Биринши қарағанда, ҳәзирги тема исенимниң тийкарларына емес, ал үстинги қурылысына тийисли болып көриниўи мүмкин: бирақ олай емес. Бул ҳақыйқатында да тийкарғы, ҳәм биз алға жылжыған сайын буны көремиз.Бул баптың басындағы еки сөз де 1 Коринфлилер 15-теги тирилиш ҳаққындағы үлкен дәлиллеўде табылады. Егер олардың күшин түсиниў керек болса, 35–49-аятларды оқыў керек.Бул аятларда көтерилген мәселе тирилген әўлиелер қандай денеде пайда болады дегенге байланыслы, ҳәм Елши көрсетеди, гәрше жерленген дене менен тирилген дене арасында бирдейлик сақланса да, тирилген дене жағдайы ҳәм мүнәсибети бойынша толық жаңа болады. Жағдайына келсек, бириншиси шіриў, ҳүрметсизлик ҳәм әззилик пенен белгиленген, екиншиси шіримеслик, даңқ ҳәм күш пенен. Мүнәсибетине келсек, бириншиси тәбийий дене, екиншиси руўхый дене.
Биздиң алдымызда турған келеси факт, тәбийий ҳәм руўхый дене болғаны сыяқлы, тәбийий ҳәм руўхый нәсил де бар. «Биринши адам Адам тири жан етип жаратылған, ақырғы Адам… жанландырыўшы руўх» (45-аят).
Адам Мухаддес Жазыўда адамзат нәсилиниң дәслепки атасы сыпатында усынылады. Ол Жаратылыс 2:7 де жазылғанындай, Қудайдың қолынан жаңадан келген; оның денеси топырақтан жаратылған, бирақ Қудайдың дем бериўи арқалы оның конституциясының руўхый бөлегин алған, ҳәм усылайынша тири жанға айланған. Адамның усы үшли тәбияты 1 Салоникалылар 5:23 те анық баян етилген. Адамның жаратылыстағы орнын белгилеген нәрсе, ол тири жан еди – тири жан, биз айтыўымыз мүмкин, руўхқа да, денеге де ийе. Ақырғы Адам, ол биздиң Ийемиз Ийса Масихтан басқа ҳеш ким емес, шексиз жоқары мүнәсибетке ийе. Ол «жан» емес, «руўх»; ҳәм тек ғана «тири» емес, ал «жанландырыўшы» яки «өмир бериўши».
Мине, бул жерде Ийемиз Ийсаның ҳақыйқый Илаҳий даңқы бизге ашылады. Ол Руўх – Қудай да солай.Ол өмир бериўши, себеби Ол Өмир Бериўши. «Мен Қудайман ба, өликти өликтирип, тирикти тирилтиў ушын?» – деп сорады Исраилдиң шатасқан Патшасы (2 Патшалар 5:7). Жоқ; ол емес еди; бирақ Ийса еди ҳәм солай. Бирақ сонда өмир бериўши Руўх болған Ол ақырғы Адам, яғный, ҳақыйқый ҳәм шынайы Инсан; адамзаттың жаңа нәсилиниң Басы ҳәм Дереги, оған руўхый мүнәсибет тәбийий мүнәсибет биринши Адамға ҳәм оның нәсилине басылғаны сыяқлы анық басылған.
Сондай-ақ, Оның «ақырғы Адам» екенине де итибар бериң. Бул жердеги қарама-қарсылық биринши ҳәм ақырғы арасында, биринши ҳәм екинши арасында емес. Неге ақырғы? Әлбетте, бул сөз ҳәр қандай үшинши яки кейинги нәсилдиң ҳеш қашан керек болмайтуғынын яки саҳнаға шықпайтуғынын истисна ететуғын идеяны жоққа шығарады. «Ол бириншисин алып таслайды, екиншисин орнатыў ушын», – дейди Еврейлерге 10:9. Ол ҳеш қашан екиншисин үшиншиси ушын алып тасламайды! Екиншиси орнатылған. Ақырғы Адам бәсекелессиз яки изин даўам еттириўшисиз қалады, себеби кәмиллик – Илаҳий кәмиллик, тек ғана инсан кәмиллиги емес – Онда жетисилген.Биздиң бабымыздың қырқ алтыншы аяты еки Адамның тарийхый тәртибин көрсетеди. Биринши тәбийий, соңынан руўхый; гәрше, әлбетте, әҳмийети ҳәм Қудайдың ойлары ҳәм мақсетлеринде, ақырғысы ҳәр дайым биринши болған.
