Жақсылық алдаўшы, ҳүснсизлик бос: бирақ Хожадан қорқатуғын ҳаял мақтаўға ылайық. Оған қолының жемисинен бериң; ҳәм оның өз ислери оны дарўазаларда мақтасын. Нақыллар 31:30-31
Инжилдеги сүйген темаларымның бири ҳаяллар ҳаққында, себеби Қудай диндар ҳаялларды жоқары дәрежеде жақсы көреди. Жон Бунян өзиниң китабында ҳаяллардың қәдирин қысқаша баянлаған, Зыяратшының жолы:
«Қутқарыўшы келгенде, ҳаяллар Оған еркек яки периштеден алдын қуўанды. Мен ҳеш қашан бир еркектиң Мәсихке бир кишкене тыйын да бергенин оқымадым, бирақ ҳаяллар Оның артынан ерди ҳәм Оған өз мал-мүлкинен хызмет етти. Оның аяқларын көз жаслары менен жуўған ҳаял еди, ҳәм Оның денесин жерлеў ушын майлаған ҳаял еди. Ол хашқа баратырғанда жылаған ҳаяллар еди; ҳәм Оның артынан хаштан ерген, ҳәм Ол жерленгенде Оның қабырының қасында отырған ҳаяллар еди. Олар Оның тирилиў таңында Оның қасында биринши болған ҳаяллар еди; ҳәм Оның шәкиртлерине Оның өлимнен тирилгени ҳаққында биринши хабарды жеткерген ҳаяллар еди. Сонлықтан, ҳаяллар жоқары дәрежеде жақсы көриледи».
Бул мақала ушын таңланған ҳаяллардың ҳәммеси Матфей 1-деги Хожа Исаның шежиресинде жасырылған. Олардың өмирлери Инжилди Басланыўдан Матфейге шекем қамтып алады. Төртеўи, бәлким, Исраил жәмийетине киргизилген басқа миллетлерден болған, ал соңғысы анық еврей туўылған. Гейбиреўлериниң абырайы жаман болған, кейин өмирлерин өзгерткен, ал гейбиреўлери пак болған. Ең әҳмийетлиси, олар бүгин мәңгилик өмирге жемис келтириўди қәлейтуғын ҳәр бир адамға сөйлейди.
Бул шежиреде көп еркеклер келтирилген, бирақ тек бес ҳаял. Бирақ неге ҳеш қандай ҳаяллар, әсиресе басқа миллетлерден болғанлар, аталық еврей шежиресинде айтылыўы керек? Қудай биз ашыўымыз ушын бир нәрсени жасырған болыўы керек. (Нақыллар 25:2) Биз көрип шығатуғын ҳаяллар Тамар, Рахаб, Рут, Батшеба (аты аталмаған) ҳәм Исаның анасы Мәриям. Келиң, ҳәр бири ким болғанын, оның әҳмийетли ислерин, соңынан оның оқыясы бүгин бизге қалай тийисли екенин көрип шығайық.
Тамар
Тамар Матфей 1:3-те айтылған, бирақ оның оқыясы Басланыў 38-де табылады. Ол туңғыштың әҳмийетли екенин, оның басқалардың ҳәммесинен үстинлиги бар екенин түсинген көринеди. Яҳуданың ханаанлық ҳаялы оған үш ул туўып берген: Ер, Онан ҳәм Шелах. Яҳуда Тамарды, бәлким, ханаанлық болған, Ерге ҳаял етип алған. Ер жаманлығы ушын ҳүкимде өлгеннен кейин, Онанға Тамарды туңғышқа урпақ өсириў ушын ҳаял етип алыў буйрылған (кейин Мусаның нызамына киргизилген бул сиясат ҳаққында биринши рет айтылыўы). Ол 100% бойсынбаған ҳәм ол да өлген. Шелах жас болған, ҳәм оның әкеси Яҳуда, Шелахтың өмиринен қорқып, Тамарды әкесиниң үйине қайтарып жиберген.
