Shańaraq Qatnasları – Xristian Kózqarası
Qatnaslar – ómirimizdiń barlıq tarawlarında, sonday-aq shańaraqta, kórshilikte, mektepte, jumısta hám jámiyetlik ortalıqlarda tabılatuǵın júdá úlken tema. Muqaddes Jazıw bul tema boyınsha bizge kóp nárselerdi úyretedi, biraq bul maqalada imansız shańaraq aǵzaları menen bolǵan qatnaslarǵa isenim bildirgenlerdiń kózqarasınan qaraladı.
Ata-analarǵa Boysınıw
Quday hár birimizdi bul dúnyaǵa bir jerdegi ata hám bir jerdegi ana arqalı alıp keldi. Ókinishke oray, biz tek bir ata-ana menen shańaraqta ósimiz múmkin. Sonday-aq, balalıǵımızda eki ata-ananıń da biz benen bolmawı múmkin. Biraq, Quday sol jıllarda bizge húkimranlıq etiw ushın keminde bir úlken adamdı beredi. Xristianlar sıpatında bizdiń qáweterimiz mına bolıwı múmkin: Eger ata-analarımız yamasa bizge juwapker úlken adamlar Rabbimiz Isa Masihte isenim bildirmese ne boladı? Biz ne qılıwımız kerek? Qalay háreket etiwimiz kerek?
Efesslerge 6:1 de bizge aytılǵan: «Balalar, Rabbide ata-anańızǵa boysınıń, sebebi bul durıs» (NKJV). Bul kórsetpe bizge pátiya ushın berilgen. Ol ata-analarımızdıń isenim bildirgenligi yamasa bildirmegenligine qaramastan qollanıladı, sebebi shańaraq ortalıǵında biz Máshihniń Rabbiligin úyrenemiz. Quday bunı bizge ata-analarımızdıń húkimranlıǵına boysınıwdı úyretiw arqalı ámelge asıradı. Bunı orınlaw arqalı, biz úlken bolǵanımızda Rabbimizdiń ómirimizdegı húkimranlıǵın túsinemiz. Boysınıw degenimiz, bizden bir nárse qılıw yamasa qılmaw soralǵanda, biz sol ótinishke bas iyip, bizge aytılǵanǵa muwapıq háreket etemiz. Álbette, bul ata-analarımız bergen ótinishler hám kórsetpeler isenim bildirgenlerdiń Rabbimiz Isa Máshih penen bolǵan qatnaslarına qarama-qarsı kelmeytuǵının bildiredi.
Eger bir adam bizden Qudaydıń Sózine muwapıq Rabbimizdi narazı etetuǵın bir nárse qılıwdı sorasa, biz boysınbawımız kerek. Sonıń ushın da Jazıwlar boysınıw menen baylanıslı «Rabbide» degen sózdi qollanadı. Mısalı, eger ata-ana bizden shańaraqqa járdem beriw ushın bir nárse urlawdı sorasa, bul Rabbimizdi narazı etedi, sebebi bizge Qudaydıń Sózinde urlamaw aytılǵan (Shıǵıw 20:15). Bul jaǵdaylarda, «biz adamlarǵa emes, Qudayǵa boysınıwımız kerek» (Húkimler 5:29). Úmit etemiz, hesh bir bala ata-anasınan gúnákar talaplardı esitpeydi.
Ádette, ata-analarımızǵa boysınıw arqalı biz Rabbimizge boysınamız. Sebebi «bul durıs». Qudayǵa kóre, ata-analarımızǵa boysınıw durıs. Qosımsha túsindirme kerek emes!
Ata-analarǵa húrmet kórsetiw
Efesslerge 6:2-3 te biz oqıymız: «‘Atańdı hám anańdı húrmetle,’ bul wáde menen berilgen birinshi buyrıq: ‘sen jaqsı bolıwıń hám jer júzinde uzaq ómir súriwiń ushın.’» Bul kórsetpe ata-analarımızdıń isenim bildirgenligi yamasa bildirmegenligine qaramastan ózgermeydi. Olar biz ósken waqıtta Qudaydıń bizge bergeni. Biz olardı húrmetlewi kerek!