47-аят тағы да еки басшы ҳаққында сөз етеди, 45-аяттағыдай олардың тийисли мүнәсибетлерин емес, ал оларды белгилеген жағдайды баса көрсетеди.Бири «жерден, топырақтан», яки аўдармасы бойынша, «жерден, топырақтан жаратылған». Екиншиси «аспаннан». Бул аятта олар «биринши адам» ҳәм «екинши Адам» деп аталған; бул жолы «биринши» ҳәм «ақырғы» емес. Енди неге екинши? Себеби бул жерде, Масихтың инсанлығы Оның басшылығынан гөре биздиң алдымызда турғанда, Қудай Рухының мақсети ҳәр қандай басқа адамды истисна етиў. Биринши Адамнан кейин ҳәм ақырғы Адам тарийхый түрде пайда болғанға шекем ҳеш бир адам есапқа алынбаған.
Ақырғы Адам екинши адам еди, Қабыл емес, биз ойлағанымыздай.Сонда Қабыл ким ҳәм не еди? Жай ғана Адамның қайта жаратылыўы. Адам «өз уқсаслығында, өз сүўрети бойынша… туўды» (Жаратылыс 5:3). «Қудай адамды жаратқан күни, Қудайдың уқсаслығында жаратты» (Жаратылыс 5:1). Бул уқсаслық, әттең, қулаў менен бузылған еди, ҳәм Адам «ӨЗ уқсаслығында» туўғанға шекем ол қулаған мақлуқат еди. Ол өзиниң қулаған өзин мораллық ҳәм физикалық жақтан қайта жаратты. Сонлықтан, 1 Коринфлилер 15-теги бул үзиликтиң көзқарасынан, Масих, яғный екинши адам пайда болғанға шекем «биринши адамнан» басқа ҳеш нәрсе жоқ еди. Адам таңқаларлық ҳәм қыйын мақлуқат еди, ҳәм сол ўақыттағы оның миллионлаған әўладларының ҳәр бири үстирттен қарағанда, Адамлық тәбиятты қурайтуғын көп өзгешеликлердиң қандай да бир жаңа пермутациясын яки комбинациясын көрсеткен жеке адам еди; бирақ тийкарынан барлығы тәбият ҳәм мүнәсибет бойынша бир еди.
Бул жерде биз Ийемиз Ийса Масихтың Бийкештен туўылғанының үлкен әҳмийетин толығырақ баҳалаўымыз мүмкин. Ол ҳаққында берилген биринши болжаўда бул үлкен факт ҳаққында ишара бар еди. «Ҳаял» ҳәм «оның урпағы» ҳаққында сөз еткен Ийе Қудайдың Өзи еди (Жаратылыс 3:15). Сонлықтан, «ўақыттың толықлығы келгенде, Қудай Өз Улын жиберди, ҳаялдан жаратылған» (Галатиялыларға 4:4), бирақ Мухаддес Рухтың тиккелей тәсири астында бойына питкен (Лука 1:35). Сонлықтан, Қутқарыўшы ҳаялдан болса да, Ол Адамның әдеттеги улы емес еди. Бийкештен туўылыў Ийемиз Ийсаның ҳақыйқый Инсан болса да, жаңа тәртиптеги Инсан екенин аңлатады.
48-аят еки нәсилге өтеди, олар тийисли түрде еки басшы астында жайласқан, биринши адамның жердеги нәсили Адамның мүнәсибети ҳәм орнына ийе екенин, Масихтың аспандағы нәсили Оның мүнәсибети ҳәм орнына ийе екенин айтады. Нәсилди дурыс түсиниў ушын, биз басшыны дурыс түсиниўимиз керек.
49-аят алдыңғы аятлардағы ҳақыйқатты баптың үлкен темасы, яғный тирилиш пенен байланыстырады, ақырғы Адам ҳәм Оның нәсили арасындағы бирдейликтиң физикалық денеге де толық болатуғынын көрсетип. Биз әлбетте физикалық денелеримизде Адамның сүўретин алып жүрдик. Сонлықтан биз әлбетте ақырғы Адамның, аспандағы Инсанның сүўретин алып жүремиз. Биздиң тирилиш денелеримиз Оның даңқ денесине сәйкес жаратылады.