Тамарға Шелахтың ҳаялы болмайтуғыны анық болғанда, ол Яҳуданың ҳаялы өлгеннен кейин, Яҳуданың туңғышының урпағын даўам еттириў ушын бир имканияттан пайдаланған, бул бизге таң қалдырарлық усыл болып көриниўи керек. Ол өзиниң ҳақыйқый кимлигин жасырып, өзин пасық ҳаял сыяқлы кийиндирген. Яҳуда алданған ҳәм оның қасына кирген. Қудай оған бир емес, еки ул туўыўға рухсат берген.
Егизаклер туўылғанда, Зерах биринши болып шыға баслаған ҳәм оның билегине қызыл жип байланған, бирақ ол қолын артқа тартқан ҳәм Фарез биринши болып шыққан. Сол ўақытта, Шелах басқа биреўге үйленген ҳәм өзиниң туңғышын Ер деп атаған (1 Шежирелер 4:21), гүя: «Мен Яҳуданың урпағында ким туңғыш екени ҳаққындағы мәселени шештим» дегендей.
Солай етип, ҳақыйқатында ким туңғыш болған? Қудайдың ақлында бир үстин болған бар еди – адамның жобалары ҳәм қәлеўлерине муўапық емес – сонлықтан Яҳуда қәбилеси өз аға-инилеринен үстин болған (1 Шежирелер 5:1-2). Қудай Фарезди Мәсих келген адам етип таңлаған, Ол көп аға-инилер арасында туңғыш (Римлилерге 8:29), өлимнен тирилгенлер арасында туңғыш (Колослықларға 1:18), ҳәм ҳәр бир жаратылған нәрсениң туңғышы (Колослықларға 1:15).
Тамардың жемис ушын қәлеўи әҳмийетли. Ол өзиниң ким екенин жасырған, өзин қатты кишипейиллик еткен, мәңгилик өмирге ерисиў ушын ҳәммеге жол ашатуғын урпақты сақлап қалыў ушын. Сол сыяқлы, Мәсих Өзиниң даңқын жасырған ҳәм аспанлық урпақты, Қудайдың мийрасхорларын ҳәм Оның менен бирге мийрасхорларды жаратыў ушын Өзин қатты кишипейиллик еткен. Келиң, адамлар алдында кишипейиллик етиўден ҳәм Оған исенимимизди қойыўдан қорықпайық.
Рахаб
Тамардан айырмашылығы – ол пасық ҳаял сыяқлы көринген, бирақ болмаған – Рахаб (Матфей 1:5) ҳақыйқатында пасық ҳаял болған. Оның оқыясы Ешуа 2 ҳәм 6-да табылады. Оның турмыс тәризи Қудай Өзиниң халқы менен болған қатнасығының көриниси сыяқлы жаратқан гөззал неке қатнасығының сүўретин бузған. Бирақ ол Қудайдың ҳүкиминиң келе жатқанын көрген ҳәм қорқыў менен қозғалған, әкесиниң үйиндеги ҳәммени қутқарыў ушын.
Қудай оған берген имканияттан пайдаланып, ол еки исраиллы тыңшыны өзиниң патшасынан қутқарған, бул сатқынлық әмели. Қудайдың қарғысын (Ешуа 6:17) адамның қарғысынан үлкен деп есаплап, ол тыңшыларға олардың қәўипсиз қайтыўы ушын мағлыўмат пенен жәрдем берген (Ешуа 2:16). Ол ашықтан-ашық олардың Қудайын «жоқарыдағы аспандағы ҳәм астындағы жердеги Қудай» деп мойынлаған (Ешуа 2:11). Ол Қудайдың хабаршыларының ўәдесине болған исенимин сол күнниң өзинде терезесине қызыл жип байлаў арқалы әмелге асырған (Ешуа 2:21), ҳәтте ҳүким күни узақта болса да (бир ай яки оннан да көп). Оның өмири ҳәм әкесиниң үйиндегилердиң өмири Мәсихтиң қанын символлайтуғын сол кишкене қызыл жипке байланыслы болған.