Ata-analarǵa húrmet kórsetiw olardıń aytqanların orınlawdı óz ishine aladı, biraq bul tek ǵana olardıń aytqanların orınlawdan kóp nárse. Dúnyada balalar ata-anaların húrmetlemeydi. Olar óz ata-anaları haqqında jaman sóyleydi. Balalar ata-analarına qarsı shıǵadı, olarǵa boysınbaydı hám olardıń húkimranlıǵın esapqa almaydı. Isenim bildirgen adam óz ata-anaları haqqında jaman sóylemesligi kerek. Kerisinshe, isenim bildirgenler óz ata-anaları haqqında jaqsı sóylep, olardı húrmetlewi kerek. Húrmet kórsetiw ushın, isenim bildirgenler óz ata-analarına «qarsı sóylemesligi» kerek.
Ata-analarımızdı húrmetlewi ushın bizge bir sebep berilgenine itibar beriń. Eger biz Onıń buyrıǵına boysınsaq, Quday bizge wáde beredi: bizge jaqsı boladı hám biz uzaq ómir menen pátiyalanıwımız múmkin. Qudaydıń bizdiń ata-analarımızǵa boysınıwımızdı hám húrmet kórsetiwimizdi pátiyalawı qanday ájayıp, olar isenim bildirgen yamasa imansız bolsın.
Ata-analarǵa járdem beriw
Biz úlken bolǵanımızda, ata-analarımızǵa járdem beriwimiz kerek. Mısalı, ulı yamasa qızı jumıs arqalı pul tapsa, ata-anasına finanslıq mútájlikler menen járdem bere aladı. Rabbimiz óz dáwirindegi ruwxıy basshılıqtıń nadurıs táliymatın ayıpladı: Fariseyler bizdiń qolımızdaǵı nárselerdi keleshekte Qudayǵa beriwge wáde beriw, ata-anasına házir járdem beriw juwapkershiligin joqqa shıǵaradı dep úyretti. Rabbimiz bunı Qudaydıń buyrıqların biykarlaw dep ayttı, Fariseylerge: «Sonda sizler oǵan ata-anası ushın hesh nárse qılıwǵa ruqsat bermeysizler» (Mark 7:12).
Elshi Pawel Timoteyge kórsetpeler bergende, ol oǵan balalar óz ata-anaların qartayǵan waqıtlarında qollap-quwatlawı kerek ekenligin ayttı. 1 Timoteyge 5:4 te biz oqıymız: «Biraq eger qanday da bir tul áyeldıń balaları yamasa áwladları bolsa, olar dáslep úyde taqıwalıqtı kórsetiwdi hám óz ata-analarına qaytarıwdı úyrensin; sebebi bul Quday aldında jaqsı hám maqul.» Shańaraq Quday tárepinen qartayǵan ata-analarǵa járdem beriw ushın birinshi resurs sıpatında berilgen. Shirkew shańaraq járdemi esapqa alınǵanǵa shekem bul mútájlik penen júklenbesligi kerek. Balalar hám áwladlar olardı dúnyaǵa keltirgen, óstirgen, olardıń mútájliklerine qaraǵan hám olardı súygenlerge minnetdar. Balalar ózleriniń qartayǵan ata-analarına qaraǵıw juwapkershiligin qabıl etkenlerinde, olar Qudaydı razı etedi. Jáne bir ret, bul kórsetpe ata-analar isenim bildirgen yamasa imansız bolǵanına qaramastan ózgermeydi.
Zorlıqshı Ata-analar
Eger isenim bildirgen balalar zorlıqshı ata-analar menen jasaǵan bolsa, ne qılıwı kerek? Ókinishke oray, bul jaǵday geybirler ushın bolıwı múmkin. Ata-analarımızǵa boysınıwımız hám olardı húrmetlewi kerek ekenligin bile turıp, bunday jaǵdayda qalay jasaymız? Qudaydıń qálewi bala yamasa qanday da bir adam zorlıqqa ushırawı emes. Biz bunı dúnyada Rabbimizge isenimi joq kóp shańaraqlarda kóremiz, biraq zorlıq hatda Xristian shańaraqlarında da boladı.