Римлилерге 5-тиң екинши бөлеги, 12-аяттан баслап, сондай-ақ оқылыўы керек. Бул жерде биз еки басшының өзгеше ҳәрекетлеринен келип шығатуғын руўхый нәтийжелерди табамыз.
Адамның өзгеше ҳәрекети бойсынбаўшылық еди, ал Масихты Кресттеги өлимге шекем бойсыныўшылық белгиледи. Адамның гүнасынан өлим ҳәм айыплаў ағып шықты. Масихтың өлимге бойсыныўынан өмир ҳәм ақланыў ағып шығады.Елшиниң дәлиллеўиниң тийкарғы бағдары 12-аяттан 18-аятқа тиккелей өтеди. 13-тен 17-аятлар қаўыс ишинде, сол еки ноқат арасында айланба сызық сыяқлы өтип, Ийса Масих, жаңа тәртиптиң тирилген Басшысы арқалы усынылған нәрсениң адамзаттың ҳәр қандай бөлеги, мысалы Исраил менен шекленбейтуғынын көрсететуғын мағлыўматларды береди. Ол жеңиўге арналған апат сыяқлы улыўмалық болыўы керек. Буннан тысқары, усылайынша киргизилген берекетлер Адамның қулаўынан келип шыққан жазаларды қанаатландырыўға, ҳәм одан да көп қанаатландырыўға қәбилетли.
18 ҳәм 19-аятлар пүткил мәселени жуўмақлаўшы сыпатында әҳмийетли. Биздиң тамаша Авторизацияланған Аўдармамызда толық анық болмаған бир айырмашылықты атап өтиў керек. Сонлықтан биз марҳум Ж. Н. Дарбиниң Жаңа Аўдармасынан келтиремиз. 18-аят «барлық адамларға айыплаўға қарай бир гүна» ҳәм «барлық адамларға өмирди ақлаў ушын бир садықлық» ҳаққында сөз етеди. 19-аят «көплер гүнакар етип белгиленген» ҳәм «көплер садық етип белгиленеди» дейди.
Бул сөзлерде биз Римлилерге 3:22 де гүналар ҳаққында сөз болғанда алдын көрген айырмашылықты бақлаймыз. Бул жерде гүна – тәбият ҳаққында мәселе, бирақ тағы да Масихтың бир садықлығының, Оның өлиминде тамамланған, тәсири оның ҳақыйқый нәтийжесинен айырылады. Оның тәсири барлығына ақланыў мақсети менен бағытталған, тек ғана бул жерде ақланыў гүналардан емес, ал «өмирди ақлаў» сыпатында қарастырылады. Бириншиси, әлбетте, кәмил ҳәм абсолют, бирақ өз тәсиринде биршама негатив, яғный, ол арқалы биз гүнаны да, айыплаўды да жоғалтамыз. Екиншиси көбирек позитив ҳәм ҳәр бир мүминниң тирилген Масихтың Инсан сыпатындағы өмиринде ҳәм нәтийжеде тәбиятындағы орны арқалы алатуғын толық ҳәм кәмил тазаланыўын көрсетеди. Қудай бизди қулаған Адам менен ески байланысларды кеспестен ҳәм бизди тирилген Масихқа орнатпастан гүналарымыздың айыбынан тазалаўды қәлеген болыўы мүмкин еди. Бирақ бул қосымша үлкен ырайым биздиң мүминлер сыпатындағы үлесимиз, ҳәм нәтийжеде биз ҳәзир «садық етип белгиленгенбиз». Биз бул дүньяда болғанымызда ески тәбият өзиниң өзгермеген тенденциялары менен әли де бизде, басқа жазыўлар көрсеткениндей; бирақ бул аятта Қудай Рухы биздиң Масихда Қудай бизди көргениндей не екенимизди қарастырады.
Римлилерге 8:1 хаттың бул бөлегин жуўмақлайды ҳәм биз жаңа ғана қарастырған ҳақыйқатқа қайтады. «Сонлықтан ҳәзир Масих Ийсада болғанларға ҳеш қандай айыплаў жоқ».
