rabbiy Musanıń aldına usıǵan uqsas xabar alıp keldi: “Men seniń atalarıńnıń Qudayıman, Ibrahımnıń Qudayıman, Ishaqtıń Qudayıman hám Yaquptıń Qudayıman” (Shıǵıw 3:15).
Musa sıyaqlı, Gideonnıń da qarsılıqları bar edi. Ol kúshsiz urıwdan shıqqan, belgili emes qáwimnen bolǵan hesh kim edi: ullı qutqarıwshı ushın eń sońǵı kandidat emes sıyaqlı edi. Biraq Quday Gideonnıń moyınlaǵan qábiletsizliginde kúsh kórdi (6:14). Pawlǵa Quday: “Meniń meyirimim seniń ushın jetkilikli, sebebi Meniń kúshim ázzilikte kámil boladı” (2 Korinfliler 12:9) degen sıyaqlı, Gideonnıń qábiletsizligi onı Qudaydıń qudretli qolı ushın kámil etip qoydı: “Men seniń menen bolaman,” deydi Ol, “hám sen barlıq Midiyanlıqlardı birge jeńesiń” (6:16).
Gideon Rabbiyge sadqa alıp kelip, belgi soradı, Ol meyirbanlıq penen qabıl etti hám qurbanlıqtı kúydiriw ushın qıya-qurbanlıq orınnan ot shıǵardı. Sonnan keyin ol joq boldı, hám Gideon birinshi ret óziniń “Hákim Rabbiy” menen sóyleskenin túsindi (6:22). Ápiwayı adamlar bunday ushırasıwlardan aman qalıwı kerek emes edi, biraq Rabbiy onı tınıshlandırdı. Adamlar Qudaydı ańsatlıq penen qabıl etedi hám Onıń menen ushırasıwlardı júdá jeńil qabıl etedi. Bul shınında da Quday bolǵanda, baylanıstı jeńil qabıl etiw múmkin emes, hám Gideon ózi gúwal bolǵan keremettiń pútkil awırlıǵın sezdi.
Bul sınaq
Gideonnıń Rabbiyge tayarlıǵı soraw astında emes edi; onıń jeke ázziligi hám adamgershilik jaqtan tán alınatuǵın qábiletleriniń joqlıǵı edi. Onıń ózine degen kúshli gúmánları bar edi, biraq ol isenimge iye bolıwǵa hám ózi haqqında kóp esitken Qudaydıń Ózin dálillewin shınında da kóriwge ıqlaslı edi. Quday Gideonnıń ósiwshi isenimin tárbiyalaw hám bekkemlew ushın islengen bir qatar dáliller menen meyirbanlıq penen razı boldı.
Dáslepki waqıya onıń iseniminiń háreket etiwini talap etti: atasınıń Baalǵa arnalǵan putparastlıq qurbanlıq orının hám onıń Asherah baǵanasın joq etiw, Yahovaǵa tiyisli qurbanlıq orın qurıw hám atasınıń eń jaqsı buqasın onda qurban etiw. Gideon kúndiz bunı islewge batırlıq etpedi, biraq ol túngi waqıtta isledi. Ózleriniń sıyınıw orınınıń násil-náwbetiniń buzılǵanına ashıwlanǵan qala xalqı jınayatshıǵa ólim jazası beriwge qarar etti. Tergew tez arada olardı Gideonǵa alıp keldi. Biraq Yahova Óz qulınıń isenimin sıylıqlaw hám bekkemlew ushın keremet tosqınlıq shólkemlestirdi: Gideonniń ákesi, Yoash, sıyınıw orını hám qurban etilgen buqanıń iyesi, xalıqqa qarsı shıǵıp, ulıń batırlıǵın húrmetlewdi tańladı. Baal, putparast qudaydıń ózi, eger ol quday bolsa, jınayatshını jazalasın. Bul process barısında, Gideonǵa Jerub-Baal degen laqap berildi, bul “Baal qarsı shıqsın” degen mánisti ańlatadı – hám Izrailde Baalǵa hám Baalǵa sıyınıwǵa qarsı shıqqan adam sıpatında turaqlı identifikaciya berildi.