Bizde Dawıttıń patsha Sawl menen bolǵan qatnasında ne qılıw kerek ekenligi haqqında úlgi bar. Bul patsha Dawıttı jas jigit waqtında óz ata-analıq húkimranlıǵına alǵan edi. Qısqa waqıt ishinde, patsha Sawl Dawıttı gúman menen qaradı. Sawl Dawıttı fizikalıq jaqtan jaraqattandırıwdı qálegen dárejege jetti. 1 Samuel 18:11 de biz Sawldıń Dawıtqa nayza laqtırǵanın oqıymız, al Dawıt patshanıń qáweterli ruwxın muzıka menen tınıshlandırıwǵa háreket etip atırǵan edi. Biraq, Rabbimiz Dawıttıń jaraqattanıwına ruqsat bermedi, hám biz Dawıttıń «Sawldıń aldınan eki ret qashqanın» úyrenemiz.
Biz oqıǵanımızda, Dawıttıń patsha Sawldıń zorlıǵın qalay basqarǵanlıǵındaǵı danalıǵın kóremiz. Ol ornın ózgertti hám onıń menen bolǵan óz-ara háreketin azayttı. Dawıt óz isinde danalıq penen háreket etti hám Rabbimizdiń járdemin hám barlıǵın sezdi. Ol sonday-aq Sawldıń ulı Jonatan menen doslıǵında teselli taptı. Bul doslıq sebepli, Jonatan Dawıtqa Sawldıń oǵan zıyan keltiriw rejesin eskertti. Dawıt hesh qashan ósh alıwdı izlemedi. Hatta múmkinshilik kelgende de, Dawıt Sawlǵa zıyan keltiriwden bas tarttı.
Biz hár kim Dawıt sıyaqlı zorlıqtan qutqarıla almaytuǵının túsindiremiz. Búgingi kúnde zorlıqtı joq etiwdiń basqa jolları bolıwı múmkin, mısalı, keńeytilgen shańaraq aralasıwı arqalı. Ájapa, ámeke yamasa táte geyde aralasıp járdem bere aladı. Kóp mámleketlerdegi húkimet programmaları da járdem beriwi múmkin. Balanıń fizikalıq zorlıq bolǵan úyde bolıwı Qudaydıń qálewi emes ekenligin este saqlań.
Aǵa-iniler hám apa-sińliler
Sizdiń isenim bildirmeytuǵın aǵańız yamasa apańız, yamasa kóp aǵa-inilerińiz hám apa-sińlilerińiz bolıwı múmkin. Bir shańaraqta óskenimizde olar menen qalay jasawımız kerek? Bizde Injilde, Jaratıw kitabındaǵı Yusuf ómirinde ájayıp úlgi bar. Ol 12 ul hám keminde bir qızdıń ekinshi eń kishi ulı edi. Onıń aǵa-inileri Yusufqa qızǵanısh penen qaradı hám onıń ákesi oǵan ayrıqsha múnásibette bolǵanı ushın onnan qutılıwdı qáledi. Biz olardıń háreketlerin isenim bildirmeytuǵın aǵa-iniler yamasa apa-sińliler menen ushırasıwımız múmkin bolǵan jaǵdaylarǵa qollana alamız.
