«Gúna dúnyaǵa bir adamarqalı kirdi, al ólim gúna arqalı kirdi, hám solay etip ólim bársha adamlarǵa tarqaldı, sebebi bárshası gúna etti – sebebi nızam berilgenge shekem gúna dúnyada bar edi, biraq nızam bolmaǵan jerde gúna esaplanbaydı. Biraq ólim Adamnan Musanıń dáwirine shekem húkim súrdi, hátte gúnası Adamnıń qılmısına uqsamaytuǵınlar ústinen de, ol keleshek adamnıń bir túri edi. «Biraq biypul sawǵa qılmısqa uqsamaydı. Sebebi eger kóp adamlar bir adamnıń qılmısıarqalı ólgen bolsa, Qudaydıń miyrimi hám sol bir adam Isa Máshih arqalı berilgen biypul sawǵa kóp adamlar ushın mol boldı. Hám biypul sawǵa sol bir adamnıń gúnasınıńnátiyjesine uqsamaydı. Sebebi bir qılmıstan keyingi húkim ayıplawǵa alıp keldi, biraq kóp qılmıslardan keyingi biypul sawǵa aqlawǵa alıp keldi. Sebebi eger bir adamnıń qılmısıarqalı ólim sol bir adamarqalı húkim súrgen bolsa, miyrimniń molshılıǵın hám ádilliktiń biypul sawǵasın alǵanlar bir adam Isa Máshiharqalı ómirde húkim súredi. «Sonlıqtan, qanday etip bir qılmıs bársha adamlar ushın ayıplawǵa alıp kelgen bolsa, solay etip ádilliktiń bir háreketi bársha adamlar ushın aqlawǵa hám ómirge alıp keledi. Sebebi qanday etip bir adamnıń boysınbawshılıǵı arqalı kóp adamlar gúnákar etilgen bolsa, solay etip bir adamnıń boysınıwshılıǵı arqalı kóp adamlar ádil etiledi. Endi nızam qılmıstı kóbeytiw ushın keldi, biraq gúna kóbeygen jerde miyrim de kóbeydi, sonlıqtan, qanday etip gúna ólimde húkim súrgen bolsa, miyrim de Rabbımız Isa Máshih arqalı máńgilik ómirge alıp keletuǵın ádillik arqalı húkim súriwi múmkin.» —Rimliklerge 5:12-21 ESV (basım ushın kursiv qosıldı)
Rimliklerge xatı Qudaydıń jaqsı hám ádil ekenligin, biraq Máshihden basqa barlıq adamlar sátsizlikke ushıraǵanın kórsetedi. «Bárshası gúna etti hám Qudaydıń dańqınan ayırıldı» (Rimliklerge 3:23 NKJV). Bizim gúnálarımız (kóplik) bizdi Qudaydan ayırdı. Barlıq adamzat Onıń aldında ayıplı hám hesh qanday emsiz.
Quday hámishe durıs, sonday-aq Ol gúnákarlardı ayıplaǵanda hám Ol táwbe etken gúnákarlardı ádil dep járiya etkeninde de (10,24-ayatlarda). Ol adamnıń úmitsizligine sheshim berdi, Óz Ulıwın «Onıń ádilligin kórsetiw ushın, isenim arqalı, Onıń qanı menen gúnálardı juwıwshı qurban» etip jiberiw arqalı (25-ayat). Óziniń sabırlılıǵı menen Quday krestten aldın isengenlerdiń gúnáların keshirdi, hám Ol házir táwbe etken hám Isaǵa isengen hár bir adamdı aqlaydı (25-26-ayatlarda). Neshige? Sebebi Ol Rabbıda hám Onıń orınlaǵan jumısında barlıq adamzat gúnáları hám ayıpları boyınsha tolıq qanaatlanıw taptı.
Máshihtiń tógilgen qanı arqalı Quday Óz miyriminde isengen, táwbe etken hám gúnáların moyınlaǵan hár bir adam ushın keshirim, yamasa gúnálardıń keshiwligin beredi. Quday bunday adamdı «ádil» yamasa Onıń menen durıs dep járiyalaydı (4:16-25), «házir Onıń qanı menen aqlanǵan» (5:9). Barlıq isengenlerdiń ákesi Abram bir mısal, sebebi Quday oǵan isengenligi ushın onı ádil dep járiyaladı (4:3; Jaralıs 15:3-6; Zabur 32:1-2 qarań). Bul ájayıp jańalıq! Rimliklerge 5:1-11 bul jaǵdaylarǵa tiykarlanadı hám hár bir isengen adamnıń bul dúnyadaǵı qayǵılar hám sınawlarǵa qaramastan qanday etip jaqtı keleshekke iye bolıp, baxtlı bolatuǵının kórsetedi.