Егер ол ҳүким күнинде биз мүминлер айыплаўдан қутыламыз деп айтса, бул таңқаларлық болар еди. Бирақ ол айтқан нәрсе, ҳәзир ҳеш қандай айыплаў жоқ. Айыплаў бизге келсек, көтерилген ҳәм таўсылған, ҳәм биз ҳәзир тирилген Масихтың өмириндемиз ҳәм сонлықтан Ол сыяқлы айыплаўдан тазамыз.Көпшилик мәсихшилер, биз қорқамыз, ҳақыйқаттың бул әҳмийетли тәрепин ҳеш қашан терең ойланбаған. Ол өмир ҳәм тәбият пенен, яки, биз әдетте айтқанымыздай, биз не ислегенимизден гөре не екенимиз бенен шуғылланады, ҳәм сонлықтан оны түсиниў биршама аңсат емес. Соған қарамастан, ол бизди мәсихшиликке тән терең берекеттиң сырына алып барады, ҳәм егер биз оны етибарсыз қалдырсақ, үлкен жоғалтыўға ушыраймыз.
«Биринши адам» ҳәм «ески адам» арасындағы айырмашылық не?
Биринши адам, 1 Коринфлилер 15-теги контекст көрсеткениндей, егер бул сөз биринши мәнисинде алынса, Адамның өзи. Бирақ, екинши мәниси де бар, себеби Масих пайда болғанға шекем екинши адамды ушыратпаймыз. Сонда сол арада келген миллионлаған адамзатты қалай белгилеймиз? Олардың барлығы мүнәсибети бойынша «биринши адам» еди; сонлықтан екинши мәнисинде «биринши адам» Адамды ҳәм оның нәсилин қамтыйды.
«Ески адам» болса, тек ғана абстракт түсиник. Ол ҳеш қандай белгили адамды яки адамлар топарын көрсетпейди, ал қулаған Адам ҳәм оның нәсилин белгилейтуғын барлық мораллық өзгешеликлердиң персонификациясы. Ол қулаған Адамлық мүнәсибеттиң персонификациясы.«Масихда» – Павелдиң хатларында көп ушырасатуғын сөз тиркеси. Қысқаша айтқанда, оның мәниси не?
1 Коринфлилер 15:22 көрсеткениндей, бул «Адамда» дегенге қарама-қарсы сөз тиркеси. Биз бәршемиз тәбият бойынша «Адамдамыз», яғный, биз одан келип шыққанбыз ҳәм Қудай алдында дәл оның тәбияты, орны ҳәм статусында турамыз. Мүмин ырайым бойынша «Масихда», себеби биз өзимиздиң ҳақыйқый ҳәм руўхый барлығымызды Оның ақырғы Адам сыпатындағы жанландырыўшы ҳәрекетине қарыздармыз. Сонлықтан биз Қудай алдында дәл тирилген Масихтың, Инсан сыпатындағы, тәбияты, орны ҳәм статусында турамыз.
Биз егиў процесин мысал сыпатында қоллансақ болады, егер бағбан ҳақыйқатында ислейтуғын нәрсени дәл керісинше ислеўге еркин болсақ. Ол жақсыны қәдирсиз нәрсеге егеди, соның нәтийжесинде қәдирсиз нәрсе айыпланады, ҳәм жақсы нәрсе терекке үстемлик етеди ҳәм оны белгилейди. Римлилерге 11-де егиў Қудайдың яҳудийлер ҳәм басқа халықлар менен болған диспенсациялық мүнәсибетлериниң мысалы сыпатында қолланған, ҳәм Елши 24-аятта ол бул фигураны «тәбиятқа қарсы» жол менен қолланғанын көрсетеди, жабайы зәйтүн бутағы жақсы зәйтүн терегине егилген ҳәм соның нәтийжесинде жақсының қәсийетлерине ийе болған деп болжап. Бул биздиң мысалымыз ушын керек болған процестиң адаптациясы. Мәсихши – Қудайдың иси арқалы «Адам» тамырынан ажыратылған ҳәм Масихқа егилген, Оның толықлығынан үлес алатуғын адам. Ол «Масихда», гәрше денеси әли де оның ишинде болса да.