Yusuf óz aǵa-inilerine qızıǵıwshılıq bildirdi, hám onıń ákesi Yusufqa: «Ótinish, barıp aǵa-inilerińniń hám qoylardıń jaǵdayın kórip kel, hám maǵan xabar alıp kel» (Jaratılıs 37:14) dep tapsırdı. Yusuf ákesine boysındı, biraq ol óz aǵa-inilerin izlewi kerek boldı, sebebi olar úyden kútilgennen ádewir uzaqqa ketken edi. Sonıń menen birge, Yusuf sadıq boldı hám olardı tapqanǵa shekem izlewdi dawam etti. Biz de óz aǵa-inilerimizge hám apa-sińlilerimizge qamqorlıq etiwimiz kerek, olarǵa qızıǵıwshılıq bildirip, olardıń Rabbimiz Isa Máshihke óz Qutqarǵıshı sıpatında iseniwlerine járdem beriwimiz kerek. Ańsatlıq penen bas tartpań, sebebi bul dáslep kútilgennen kóp waqıt hám kúsh talap etiwi múmkin.
Yusuf óz aǵa-inilerin tapqannan keyin, olar oǵan jaman múnásibette boldı. Ol kúsh penen alınıp, Gileadtan Mısırǵa sayaxat etip atırǵan adamlar toparına qul sıpatında satıldı. Yusuf óz ákesin hám aǵa-inilerin endi hesh qashan kórmeytuǵın sıyaqlı edi. Siz hám men Yusuf olardıń oǵan qılǵan isleri ushın hesh qashan keshirmegen bolar edi dep oylawımız múmkin.
Kóp jıllar ótkennen keyin, Quday Yusufdı qullıqtan hám túrmeden qutqarǵannan keyin, ol óz aǵa-inilerin Quday tárepinen buyrılǵan jaǵdaylar arqalı qaytadan kórdi. Yusuf óz aǵa-inilerine ayttı: «Men sizlerdiń aǵańız Yusufman, sizler meni Mısırǵa sattıńız. Biraq házir, meni bul jerge satqanıńız ushın qayǵırmań yamasa ózińizge ashıwlanbań; sebebi Quday meni sizlerden aldın ómirdi saqlap qalıw ushın jiberdi. Sebebi bul eki jıl jerde ashlıq boldı, hám ele bes jıl bar, onda jer súrilmeydi hám ónim jıynalmaydı. Hám Quday meni sizlerden aldın jerde sizler ushın áwlad saqlap qalıw ushın, hám sizlerdiń ómirińizdi úlken qutqarıw arqalı saqlap qalıw ushın jiberdi. Sonlıqtan házir meni bul jerge jibergen sizler emes, al Quday; hám Ol meni Faraonǵa ata, hám onıń pútkil úyiniń iyesi, hám Mısır jeriniń pútkilinde húkimdar etti» (Jaratılıs 45:4-8). Biz Yusufdıń sózleri arqalı onıń Qudaydıń oǵan bunday qıyınshılıqlardan ótiwine ne ushın ruqsat bergenin, hatda óz aǵa-inileriniń qolı menen de, túsinip turǵanın kóremiz. Onıń miyrimli sózleri arqalı, biz onıń óz aǵa-inilerin keshirgenin aytıwımız múmkin.
Bul bizdiń aǵa-inilerimiz yamasa apa-sińlilerimiz imansız bolıwı múmkin bolǵan shańaraqlıq jaǵdayda Rabbimizdi razı etetuǵın basqa bir jol. Olar bizge zıyan keltiretuǵın nárselerdi qılǵanda yamasa aytqanda, biz olardı keshiriwge tayar bolıwımız kerek.
Neke Qatnasları
Isenim bildirgen adamnıń nekege kiriw qatnası Jazıwdan júdá anıq. Birinshiden, Injil isenim bildirgen adamnıń tek bir adam menen, qarsı jınıstan bolǵan adam menen neke qurıwı kerek ekenligin úyretedi: «Sonlıqtan adam óz ákesin hám anasın qaldırıp, óz hayalı menen birlesedi, hám olar bir et boladı» (Jaratılıs 2:24).