Tereńirek másele
Másele bizdiń gúnálarımızdan da asıp ketedi. Bizde eski tábiyat, yamasa ishki gúna bar, onı Muqaddes Kitap «gúna» (jekelik) dep ataydı. Ol gúnanıń eski adamı menen baylanıslı, sebebi eski tábiyat onıń háreketlerine xarakter berdi, tek jaman jemis beretuǵın terek sıyaqlı. Gúna tábiyatı jaqsılanıwı, ózin ózgertiriwi yamasa jaqsı is qılıwı múmkin emes.
Qudaydıń emi húkim boldı, sebebi Ol gúnákar tábiyattı keshire almaydı; onı alıp taslaw kerek. Ol, muqaddes hám ádil Quday bunı etti, onı Máshihte, bizdiń Orınbasarımızda, kresttegi úsh qarańǵı saat dawamındaǵı azaplarında húkim etti (Matta 27:45-46). Quday, Óz kózinde, onı gúna bilmegen hám hesh qashan gúna qılmaǵan Isa ólimi hám jerleniwi menen alıp tasladı (2 Korinflilerge 5:21; 1 Yoxan 3:5; 1 Petrus 3:18; Zabur 22; Yesaya 53). Qudaydıń miyrimi jeńiske eristi, ájayıp jeńis!
Bizdiń kózqarasımızdan, bul jeńis ele tolıq ámelge asırılǵan joq. Eski adam húkim etilip, óltirilgen bolsa da, eski tábiyat bizde Rabbımız Isa Máshih penen birge bolıw ushın alınǵanǵa shekem qaladı. Tek sol waqıtta ǵana biz Onıń Máshihte biz ushın bolǵan jeńisin tolıq tán alıwımız múmkin.
Jańa jaǵday
Bunı keńeytip, elshi aqlaw hám jańa jaǵday haqqında jazdı (Rimliklerge 5:12-8:39). Quday bizdi tek ǵana ádil dep járiyalamaydı, bizdiń gúnákar háreketlerimiz – ótken, házirgi hám keleshek – endi keshirilgen, biraq bizde Onıń aldında jańa jaǵday de bar. Bul bizdiń Máshih penen birleskenligimiz sebebli, Ol bizdiń atımızdan óldi hám qayta tirildi (Rimliklerge 8:28-34; 2 Korinflilerge 5:15), jańa nálsil yamasa shańaraqtıń Bası sıpatında. Basqasha aytqanda, Quday óte radikal jantasıwdı qollanǵan. Ol Adam nálsiliniń isengenlerin – biz barlıǵımız Adamnıń áwladları – jańa Bas, Máshih, jańa áwladtıń Basshısı astına ótkeredi. Solay etip Quday bizdi Adamnan Máshihke ótkizdi.
Bunnan tısqarı, Rimliklerge 6 eski qul iyesi Shaytannan, ol bizdi gúna arqalı qullıqta uslap turǵan, jańa Iyege, bizdiń Rabbımız Isa Máshihke ótiwdi úyretedi, Oǵan biz súyispenshilik penen xızmet ete alamız. Rimliklerge 7 Qudaydıń bizdi Isa menen jańa Er sıpatında biriktirgenin súwretleydi, hám biz barlıq resurslarımızdıń ózimizde yamasa óz háreketlerimizdegiden góre Onda ekenligin anıqlaymız. Biz iskerlik arqalı Oǵan súyispenshilik hám boysınıwshılıqpenen beriliwdi úyrenemiz, bunı Muqaddes Ruhtıń kúshimenen isley otırıp, Ol bizdi Máshihke hám tek Oǵan ǵana baylanıstıradı. Ruh bizge Onda bar barlıq resurslardan jaqsı paydalanıwǵa járdem beredi (Rimliklerge 8).
Orınbasıw Isa Mesihtiń jumısı biz ushın, biz benen birge bolıw Qudaydıń jumısın kórsetedi. Muqaddeslew Rimliklerge 8-bólimde tabıladı, sebebi Quday bizdi Ózi ushın ajıratqan, bul Onıń bizdi ózgertiw ushın ishimizdegi jumısın ańlatadı (12:1-2). Bul ózgeris hár túrli tarawlarda júz beredi (Rimliklerge 12–16). Rimliklerge xatı isenimlisilerdi tirilgenler sıpatında emes, al tirilgen Menen birge bolǵanlar sıpatında kórsetedi, biz denede bolǵanımızda – gúna qıla alatuǵın hám qılatuǵın denede.