Сонда «Масихда» тек ғана мүминниң Қудай алдындағы жаңа орнына яки статусына қатыслы ма?
Егер Римлилерге 8-диң дәслепки бөлеги оқылса, биз 1-аятта «Масихда» дегенди табамыз, бирақ буның артынан 8 ҳәм 9-аятларда «Сонлықтан денеде болғанлар Қудайды разы ете алмайды. Бирақ сизлер денеде емес, ал Рухтасыз, егер Қудайдың Рухы сизлерде жасаса» деген сөзлер келеди.
Енди «Рухта» «денеде» дегенге қандай анық қарама-қарсы болса, «Масихда» да «Адамда» дегенге сондай анық қарама-қарсы, ҳәм ол Масихдағы орынға сәйкес келетуғын жаңа жағдайды яки ҳалды көрсетеди.Енди бул еки нәрсе, Мухаддес Жазыўда айырым ҳәм айырылған болса да, бир-биринен ажыратылмаўы керек. Адамның Масихда болып, бирақ «Рухта» болмаўы яки керісинше болыўы ҳаққында ҳеш қандай ой жоқ. Олар бир пүтинниң еки бөлеги. Улыўма айтқанда, биз айтыўымыз мүмкин, «Масихда» деген сөз тиркеси көбинесе биздиң «Рухта» болған жаңа ҳалымызды қамтыйды; бирақ егер биз Римлилерге 8:1–9 дағыдай тереңирек анализге келсек, ол тийкарынан мүминниң жаңа жағдайынан гөре оның жаңа орнына қатыслы.
Булардың бәршесиниң Мухаддес Жазыўда айтылған «жаңа жаратылыс» пенен қандай да бир байланысы бар ма?
Әлбетте бар. Ол былай дейди: «егер кимде-ким Масихда болса, ол жаңа жаратылыс» яки «жаңа жаратылыс бар» (2 Коринфлилер 5:17).
Жаңа жаратылыс, әлбетте, жекелик яки бирдейликтиң жоқ етилиўин аңлатпайды. Егер Римлилерге 11-де айтылған егиўдиң кері формасы – «тәбиятқа қарсы» – тәбиятта әмелге асырылса, биз бир ўақытлары жабайы зәйтүнниң жақсы мийўе берип, улыўма егислик терек сыяқлы өзин тутыўын көрер едик. Ол ҳақыйқатында да жаңадан жаратылған болар еди, бирақ егилген бутақтың бирдейлиги сақланып қалар еди.
Соған қарамастан, бул жаратылыс: Ефеслилерге 2:10 да айтылғанындай, Жаратылыстың жаратылысы сыяқлы Қудайдың позитив иси: «Биз Оның қол өнеримиз, Масих Ийсада жақсы ислер ушын жаратылғанбыз…» Қудайдың қол өнери болыў таңқаларлық нәрсе.
Биринши адамды екинши Адам анық алмастырған. Бул қашан болды?
Егер биз нәрселерди Қудайдың мақсети көзқарасынан қарастырсақ, Оның алдында екиншиден басқа ҳеш қашан болмаған. Биз ҳеш қандай мәнисте Адамда таңланбағанбыз. Қудай «бизди Онда [Масихда] дүнья жаратылғанға шекем таңлаған» (Ефеслилерге 1:4).Бирақ, егер биз нәрселерди өз көзқарасымыздан қарастырсақ, биринши адамның ҳақыйқый мүнәсибети Крестте толық ашылған деп айтыўымыз мүмкин. Ол жерде ол ҳүким етилген, ҳәм сол ўақытта екинши Адамның кәмиллиги де толық ашылған ҳәм Ол даңқланған (Яҳя 13:31 қараң). Сонлықтан, тарийхый жақтан, Крест ең жоқары сәт еди. Бириншиси ҳүким етилген ҳәм екиншиси тәрепинен алмастырылған, ол ең соңына шекем сыналған ҳәм өлимнен тирилген.Аян 21:1–7 деги жаңа аспан ҳәм жаңа жерде жаңа жаратылыс пүткил көринисти белгилейди. «Мине, Мен барлық нәрсени жаңа етемен» деген сөз бар.Бириншиниң екинши тәрепинен алмастырылыўы сонда абсолют ҳәм толық болады.