Бул исеним ушын ол Еврейлерге 11-деги исеним мысаллары менен бирге келтирилген, ҳәм Жакып 2-де Ибраҳимниң өзи менен тең дәрежеде. Ол Қудайдың Сөзине исениў арқалы Қудайға жемис келтириў жолын көрсетеди. Ол ең жаман гүнакарларға үмит береди, себеби оның гүнакар өтмиши өширилген.
Рут
Рут (Матфей 1:5) паклықтың тиреги, Қудай алдындағы орнын билип ҳәм садықлықта даўам еткен. Оның оқыясы, Рут китабында, Ҳәкимлер китабының биринши ярымы менен бир дәўирге туўра келеди. Бул садық, бойсыныўшы, қанаатлы ҳаял сол келиспеўшилик ҳәм қан төгиў дәўиринде жасаған. Ол Моавлық болған, он биринши әўладқа шекем де Хожаның жәмийетине ҳеш қашан кирмейтуғын адам сыяқлы қарғыс алған – бәлким, 400 жылға шекем (Екинши Нызам 23:3). Бирақ ол қайын анасына болған садықлығы арқалы меҳирбанлық пенен киргизилген (Рут 1:16), айтып: «Сениң халқың мениң халқым болады, ҳәм сениң Қудайың, мениң Қудайым болады».
Рут Боаз тәрепинен Наомиге қамқорлығы ҳәм паклығы ушын мақталған (Рут 2:11-12, 3:11). Боаз, күшли адам ҳәм көринеди, әдеўир үлкен жастағы (Рут 3:10), Елимелехтиң (Наомидиң күйеўи) ҳәмме мүлкин сатып алыўға разы болған, Елимелехтиң атын оның мийрасы үстинде көтериў ушын. Бул Рутты өзине ҳаял етип алыўды да қамтыған. Боаз ҳәм Рут арасындағы некеден туўылған туңғыш ул, туўысқан қутқарыўшының жақсы иси себепли Елимелехтиң мийрасын алатуғын болған. Солай етип Рут Рахабтың келини ҳәм Исраилдиң уллы патшасы ҳәм Қудайдың өз жүрегине унамлы адам болған Даўыттың үлкен әжеси болған.
Рут бизге Қудайдың қамқорлығы астындағы өмирден ләззет алыў, Қудайдың әдалатлылығының жемислерин жыйнаў ҳаққында сөйлейди. Биз Рут сыяқлы бола аламыз, себеби бизде де Боаз сыяқлы туўысқан қутқарыўшы бар – Хожа Иса Мәсих, Ол бизди Өзиниң қаны менен сатып алған, бизди булғанбаған ҳәм ҳеш қашан жоғалмайтуғын мийрасқа көтериў ушын. Биз Исада қанаатлана аламыз, себеби Қудай да қанаатланған.
Батшеба
Батшеба Хожа Исаның шежиресинде тек «Урияның ҳаялы болған» деп айтылған (Матфей 1:6). Оның оқыясы қайғылы, бирақ ол бизге Қудайдың үлкен меҳир-шәпәәтин көрсетеди. Ол 2 Самуил 11-де баян етиледи: «Патшалар урысқа шығатуғын ўақытта, Даўыт Жоабты жиберди ... бирақ Даўыт еле Иерусалимде қалды» (2 Самуил 11:1) Даўыт урысыўы керек болғанда дем алды. Ол кеште төсегинен турды ҳәм шатырға шықты, сол жерден ол өзин жуўып атырған өте гөззал ҳаялды көрди. Даўыт сорастырды ҳәм оның Урияның ҳаялы екенин билди. Урия Даўыттың күшли батырларынан бири болған (1 Шежирелер 11:41), Даўыт таныйтуғын адам. Даўыт оны шақыртты, ҳәм олар көринеди, өз қәлеўи менен бирге болды.