Kóshiriw kerek edi
Pawıl bizdiń gúnalı jaǵdayımızdı túsindirdi hám Qudaydıń sheshimin, yaǵnıy ólimdi kórsetti: «...gúna dúnyaǵa bir adam arqalı kirgeni sıyaqlı... hám solay etip ólim barlıq adamlarǵa tarqaldı, sebebi hámme gúna qıldı» (5:12 esv). Bul Adamǵa tiyisli, keń tarqalǵan teoriyalardaǵı sıyaqlı tariyxqa shekemgi adamǵa emes, al Quday tárepinen jaratılǵan hám birinshi Adam dep atalǵan tariyxıy Adamǵa (Jaratılıs 1-2; 1 Korinflilerge 15:45). Pawıl pútkil insanzatı «bir adamnan» (Húkimetler 17:26) dep atadı hám onıń arqalı gúna dúnyaǵa kirgenin úyretti (Jaratılıs 2:17; 3:1-6). Adamnıń boysınbawı hám qarsılıǵı ólimdi úsh tárepten alıp keldi:
Moral. Adam hám Hawanıń Jaqsılıq hám Jamandıq Bilimi Tereginiń jemisin alıp jegeni menen, olar moral jaqtan óldi hám Qudaydan ajıraldı. Olardıń qatnası Quday tárepinen berilgen qurbanlıq hám olardıń isenimi arqalı qayta tiklendi (Jaratılıs 3:20-21). Adamnıń bul bir gúnası sebepli, náresteniń tuwılǵan waqıtınan baslap ol ólim aymaǵına tiyisli. Isenim ólimnen qutqaradı.
Fizikalıq. Adam hám Hawa kóp jıllardan keyin óldi (5:5), bul ólimniń ekinshi tárepi. Isenimsiz adam ólgen waqıtta, ol waqıtsha jasaw ornında (Hades) ólim aymaǵına kiredi, hesh qanday qutqarıw múmkinshiligi joq, al isenimlisiler Jánnetke baradı (Luka 23:43).
Máńgilik. Isenimsiz adamnıń boysınbawınıń eń sońǵı basqıshı hám aqırǵı nátiyjesi Qudaydan máńgilik ajıralıw, «ekinshi ólim» dep ataladı (Ashıw 20:14). Bul dúnyaǵa kirgen bir gúnanıń aqıbeti (Rimliklerge 5:12). Biraq, isenimlisiler Rabbiy menen máńgi birge boladı (1 Salonikalılarǵa 4:17). Ólgen náresteler de Onıń aldında boladı (2 Samuel 12:23-ti qarap kóriń).
Biz úlken qarama-qarsılıqlardı tabamız. Mısalı, Rabbiy Isa bul dúnyaǵa kirgen waqıtta Ol Qudaydıń erkini orınlaw ushın keldi (Zabur 40; Yoxanna 4:34), al Adam jaratılǵannan keyin qısqa waqıt ótkennen soń óz erkini orınlap, qátesin qıldı. Sonıń menen birge, birinshi Adam hám sońǵı Adam, Rabbiyimiz Isa, ekinshi Adamnıń shańaraqları arasında bir qansha uqsaslıqlar bar, biraq eń áhmiyetlisi kelip shıǵıwı, háreketleri hám nátiyjeleri boyınsha kóp qarama-qarsılıqlar bar.
Qudaydıń Húkimi
Quday barlıq insanlardı gúna qılǵan birinshi adam, Adamda kóredi. Onıń bir boysınbawshılıq qátesi yamasa qátesi sebepli ólim dúnyaǵa kirdi hám sol áwladtan baslap húkim súrdi. Náreste ólgen waqıtta, ol Adamnıń áwladı bolǵanı ushın óledi, hám hár bir adam sol jaqtıń astında kóriledi. Quday: «Hámme gúna qıldı» (Rimliklerge 5:12) dedi, sebebi qulawdan berli (Jaratılıs 3) Quday pútkil insanzatı gúnalılar sıpatında kórgen – olardı Adamda kórgen, onda hámme óledi (1 Korinflilerge 15:22).