Bálkim, olardıń qudayı Baalǵa qarsı bul háreket Midiyanlıqlardı Izraillilerge qarsı qısımın kúsheytiwge májbúr etken sońǵı tamshı bolǵan shıǵar. Qıyın jaǵdaylar kóbinese isenim turǵanda hám Quday Óz xalqınıń isine aralasqanda jamanlasadı.
Quday Ruwxı Gideonǵa túsip, Yahova Ózi Óz qorqaq qulın urısqa shaqırıwǵa ruwxlandırdı. Juwap úlken boldı, biraq bizdiń qaharmanımızdıń isenimi ózin-ózi isenimge yamasa úlken armiyaǵa súyeniwge jol bermeytuǵın dárejede jetilgen edi.
Onıń isenimi kúsheytilgen qáweterge qaramay qulap túspedi. Ol tek ǵana onıń deregine qaray qosımsha kúsh alıw ushın uzatıldı. Gideonnıń “jún sınaqları” Qudaydıń isenimsiz sorawları emes edi, al ósiwshi isenim Qudaydan qalǵan gúmánlardı joq etiwdi soraw edi. Hám Gideonnıń sabırlı Qudayı Óz qulınıń ıqlaslı, biraq ekiylengen boysınıwın tınıshlandırıw ushın meyirbanlıq penen razı boldı.
Bir túsindirme Gideonnıń armiyası jámiyetlik is bolǵanın hám Midiyan hám onıń awqamlasları tárepinen itibarǵa alınbay qalıwı múmkin emesligin atap ótedi. Biraq, olar bunday kishi kúshlerdi hesh qashan jiddiy qáweter dep esaplamaydı.
Ózin-ózi isenim ushın júdá kóp orın
Onıń isenimi bekkemlengen soń, Gideon endi basqa sınaqqa dúz keldi: sol armiyanı kishireytiw! Gideonnıń óz Qudayına bolǵan isenimi onıń armiyasınıń kópshilik bólegine tarqalmaǵan edi. Dáslepki ewforiyalıq asıǵıslıqqa juwap bergen otız eki mıń áskerden jigirma eki mıńı, tańlaw berilgende, qorqıw sebepli úylerine qayttı. Endi ne boladı?
Quday, ámelde, “Hále de kóp. Bul jeńis Menińki bolıwı kerek; men onı adamlar menen bólispeymen,” deydi. Sonlıqtan Quday olardı suw isiwge alıp bardı hám “it sıyaqlı tilleri menen suwdı jalaytuǵınlardı” qáleytuǵının, biraq “tizlenip ishetuǵınlardı” qálemeytuǵının kórsetti (7:5). Bul tek ǵana Gideonnıń kimlerdiń tańlanǵanın kórsetiw ushın erkin bolıwı múmkin. Bul sonday-aq tizlenip ishetuǵınlar dushpanǵa qarsı sergeklikti az kórsetken bolıwı múmkin, al bir qolı menen suwdı awızına alıp, kózlerin ótkir ustap, ekinshi qolında quraldı tayın tutqanlar kóbirek sergek bolǵan. Sebebi ne bolsa da, Gideon tek 300 adam menen qaldı, bul onıń dáslepki armiyasınıń 1% ten azı edi!
Gideonnıń bul keskin qısqartıwǵa qarsı narazılıq yamasa úmitsizlik belgisi joq sıyaqlı. Onıń isenimi ósiwde edi. Bul 300 adam menen baslap, Quday Midiyanlıqlardı jeńdi: keyingi urısta, olardıń sanınan 400 ese kóp, 120,000 adam joq etildi (8:10); hám sońǵı jeńiliste, qalǵan 15,000 adam, 300 den taǵı 50 ese kóp, quladı. Bulardıń barlıǵı Gideonnıń armiyasına hesh qanday zıyan keltirmey. Álbette, Quday múmkinshiliklerdi esaplamaydı; Ol tek barlıq qarsılıqlardı jeńedi hám sanı jaǵınan asıp túsedi. Onıń tárepinde urısıń hám siz jeńilmeytuǵınsız.