Isenim bildirgen adam tek basqa bir isenim bildirgen adam menen neke qurıwı kerek. 2 Korinflilerge 6:14 te biz oqıymız: «Imansızlar menen teń emes boyındırıqqa kirmeytuǵın bolıń.» Geyde isenim bildirgenler imansızlar menen aralasıp, bir waqıttan keyin olar menen neke qurıwdı qáleydi. Olar bul haqqında duwa etkenlerin hám Rabbimizdiń olardı imansız benen neke qurıwǵa baslap atırǵanın sezetinlerin aytadı. Bul pikirlew nadurıs. Rabbimiz hesh qashan bizdi Óz Sózinde ashıq kórsetilgen qálewine qarama-qarsı bir nárse qılıwǵa baslamaydı. Shınında da, bul másele boyınsha duwa etiwdiń kerek emes; Qudaydıń Óz Sózinde aldınnan kórsetkenine boysınıw kerek!
Isenim bildirgen adamnıń imansız benen nekege alıp keletuǵın qatnası hesh qashan sol noqatqa jetpesligi kerek edi, sebebi ekinshi adam basında isenim bildirgen emes edi. Eger nekege kirilse, Quday narazı boladı. Bunday neke Qudaydıń pátiyasına iye emes. Ya, Quday raxmeti menen imansız joldastı qutqarıwı múmkin; biraq kóbinese, isenim bildirgen adam ruwxıy jaqtan Rabbimizden uzaqlastırıladı hám imansız joldas hesh qashan Xristian bolmaydı. Bul máselede Rabbimizdiń qálewine boysınbawdan kóp qayǵı payda boladı.
Neke qurǵannan keyin qutqarılǵan
Neke qurǵannan keyin Xristian bolǵan hám onıń joldası imansız bolıp qalǵan jaǵday haqqında ne aytıwǵa boladı? Jazıw bul máselege de toqtaladı. Shirkewdiń dáslepki dáwirlerinde kóp adamlar bunday qıyın jaǵdayǵa túsip qaldı; olar ózleriniń imansız joldasların qaldırıwı kerek pe yamasa olar menen qalıwı kerek pe?
Qudaydıń Sózinen biz isenim bildirgen joldastıń imansız joldas penen qalıwı Rabbimizdiń qálewi ekenligin bilemiz, eger imansız olar menen neke qurıwǵa razı bolsa. «Eger qanday da bir aǵanıń isenim bildirmeytuǵın hayalı bolsa, hám ol onıń menen jasaǵıwǵa razı bolsa, ol onı ajıratpasın. Hám kúyewi isenim bildirmeytuǵın hayal, eger ol onıń menen jasaǵıwǵa razı bolsa, ol onı ajıratpasın» (1 Korinflilerge 7:12-13).
Rabbimiz bul ayrıqsha jaǵdayda imansız benen neke qurıwda qalıw ushın úsh tiykarǵı sebep berdi, bul 1 Korinflilerge 7:14-16 da tabıladı. Bul bólimde aytılǵan: «Sebebi imansız kúyew hayal tárepinen muqaddes etiledi, hám imansız hayal kúyew tárepinen muqaddes etiledi; áytpese sizlerdiń balalarıńız nápak bolar edi, biraq házir olar muqaddes. Biraq eger imansız ketse, ketsin; bunday jaǵdaylarda aǵa yamasa apa qullıqta emes. Biraq Quday bizdi tınıshlıqqa shaqırdı. Sebebi sen qalay bileseń, ey hayal, kúyewińdi qutqara alasań ba? Yamasa sen qalay bileseń, ey kúyew, hayalıńdı qutqara alasań ba?»
Nekede qalıwdıń birinshi sebebi – isenim bildirgen joldastıń imansız joldasqa beretuǵın pátiyası. Biriniń isenimi bul ómirde imansız joldas ushın ayrıqsha ortalıq jaratadı. Quday waqıtsha imansız joldastı pátiyalaydı hám qorǵaydı, sebebi olardıń isenim bildirgen joldas penen birge bolǵan neke dáwirinde. Ekinshiden, olardıń balaları isenim bildirgen joldas sebepli Qudaydıń jaqsılıǵına iye boladı. Isenim bildirgen joldas imansız joldastıń balaların nápak etiwinen qáweterlenbesligi kerek. Quday Óz pátiyasın wáde etti. Úshinshiden, nekede qalıw arqalı, isenim bildirgen joldas Quday tárepinen onı Máshihke isenimge alıp keliw ushın qollanılıwı múmkin. Bul bolǵanda qanday ájayıp, hám qanday quwanısh! Bul sońǵı noqat 1 Petrus 3:1-2 de kórsetilgen: «Hayallar, sonday-aq, óz kúyewlerińizge boysınıń, hatda geybirleri sózge boysınbasa da, olar sózsiz, hayallarınıń minez-qulqı menen jeńiliwi múmkin, olar sizlerdiń qorqıw menen birge bolǵan taza minez-qulqıńızdı kórgenlerinde.»