Grek tilindegi «hámme gúna qıldı» sóziniń waqıtı aorist, yaǵnıy «bir ret hám máńgi ushın» degen mánisti ańlatadı. Sonlıqtan, Adamnıń barlıq áwladları qosılǵan. Sonıń ushın hesh qashan gúna qılmaǵan náreste Adamnıń gúnası menen baylanıslı dep esaplanadı, bul gúna geyde «dáslepki gúna» dep ataladı hám onıń barlıq aqıbetleri bar. Rimliklerge 3:9-23 jeke gúnalar haqqında sóylese de, Rimliklerge 5:12 pútkil insanzatı óz baslıǵı Adam menen baylanıslı ekenin kórsetedi.
Bunı súwretlew ushın, Ibrahim Melxizedek penen ushırasqan waqıttaǵı jaǵdayǵa qarań (Evreylerge 7:1-10, Jaratılıs 14:18-21). Evreylerge xatınıń avtorı Leviler, Ibrahimnıń áwladları, Ibrahim Melxizedekke onnan birin bergen waqıtta Ibrahimda kórilgenin aytadı. Sol sıyaqlı, nızam boyınsha onnan birin alatuǵın Leviler, birinshi Levi tuwılǵannan júzlegen jıllar burın, Ibrahim Melxizedekke onnan birin bergen waqıtta Ibrahimda kórilgen edi. Bul bizge Adamda, onıń qulawınan keyin, onıń barlıq áwladları qáteshiler sıpatında kórilgenin túsiniwge járdem beriwi múmkin. Bul júdá jiddiy juwmaq Qudaydıń isenimlisilerdi Adamnan Mesixtiń tárepine ne ushın kóshirgenin kórsetedi. Onıń atına maqtawlar bolsın!
Nızam hám Juwapkershilik
Rimliklerge 5:12,18 baylanıslı, biraq 15-ayat «hámme» ornına «kóp» haqqında oylar kirgizgen. Biz kórgenimizdey, gúna dúnyaǵa kirdi (Jaratılıs 3) hám tez arada jaǵdaylar jamanlastı; Qabıl óz inisin óltirdi (Jaratılıs 4:8). Bunnan keyin, bir adam ekinshisinen keyin óldi (Jaratılıs 5–6). Qudaydıń hár túrli áwladlarda isenimlisileri bar edi, olar da óldi, bul gúnanıń jiddiy aqıbetlerin kórsetedi. Biraq gúna ele esapqa alınbaǵan yamasa esapqa alınbaǵan edi, Musa nızamı astındaǵı jaǵday sıyaqlı. Gúnanıń aqıbeti bar edi, yaǵnıy ólim, biraq nızam Izrail menen sheklengen halda gúnanıń qátesi, qátesi sıpatında xarakterin kórsetiw ushın keldi.
Elshi Pawıl gúnanıń ólimge alıp keletuǵının tastıyıqladı, Yaqıp ta túsindirgenindey (Yaqıp 1:13-15). Pawıl, biraq, qátesi máselelerin qostı: «Ólim Adamnan Musanıń dáwirine shekem húkim súrdi, Adamnıń qátesine uqsas gúna qılmaǵanlar ústinen de, ol keljektiń súwreti» (Rimliklerge 5:14 JND). Gúnanıń aqıbeti ólim – Adamnan Musanıń dáwirine shekem húkim súrgen zalım-húkimdar-patsha. Nızam kelmesten burın da, ólim húkim súrdi, tek Ǵenoktan basqa (Jaratılıs 5:24), ol alıp ketilgen shirkewdiń túri. Ulıwma prinsip Rimliklerge xatında ornatılǵan hám Pawıldıń ólim hám tiriliw haqqındaǵı táliymatında qısqasha bayanlanǵan: «Sebebi Adamda hámme ólgeni sıyaqlı, Mesixta da hámme tiriltiledi» (1 Korinflilerge 15:22 NKJV). Sonlıqtan biz Mesixti tiriler áwladınıń Baslıǵı sıpatında kóremiz.
Bir mániste Adam baslıq sıpatında keljektiń túri edi: Mesixtiń (Rimliklerge 5:14) shańaraq baslıǵı sıpatında. Sonıń menen birge, Adam ólim menen baylanıslı edi, al Másih ómir alıp keldi. Bunnan basqa, Másih mıń jıllıq dáwirde barlıq milletler ústinen húkim súretuǵın Baslıq sıpatında kórsetilgen (Efislilerge 1:9-12), hám Ol házir Másih denesiniń Baslıǵı sıpatında kóriledi (1:22), biraq Onıń baslıqlıǵınıń bul tárepleri bizdiń házirgi temamız emes. Rimliklerge 5-bólimde Másih isenimlisilerdiń hám jasawshılardıń jańa áwladınıń Baslıǵı sıpatında kórsetilgen, olar aqlanǵan, Onı házir hám máńgi maqtaw ushın.