Biraq biz waqıyanıń aldınan ketiwdeymiz. Qudaydıń Gideonnıń isenimi ushın taǵı bir kúsheytiw bar edi. Ol onı hám onıń qulın dushpan “shegirtkeler sıyaqlı qalıń” bolǵan lagerge jiberdi, hám olardıń túyeleri “teńiz jaǵasındaǵı qum sıyaqlı” kóp edi (7:9-12). “Eger qorqsań,” dedi Quday, “lagerge tús... hám olardıń ne aytıp atırǵanın tıńla.” (Biz Midiyanlıqlardıń qáwipsizligi haqqında oylanıwımız múmkin, biraq biz Qudaydıń Óz xalqı ushın eń jaqsı qáwipsizligin buzıwı múmkinligin bilemiz.) Gideon bardı hám bir Midiyanlıq áskerdiń óz túsini aytıp atırǵanın esitti: arpa nanı lagerge awnap kelip, onıń shatırın qulatqan. Adamnıń joldası túsindi túsindirdi: “Bul Gideonnıń qılıshınan basqa hesh nárseni ańlatpaydı... Quday Midiyanlıqlardı hám pútkil lagerni onıń qolına berdi” (7:13-14). Quday Gideonǵa dushpannıń óz awzı menen úlken jeńisti wáde etti! Bunı esitip, Gideon “Qudayǵa sıyındı” (7:15) – Qudaydıń biz benen islegen barlıq islerindegi tiykarǵı maqseti. Gideon endi tayın edi.
Bul áskeriy strategiya ma?
Bulardıń barlıǵı tariyxtaǵı eń ádetten tıs urıstıń bayanına alıp keledi. Qudaydıń kórsetpesi menen, Gideon óz adamların 300 truba hám 300 topıraq ıdıslar ishine jasırılǵan 300 jaǵılǵan shıraq penen “qurallandırdı”. Gideonnıń dushpan lagerine kirip, shatırdaǵı sáwbetlesiwdi esitiwge qábiletli bolǵanı, onıń 300 adamlıq armiyasınıń lagerdi “ortalıq qaraqshılıqtıń basında, qaraqshılar almasqannan keyin” qorshap alıwǵa bolǵan isenimin bekkemlegen bolıwı múmkin (7:19). “Saat on, hám barlıǵı jaqsı!” degen tınıshlandırǵısh dawıs lager boylap jańǵırǵan ba edi?
Qarańǵılıqta Gideonnıń adamları úsh toparǵa bólinip, hár biri 100 adamnan, lagerdiń átirapında óz orınların aldı. “Rabbiy ushın hám Gideon ushın qılısh!” degen belgi dawısı menen, adamlar trubalardı úfledi hám ıdıslardı sindirdi, túnni dawıs hám jaqtılıq penen buzıp. Bul soqqı dushpandı pútkilley shatastırdı. Ózlerin úlken armiya menen qorshap alınǵan dep oylap, jaqtılıq hám truba dawısları menen shatasıp, olar óz qılıshların alıp, bir-birin óltire basladı. Sonnan keyin olar qashtı, hám Gideon olardı pútkilley jeńiliske ushıratqansha quwdı.
Qalǵan detallar hám Gideonnıń keyingi sátsizligi bul jerde talqılanıwı shárt emes. Quday Óz xalqı, kimniń isenimi Onı húrmetleydi hám kimdi Ol kúshli túrde qollanadı, sátsizlikke ushıraǵanda álbette qayǵıradı. Biraq Ol olardıń sadıqlıǵın meyirbanlıq penen húrmetleydi hám olardıń jeńislerin maqullaydı, bul Ibrahım, Musa, Dawıt hám basqa kóplegenler, sonday-aq Gideon sıyaqlı kóplegenler tárepinen gúwalıq berilgen.
Topıraq ıdıslardaǵı qazına
Men geyde Pawl Gideonnıń jeńisin, Isanıń kúshindegi bizdiń dawamlı jeńisimizdiń bir túrli mısalı sıpatında eslep jazǵan ba eken dep oylanaman: “Bizde bul qazına topıraq ıdıslarda bar, bul barlıqtan asıp túsetuǵın kúsh Qudaydan ekenin, bizden emes ekenin kórsetiw ushın. Biz hár tárepten qısım astındamız, biraq ezilmeymiz; shatasıq, biraq úmitsizlikke túspeymiz; quwǵınǵa ushıraymız, biraq taslap ketilmeymiz; urıp jıǵılamız, biraq joq etilmeymiz. Biz hárdayım denemizge Isanıń ólimin alıp júremiz, sonlıqtan Isanıń ómiri de denemizge ashıqqa shıǵarılsın” (2 Korinfliler 4:7-10).