Imansız Balaları Bar Ata-analar
Xristian ata-analar óz balaların qalay tárbiyalawı kerek, hatda olardıń balaları Rabbimiz Isa Máshihke isenim bildirmese de? Álbette, ata-analar balalarǵa Injildi esitiw hám Rabbimiz Isa Máshihke óz Qutqarǵıshı sıpatında tanıw múmkinshiligin beretuǵın shańaraqlıq ortalıq jaratıwı kerek. Nasiyatlar 22:6 da aytılǵan: «Baladı onıń júriwi kerek bolǵan jolda tárbiyala, hám ol qartayǵanda onnan awıtpaydı.» Ata-analarǵa qanday ájayıp xabar. Sadıq bolıw arqalı, balalarımız bizdiń Rabbimizdi qansha súygenimizdi hám Onnan qorqqanımızdı úyrenedi, bul olarda da sol nárselerdi qılıwǵa umtılıs payda etedi. Jıllar ótkennen keyin, balalar óz isenimlerinde ósiwi hám Rabbimizge turaqlı túrde erisiwi múmkin. Olar qartayǵanda da Rabbimizge erisedi, bul óz isenimleriniń shınlıǵın kórsetedi.
Efesslerge 6:4 te Pawel eskertiw berdi: «... hám sizler, ákeler, balalarıńızdı ashıwlandırmayın, al olardı Rabbimizdiń tárbiyası hám úgit-nasiyatı menen óstiriń.» Kóp imansız balalar ózlerin basım etetuǵın hám qatań ata-analıqqa qarsı shıǵıp ósimlikke aylanadı, hám olar Rabbimizden bas tartadı. Balalarımızǵa real emes talaplar qoyıw yamasa olardı kerekten artıq jazalaw arqalı, biz balalarımızdı ashıwǵa, ǵázepleniwge hám narazılıqqa alıp keliwimiz múmkin. Bul qayǵılı jaǵday. Balalar úmitsizlenedi hám ata-analarınıń joqarı kútpelerin hám talapların qanaatlandıra almaytuǵınına isenimli boladı. Bul keyin ruwxıy tarawǵa ótedi hám balanıń Máshihke isenimnen awıtıwına sebep bolıwı múmkin.
Juwmaq
Bul áhmiyetli tema boyınsha kóp nárseler aytıwǵa boladı. Bólisilgen pikirler bizge jol boyınsha járdem bersin, hám bizdi Muqaddes Jazıwlardı izertlewge hám kóbirek úyreniwge májbúr etsin.
Shańaraq ishinde imansızlar menen bolǵan qatnaslarımız bizdi sol ortalıqtan tıs qatnaslarımızǵa tayarlaydı. Biz hár háptede kóp imansız adamlar menen ushırasamız hám óz-ara háreket etemiz – geybirleri biz mektepke yamasa jumısqa baratuǵın jerde bolıwı múmkin, al basqaları kútilmegen waqıtta qısqa ushırasıw bolıwı múmkin. Qalay óz-ara háreket etsek te, biz isenim bildirgenler Máshih ushın elshiler ekenligimizdi hárdayım esimizde saqlayıq (2 Korinflilerge 5:20). Biz óz nurımızdı jarqıratıwımız kerek, sonlıqtan imansızlar Máshihni bizde kóre aladı (Filipililerge 2:15), bul olardıń pátiyasına hám qutqarıwına alıp keliwi múmkin.