Patsha hám Húkimdar
Rimliklerge 5:14,17-de biz patsha sıpatında húkim súretuǵın birinshi húkimdardı ushırattıq: ólim. Gúna da «ólimde» húkim súretuǵın húkimdar (21-ayat). Bul ayatlarda házir miyrimdilik ádillik arqalı húkim súrip atırǵanı, Rabbiyimiz Isa Másih arqalı máńgi ómirge alıp baratırǵanı úyretiledi. Tańqalarlıq! Bir tárepten gúna birinshi Adam hám ólim menen baylanıslı eski tártipte húkim súrip atır. Ekinshi tárepten miyrimdilik húkim súrip atır, Másih penen baylanıslı jańa tártip. Bir adam, Adam arqalı ólimniń húkim súriwine qarama-qarsı, biz ómirde patshalar sıpatında húkim súremiz, hám bul bir Adam, Isa Másih arqalı (17-ayat). Isenimlisiler tirilgen Másih penen tıǵız baylanıslı bolıp húkim súredi. Miyrimdilik Másihtiń tiriliwine baylanıslı, sebebi biz húkim súrip atırǵanlar sıpatında kórilgenbiz. Rabbiy gúna hám ólimniń húkimranlıǵın jeńdi!
Eki Háreket
«Miyrimdilik háreketi qátesi sıyaqlı bolmas pa? Sebebi eger bir adamnıń qátesi menen kóp adamlar ólgen bolsa, Qudaydıń miyrimdiliginiń hám bir adam Isa Másih arqalı bolǵan miyrimdilik penen biypul sawǵanıń kóp adamlarǵa mol bolǵanı ádewir artıq» (15-ayat JND). Eki háreket qarama-qarsı qoyılǵan, qátesi hám miyrimdilik háreketi. Miyrimdilik háreketi Másihtiń keliwi hám Onıń kresttegi jumısı, al qátesi Adamnıń dáslepki gúnası.
Gúna ushın qollanılǵan hár túrli sózlerdi bir sál oylań. «Bir adam arqalı gúna dúnyaǵa kirdi» (12-ayat NKJV), «gúna» ushın ulıwma sózge iye. Bul «maqsetten adasıw» degen mánisti ańlatadı hám kóp ret, sonday-aq Eski Ahıttıń evrey tekstindegi gúna qurbanlıǵında da ushırasadı. Rimliklerge 5:14-te «qátesi» sózi bar. Adamnıń «qátesi» gúna edi, biraq onnan da kóp; bul Qudayǵa qarsı qátesi edi. Bul «qátesi» sózi (Gr. parabasis) Jańa Ahıtta jeti ret qollanılǵan hám nızamdı yamasa Quday belgilegen nárselerdi buzıwdı, Quday ornatqan qaǵıydanı buzıwdı ańlatadı. Biz nızamnıń «qátesiler sebepli» qosılǵanın bilemiz (Galatiyalılarǵa 3:19), hám Adam haqqında ol qátesi qılǵan, al Hawa «aldanǵan» (1 Timotiyǵa 2:14) dep aytılǵan. «Qátesi» sózi Pawıldıń jazbalarında 16 ret, Injillerde úsh ret qollanılǵan, bul qátesi qádem, nadurıs is, buzıw degen mánisti ańlatadı. Bul sóz «bizdiń qátesilerimiz sebepli tapsırılǵan hám bizdiń aqlanıwımız sebepli tiriltilgen» (Rimliklerge 4:25) degen jerde ushırasadı. Adamnan házirge shekem, gúna nadurıs is, qátesi máseleleri. «Hámme gúna qıldı [maqsetten adastı] hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (3:23).
Ólimge alıp keletuǵın boysınbawshılıq háreketine qarama-qarsı, miyrimdilik yamasa biypul sawǵa, bir retlik boysınıw háreketi bar, biz Rimliklerge 5:19-da tabamız. Adamnıń qılǵan isiniń nátiyjesinde kóp adamlar óldi, tek Ǵenok (Jaratılıs 5:24) hám Iliya (2 Patshalar 2:11) bunnan tısqarı. Bunı «Qudaydıń miyrimdiliginiń hám bir adam Isa Másih arqalı bolǵan miyrimdilik penen biypul sawǵanıń kóp adamlarǵa mol bolǵanı» (Rimliklerge 5:15 JND) menen salıstırıń. Kelip shıǵıwı, háreketleri hám nátiyjelerinde qanday úlken qarama-qarsılıqlar. Bir baslıq hám onıń háreketleri ólimge alıp keldi, al basqa Baslıq hám Onıń háreketleri isenim arqalı qabıl etkenlerge miyrimdiliktiń mol bolıwına alıp keldi.