Батшеба Даўыттан ҳәмиледар болды. Өзиниң гүнасын жасырыў ушын, Урияны баланың әкеси етип көрсетти, Даўыт Урияны урыстан қайтарып шақыртты. Даўыт Урияның үйге келип, ҳаялы менен бирге болыў имканиятынан пайдаланатуғынына исенди. Бирақ Урия ҳеш қашан үйге бармады; керсинше, ол патшаның үй есигинде ухлады.
Даўыт, жобасының бузылғанын көрип, Жоабқа Урия арқалы оның өлим ҳүкимин алып баратуғын хат жиберди. Келисилгендей, Урия урыста өлди, ҳәм хабар Даўытқа жиберилди. Батшеба күйеўиниң өлимине қайғырғаннан кейин, Даўыт оны шақыртты, ҳәм ол оның ҳаялы болды. «Бирақ Даўыттың қылған иси Хожаға унамады» (2 Самуил 11:27). Анық, Қудай Даўытты бул гүна ушын жуўапкер тутты. Батшебаға да, Урияға да ҳеш қандай жуўапкершилик жүкленбеди. Гүнадан туўылған бала өлди, бирақ Батшеба Даўыттың нызамлы ҳаялы ҳәм оның уллары Сулайман ҳәм Натанның анасы болды.
Мәриям
Бәлким, биздиң дизимдеги жалғыз еврей ҳаялы (Матфей 1:16), Мәриям Натанның урпағынан болған (Лука 3:31). Бағдағы Жыланға берилген үлкен ўәде, ҳаялдың урпағы оның басын жаншыйды, ол арқалы орынланды. Даўыттың үйине берилген үлкен ўәде, бир қыз бала ҳәмиледар болып, ул туўады, ол арқалы орынланды (Исая 7:14). Солай етип ол жоқары дәрежеде жақсы көрилген, Хожа оның менен болған, ҳәм ол бахытлы болған (Лука 1:28). Захариядан, Яхя Шомылдырыўшының әкесинен айырмашылығы, ол периштениң өзи ҳәм туўатуғын баласы ҳаққындағы хабарына исенген (Лука 1:12). Ол көп нәрсени жүрегинде жасырған, оларды Қудайдан деп есаплаған, ҳәм олар ҳаққында ойланған (Лука 2:19,51).
Ол Исаның биринши мөжизасы болған Канадағы тойда Оған араласыўды сорағанда, Оның ҳүкиметин мойынлаған (Жаҳан 2:3). Оның өмири даўамында, Исаның аға-инилери Оған исенбеген, бирақ анасы исенген. Ол хашта болған (Жаҳан 19:25), ҳәм Оның аспанға көтерилгенинен кейин шәкиртлери менен бирге болған (Ҳәўарийлердиң ислери 1:14). Солай етип Мәриям өте ойшыл, түсиниги бар ҳәм турақлы ҳаял болған.
Ең әҳмийетлиси, егер Мәриям, қутқарыўшыға мүтәж гүнакар сыяқлы (Лука 1:47), сол муқаддес баланы өзинде көтерип, Қудайдың муқаддес, булғанбаған Улын туўа алған болса, онда биз де, руўхый жол менен, өмиримизде Мәсихти келтире аламыз ҳәм Оған уқсас бола аламыз.
Қудайдың үлкен қәлеўи – биз Оған жемис келтириўимиз керек, жүреклеримизде Мәсихтиң минез-қулқын қайта жаратыў арқалы. Тамар Қудайға жемис келтириў ушын қызғын қәлеў ҳаққында сөйлейди. Рахаб Оның ўәделерине исеним арқалы жемис келтириў жолы ҳаққында сөйлейди. Рут бул жақсы жемистен ләззет алыў ҳаққында сөйлейди. Батшеба бул жемистен ләззет алыўды жоғалтпаў ушын итибарлы болыў ҳаққында сөйлейди. Мәриям бул жемистиң Қудайға болған кәмиллиги ҳаққында сөйлейди. Әлбетте, Ол меҳир-шәпәәт ҳәм рахымлы Қудай, Иса Мәсихтиң шежиресиндеги бул бес көрнекли ҳаяллар көрсеткендей.
