Men ushın qasietli orın
«Shátırdaǵı Másih» – bul keń kólemli hám kóp temalarǵa iye bolǵan tańqalarlıq tema. Bul maqalada biz ózimizdi ruwxlandırıw ushın birneshe kiris sózler menen sheklenemiz hám bul birneshe oylar ibadat hám maqtaw payda etiwine umtılǵan halda. Ol múnásip!
Ádem Eden baǵında Xuday menen birge boldı (Jaratılıs 2). Biraq keyin, Ádem menen Hawanıń qulawı sebepli (Jaratılıs 3), Xuday endi olar yamasa olardıń áwladları menen birge bola almadı. Tek ǵana Xudayǵa maqul bolǵan qurbanlıq tiykarında – haqqıyqıy táwbe, isenim hám boysınıw menen birge – birge bolıw qayta tiklendi (Jaratılıs 3:21, 4:4; Evreylerge 11:6). Basqasha aytqanda, qasietli hám ádalatlı Xuday bul dúnyada adamlar menen islesiwden aldın, bigúná qannıń tókeriliwi kerek edi.
Shıǵıw kitabı kórsetedi, tek ǵana qutqarılǵannan keyin Xuday Óz xalqı arasında jasawǵa qábiletli hám razı boldı. Bul jasaw Izrail Faraonnıń qullıǵınan qutqarılǵannan keyin baslandı, sol waqıtta Musa hám Izraillikler, isenim arqalı, Xudaydıń Óz qutqarılǵan xalqı arasında jasawı haqqında ayttı (Shıǵıw 15:2). Jazıwda jazılǵan bul birinshi qosıqta, Rabbı ushın Óz xalqı arasındaǵı bunday orın Onıń maqtawı hám ibadatı menen baylanıslı edi – bul pútkil Bibliyadaǵı áhmiyetli tema. Bir az waqıttan keyin Musa Sina tawında Xuday menen 40 kún hám tún boldı (24:18), ol jerde ol Xudaydıń razı xalqı ushın Oǵan jasaw orın tayarlaw ushın tolıq kórsetpeler aldı (25:1-9). Biraq, bul joybar altın buzaw menen bolǵan áwmetsizlikten keyin ǵana ámelge asırıldı (tolıq maǵlıwmat ushın Shıǵıw 32-40-dı qarań).
Shátirdi qurıw ushın qollanılǵan materiallar
Shátirdi qurıw ushın on altı material kerek boldı, olar Xudaydıń xalqı tárepinen erkin sadqa retinde beriliwi kerek edi. Bul materiallar Másih «Sóz denege aylandı» (Yuxanna 1:14) waqıttaǵı belgili qásiyetlerin ańlatadı hám olar óz qunın máńgi saqlaydı. Bular tórt kategoriyaǵa bólinishi múmkin:
METALLAR USINILǴAN MÁNIS
ALTIN Xudaylıq dańq Másih ómirinde jerde hám házir Ol aspanlarda kórsetilgen
KÚMIS Qutqarıwda belgili bolǵan Xuday; kúnálar ushın tólem hám qutqarıw qunı
JEZ Xudaydıń huqıqları Másih ómirinde hám óliminde, hám Hákim retinde saqlanǵan
Kiyimler hám aǵashlar usınılǵan mánis 1
KÓK Másihtiń aspanlıq minezi, aspanlardan kelgen Adam (Yuxanna)
QIZIL Másihtiń patshalıq hám ruwxıy qádir-qımbatı (Luka)
QIZIL/QURT Másihtiń kemsitiwi hám dańqı (Matta, Filippiliklerge 2:5-11)
JUMSAQ ZIǴIR/BYSSUS Másihtiń evrey hám basqa xalıqlarǵa xızmetindegi kámil ádalatı (Mark)
ESHKI JÚNI Xudaydıń Payǵambarı retinde qasietli ajıratılıw
QIZIL REŃGE BOYALǴAN QOY TERILERI Ólimge shekemgi sadıqlıq
QASQIR TERILERI Qorǵaw hám ajıratılıw
AKATSIYA AǴASH (SHITTIM) Buzılmaytuǵın tábiyat
MAYLAR HÁM DÁRILER USINILǴAN MÁNIS
ZÁYTÚN MAYI Muqaddes Ruwǵa tolıq sáykes
MAYLAW MAYI USHIN DÁRILER Patsha, Payǵambar hám Ruxaniy retinde jámiyetlik gúwalıq, Xudaydıń quwanıshı ushın
TATLI TÚTETKI Xudayǵa jaǵımlı; tútetki tek Xuday ushın edi
TASLAR USINILǴAN MÁNIS
ONIX Xuday Másihte ashıqlandı, múminlerde sáwlelendi
QIMBATLI Másihtiń jerdegi múminlerde kórsetilgen dańqındaǵı qásiyetleri
Úsh metall – altın, kúmis hám jez – Másih arqalı adamlıqta ashıqlanǵan úsh birlikli Xudayda tabılǵan qásiyetlerdi ańlatadı.