Húkim yamasa Aqlaǵıshlıq
Miyrimdilik mol boldı, onnan da kóp, ol óte mol boldı, sebebi Rimliklerge 5:12-21 háreket hám nátiyjelerde ǵana emes, al kólemde de qarama-qarsılıqlardı kórsetedi. Bizde eki baslıq, eki háreket hám eki hár túrli nátiyje bar. Adam boysınbawshılıqta gúna qıldı, hám aqıbeti húkim hám ayıplaw boldı. Másih kámil boysınıwda, miyrimdilik háreketinde, Ózin eń joqarı Qurbanlıq sıpatında berdi, bul bizdiń aqlanıwımızǵa alıp keldi.
«Aqlaǵıshlıq» sózi bul jerde bizdiń jańa jaǵdayımızdı názerde tutıp qollanılǵan. Birinshi, biz aqlaǵıshlıqtı bizdiń háreketlerimiz menen baylanıslı taptıq (1-ayat), biraq házir ol Quday aldındaǵı bul jańa jaǵdayımızǵa baylanıslı. Rimliklerge 6–8-bólimler bunı muqaddeslew túsinigi menen, Qudayǵa arnalǵan ómir menen bunnan da kóbirek rawajlandıradı. Bizdiń háreketlerimiz hám jaǵdayımız boyınsha aqlaǵıshlıq Quday menen bolǵan qatnastı bir ret hám máńgi ushın sheshedi. Ol biz qutqarılǵanımızda hám dáslep muqaddeslengenimizde ómirimizge tásir etti, hám ol muqaddeslew hám sadıqlıqtıń pútkil ómirine de tásir etedi, bul hárdayım Qudayǵa jaqınlastıradı.
Pawıl eki túrli basshılardıń: gúna yamasa miyrim-shápááttiń (5:15-17) astında bolǵan eki túrli basshılıqtı, háreketlerdi hám nátiyjelerdi kórsetiw ushın ózin toqtattı. Sonnan keyin ol 12-ayattıń dáslepki oyına qaytıp keldi hám óz juwmaǵına keldi: «bir qáte barlıq adamlar ushın ayıplawǵa alıp keldi» (18-ayat ESV). Bul jerde biz boysınbawshılıqtıń kólemin kóremiz, óytkeni ol birinshi basshılıq astındaǵı barlıq adamlarǵa tásir etedi, sebebi ol barlıq adamlar ushın ayıplawǵa alıp keledi. Kerisinshe, «ádilliktiń bir háreketi barlıq adamlar ushın aqlawǵa hám ómirge alıp keledi» (5:18). Ol bar barlıq adamlar ushın júdá keń kólemde, biraq ol isengenlerdiń barlıǵına (3:22) keledi, yaǵnıy isengen hám ádilli bolǵan kóplegen adamlarǵa. «Kóplegen adamlar ádilli boladı» (5:19) hám «aqlaw ... ómir» (18-ayat) sóz dizbegi Quday menen hám Quday aldında durıs bolıwdı, nátiyjede ómirge iye bolıwdı ańlatadı. Bul Rabbimiz Isa Mesihtiń orınlaǵan jumısı sebepli.
Bir adam (19-ayat) pútkil adamzatqa, Mesihten basqa – áyelden tuwılǵan kámil Adamǵa (Galatiyalılarǵa 4:4) unamsız tásir etti. Ol Adamnıń áwladı retinde kórilmeydi – geypara texnikalıq jaqtan ol edi (Luka 3:38), sebebi ol gúnasız yamasa boysınbawshılıqsız ayrıqsha edi. «Solay etip, bir adamnıń boysınıwı menen kóplegen adamlar ádilli boladı» (Rimliklerge 5:19); «bir adam» anıq Mesihti ańlatadı.
Geyparalar «bir adamnıń boysınıwı» tek Mesihtiń boysınıw ómirine tiyisli dep oylaǵan. Olar Zábúr 40:7-8-ge silteme beredi, onda «Men keldim ... Seniń erkińdi orınlaw ushın, Ya Qudayım,» delingen hám Ol: «Meniń azıǵım Meni jibergenniń erkin orınlaw» (Yuhanna 4:34) degen. Biraq, bul bizdiń ádilli bolıwımızǵa alıp keliwi múmkin be edi? Joq. Rabbimiz Isanıń áwliya, ádilli ómiri, Qudaydıń dańqı ushın kámil bolǵan ómiri bizdi ádilli ete almas edi; ol tek bizdi ayıplay alar edi.
Mesihtiń qurbanlıǵı da kerek edi. Álbette, boysınıw ómiri Onı belgiledi, biraq «bir Adamnıń boysınıwı» (19-ayat) Onıń ózin bergenin ańlatadı, Ol óz ómirin beriw haqqında aytqanda: «Bul tapsırmanı Men Ákemnen aldım» (Yuhanna 10:18) degen. Boysınıw degeni usı: Ol ózin bergen waqıtta islegen bir háreket (Filipililerge 2:8-di qarap kóriń).
Pawıl taǵı ózin toqtattı: «Endi nızam keldi» (Rimliklerge 5:20). Ol gúnanıń tek gúna emes, bálki qáte ekenligin kórsetiw ushın keldi (Galatiyalılarǵa 3-ti qarap kóriń). Nızam gúnanı anıǵıraq hám jiddiyraq etti; ol gúnanıń qáte xarakterin kórsetti. Ol sonday-aq onıń astındaǵılardı kóbirek gúna islewge qozǵadı (Rimliklerge 7). Nızam áwliya, ádilli hám jaqsı (12-ayat), ómir beriw ushın jaratılǵan, biraq ol Qudaydıń gúnanıń jiddiyligin kórsetiw ushın jolı edi, biz qansha háreket etsek te jaqsılanbaymız (18-24-ayatlar). Solay etip, qáteler kóbeydi, biraq «gúna kóbeygen jerde» (5:20 NKJV), miyrim-shápáát artıqsha kóbeydi.
Adam pútkilley sátsizikke ushıraǵanda, ol pútkilley Qudayǵa taslanadı (7:24-25). Tek sol waqıtta Quday suverenli miyrim-shápáát penen keledi, adamnıń juwapkershiligin saqlay otırıp. Pyotr adamnıń Mesihti gúnákarlar – qatiller qolına tapsırǵanın aytıp ótti – sol waqıtta Qudaydıń niyetleri orınlandı (Elshilerdiń isleri 2:23). Bul ekewiniń qalay birge keletuǵını adam aqılı ushın úlken qupıya bolıp qaladı, biraq miyrim-shápááttiń artıqshalıǵı jeńiske iye. Qudayǵa maqtawlar bolsın!
Gúna hám Ólim Patshalıǵı
Patsha Sawıl nızamnıń talapların kórsetti, al Dáwitte biz miyrim-shápáát patshalıǵınıń súwretin kóremiz, sebebi ol Mesihti sáwlelendirdi. Sawıl hám onıń patshalıǵı úlken kúshke iye bolǵanı ushın kóp energiyaǵa iye edi, biraq ol Goliattı jeńe almadı. Dáwitte biz Qudaydıń miyrim-shápáátiniń máńgilik ómirge alıp keletuǵın artıqsha kúshin kóremiz (Zábúr 132–133-ti kóriń).
Miyrim-shápáát Mesihtiń boysınıwı menen, bir háreket penen birge keledi. Ólim patshalıq etip turǵan edi, endi miyrim-shápáát ádillik arqalı patshalıq etip turıptı, sebebi Quday óz ádilligin hesh qanday túrde buzǵan joq. Quday tek ǵana islerdiń óz jónine ketiwine kóz jumıp qarap turmaydı; miyrim-shápáát hárdayım Qudaydıń ádilligin saqlaydı. Tek Quday ǵana «eki sızıqtı» uyǵınlıqta birge alıp kele aladı – miyrim-shápáát hám haqıyqat, nur hám muhabbat, nátiyjede ol máńgilik ómirge alıp keledi. Bul bizdiń ele máńgilik ómirge iye bolıwımız kerek degeni me?