- Kiyimler ushın jeti material Rabbı Isa Masihtiń adamlıǵında, jerde hám házir aspanlardaǵı kámilliklerdiń tolıqlıǵın kórsetedi. Bul toqımashılıqlar kók, qızıl, qızıl, juqa shiyralǵan ziǵır, eshki júni, qoy hám qasqır terilerinenislenedi. Segizinshi material ózgeshe aǵash edi – akatsiya. Ol buzılmaytuǵın bolǵanı ushın, Onıń gúnásiz tábiyatın ańlatadı – pútkilley jańa tártiptegi: Ol gúná bilmedi, gúnádan ajıralǵan edi, hesh qashan gúná islemegen hám Onda gúná joq edi.
- Úshinshi topar – zaytún mayı jaqtılıq ushın, menen dáriler maylaw mayı ushın hám tatlı tútetki – Másihte Muqaddes Ruwdıń Onda hám Ol arqalı iskerligi menen baylanıslı qásiyetlerdi kórsetedi.
- The oniks taslar hám qımbat bahalı taslar sebebi efod hám kókirek nıshanı Muqáddes Ruwdıń isenimlilerdiń ómirinde Máshihtiń ne islep shıǵaratuǵının hám Onıń qollap-quwatlawı menen ne islep shıǵaratuǵının bildiredi.
- Bul 16 materialdıń barlıǵı Máshihtiń ómiri hám jumısınıń túrli táreplerin, sonıń ishinde krestti, sonday-aq Onıń Muqáddes Ruw arqalı bizdegi házirgi jumısınıń ózgesheliklerin kórsetedi. Biz bul nárselerdiń Musaǵa Quday menen tawda bolǵan waqtında kórsetilgenin umıtpawımız kerek (Shıǵıw 24:18) – bul Rabbı Isa házirgi waqıtta, Quday menen aspanlardaǵı Adam retinde súwretlenedi.
16 sanı gúwalıqta (2 sanı) jańa tártipti (8 sanı) bildiredi, bul birinshi adam menen baylanıslı nárselerge qarama-qarsı. «Isa» atınıń sanlı mánisi 888 ekenligi tańqalarlıq – bul altınshı kúni jaratılǵan, óziniń dańqınan joqarı kóterile almaytuǵın adamdıń ne bildiretuǵınınan keskin parıq etedi (666, Ashıw 13:18 qarań).
Máshihtegi kestege kiritilgen qásiyetler tek ǵana Onıń jerdegi kámil ómirine emes, bálki Onıń házirgi waqıtta dańqtaǵı Adam retinde ne ekenligine de tiyisli ekenligin túsinip alıw áhmiyetli. Bul qásiyetler Onı jerde kórsetetuǵın isenimlilerde sáwleleniwi kerek. Sonıń menen birge, biz Onıń jerdegi ómiriniń tórt tárepin júdá qatań túrde ajıratpawımız kerek. Kerisinshe, biz hár bir injildiń Onıń basqa táreplerin yamasa qásiyetlerin bir shetke qoymay, Onıń belgili bir tárepine basım jasaytuǵının túsinip alıwımız kerek.