Máńgilik Ómir
Pawıl bul jerde biz baratuǵın álem haqqında sóz etti. Isengenler retinde bizde jańa Basshı bar, biraq Ol sonday-aq bizdi máńgilik ómirdiń jańa álemine alıp baratuǵın Adam. Mesihte biz bul jańa álemge tiyislimiz hám máńgilik ómirden (Yuhanna 3:16) lázzet alamız, geypara sheklengen túrde bolsa da. Máńgilik ómir – bul Mesih hesh qanday qarsılıqsız patshalıq etetuǵın álem. Miyrim-shápáát artıqsha kóbeyip turıptı hám biz ómirdiń haqıyqıy xarakterinen lázzet alamız, biraq bul jerde Rimliklerge xatında biz sol álemge baratuǵın jolımızda kórilip turıptıq (21-ayat). Biz ol jerge Isa Mesih arqalı baramız, sebebi bizdegi hámme zat Isa Mesih arqalı.
«Ómir» (Rimliklerge 5:17-18) terminine hám «ólikler arasınan tirilgen, Rabbimiz Isa» (4:24 JND) sózlerine itibar beriń. Sonday-aq, Rabbimizdiń tolıq atı 5:21-de qollanılǵan, «Rabbimiz Isa Mesih» – haqıyqıy Adam, Isa; haqıyqıy Maylanǵan, Mesih; Ol bizdiń Rabbimiz. Bulardıń barlıǵı bul nárselerdi túsiniw ushın kerek hám ańlatılǵan. Mesih bizdi óziniń astında biriktiredi, Ol isengenler áwladınıń Basshısı hám bizdiń Rabbimiz. Bul ájayıp haqıyqatlarǵa iye bolıw ushın biz Onıń Rabbiligine boysınıwımız kerek.
Juwmaqlawshı pikirler
Búgin miyrim-shápáát ádillik arqalı patshalıq etip turıptı (Rimliklerge 5:21). Mıń jıllıq patshalıqta, Mesihtiń jámiyetlik húkimranlıǵı astında, ádillik patshalıq etedi (1 Timotiyge 6:15; Zábúr 72). Máńgilik jaǵdayda (2 Pyotr 3:13) ádillik jasaydı, hám barlıq nárseler hám hárkim Quday menen uyǵınlıqta boladı. Quday hesh qashan kelisimge kelmeydi, sebebi Ol nur, hám hárdayım óz huqıqların saqlaydı. Bizge kelsek, bul ájayıp páziyletlerden hám máńgilik ómirden lázzet alıw Rabbimiz Isa Mesih, Qudaydıń «jalǵız Adamı» (Rimliklerge 5:12-21) arqalı. Biz jańa jaratılısqa tiyislimiz (2 Korinflilerge 5:17; Galatiyalılarǵa 6:15; Efesliklerge 2:10,15, 4:24; Koloselilerge 3:10-11), al Quday jańa jaratılıstı – jańa aspan, jańa jer hám Jańa Ierusalimdi jámiyetlik túrde engizedi (Ashıw 21:1-7). Bul kelip atırǵan mıń jıllıq patshalıq óz jolın juwmaqlaǵannan keyin boladı, biraq biz Oǵan házir hám máńgilik maqtawlar aytamız.
Gúnalar tek ǵana bir sebeptiń nátiyjesi, hám Qudaydıń Qozaǵı jeke adamnıń gúnaların alıp taslaw hám gúna máseleleri menen ulıwma túrde shuǵıllanıw ushın keldi. Quday «gúna bilmegen Onı biz ushın gúna etti» (2 Korinflilerge 5:21 KJV). Ol tek ǵana bizdiń qátelerimizdiń kóteriwshisi emes, Ol tek ǵana bizdiń barlıq gúna háreketlerimiz ushın káfárat tólemedi, bálki Ol tábiyatımız boyınsha gúnákar bolǵanımız ushın óldi. Men kóp gúnalar islegenmen, olardı Qudayǵa barıp moyınlawım kerek boldı, hám men sol gúnalardıń barlıǵı keshirilgenin bilemen. Biraq meniń bul júregimde men islegen hár qanday gúna háreketinen de jamanıraq gúna islew tendenciyaları bar. Bul barlıǵımız ushın durıs. Gúna bizde jasaydı. Mesih gúnanı, tek ǵana gúnalardı emes, alıp taslaw ushın óldi. Ol biz kim bolǵanımız ushın óldi. Ol bizdiń ornımızdı iyeledi. Ol biz ushın gúna etildi, hám gúna tosqınlıq retinde alıp taslandı. Endi eń jaman gúnákar Qudaydıń aldına kele aladı hám keshirim taba aladı. Siz «dúnyanıń gúnasın alıp ketetuǵın Qudaydıń Qozaǵın» (Yuhanna 1:29) bilesiz be? —H. A. Ironside, Yuhanna Injili boyınsha shıǵıwlar (beyimlestirilgen).