Qudaydıń Jasaw Oranı Hám Onıń Dańqı
Hámme nárse Qudaydıń kórsetpelerine muwapıq hám Musanıń basshılıǵında tayarlanıp, ornatılǵannan keyin, Rabbı kelip jasadı Óz xalqı arasında (Shıǵıw 40:34). Bul jerde Quday da ushırasatuǵın edi Óz xalqı menen. Bul nárseler bizge Máshihti esletedi, Ol jerde bolǵan waqtında Qudaylıqtıń tolıqlıǵı Onıń ishinde jasaytuǵın edi (Koloselilerge 1:19). Bunnan tısqarı, Onıń aspanǵa kóterilgeninen berli (Yuhanna 20:17), tolıqlıq házir hám máńgi Onıń ishinde jasaydı (Koloselilerge 2:9). Qudaydıń jerdegi jasaw ornı shatır yamasa shayır dep atalǵan, hám ol jabılǵan edi hám toltırılǵan edi Rabbı dańqı menen (Shıǵıw 40:34). Qudaydıń miyrimi Onıń qutqarılǵan xalqı menen birge jasawǵa razı bolǵanlıǵında ayqın kórindi. Olar shatırlarda jasaytuǵın edi, biraq sol waqıtta Ol olardıń shatırları menen Óz shatırı arasında áhmiyetli ayırmashılıqlar bar ekenligin kórsetti – bul men sizge qaldıratuǵın izertlew teması.
Shayırdı toltırǵan hám onı jabıp turǵan bult geyde Shekinah dep ataladı – bul evrey sózi jasaw sózi menen baylanıslı (mishkan), Qudaydıń sol jerde jasaytuǵının bildiredi. Jańa Wásiyatta «Sóz denege aylandı hám aramızda jasadı» (Yuhanna 1:14) dep jazılǵan. Rabbı Isa hámme nárse ústinen maqtalǵan Quday (Romalılarǵa 9:5) hám Ol Jaratıwshı (Koloselilerge 1:15-17). Ol bul jerge waqıttıń tolıqlıǵında keldi (Galatiyalılarǵa 4:4), Quday tárepinen jiberilgen, Muqáddes Ruw tárepinen boyına pitken hám Bikesh Maryamnan tuwılǵan (Luka 1-2) – bul túsiniw múmkin bolmaǵan sır (1 Timotiyge 3:16) – qutqarıw jumısın ámelge asırıw ushın (Evreylerge 1:3). Máshih házir Qudaydıń oń tárepinde otır, sol jerden Muqáddes Ruw hár bir haqıyqıy isenimli adamǵa (Elshilerdiń isleri 2:2-4; 11:15), sonday-aq barlıq haqıyqıy isenimliler tárepinen quralǵan Qudaydıń úyine (Efesseliklerge 2:21-22) jasaw ushın jiberildi, olar Máshih penen baylanıslı tiri taslar (1 Petrus 2:4-5).
Musanıń dáwirindegi shatırǵa qarama-qarsı, Qudaydıń házirgi waqıtta Óz xalqı arasında jasawı Ol (Muqáddes Ruw arqalı) tek ǵana isenimliler arasında emes, bálki olardıń ishinde de jerde jasawǵa kelgenligin bildiredi. Elshilerdiń isleri 2 bul basqa úlken sırrıń tuwılıwın súwretleydi hám ol kóteriliwge shekem dawam etedi (1 Tesalonikalılarǵa 4:16-17), onnan keyin Ol bizde máńgi jasaydı (Yuhanna 14:16).
Qudaydıń házirgi úyi Musanıń tayarlaǵan úyinen júdá parıq etedi, biraq eki jaǵdayda da Qudaydıń dańqı Onıń jasaw ornı menen baylanıslı. Qudaydıń dańqı denege aylanǵan Sóz benen baylanıslı aytılǵan edi (Yuhanna 1:14) – bul sol waqıtta úlken sır edi (1 Timotiyge 3:16) hám máńgi sonday bolıp qala beredi. Búgin Qudaydıń dańqı dańqlanǵan Máshih penen hám Onıń Jıyını menen (Efesseliklerge 5:32) baylanıslı – bul da úlken sır dep ataladı – Onıń tógilgen qanınıń esaplap bolmaytuǵın qunına hám bir márte hám máńgi ámelge asırılǵan qurbanlıqqa tiykarlanǵan (Elshilerdiń isleri 20:28).
Quday Shıǵadı – Adam Kiredi
Shayır Qudaydıń jasaw ornı edi Óz jerdegi xalqı arasında, biraq ol sonday-aq ushırasıw ornı edi Quday menen Izrail arasında. Bul kontekstte bizde eki tiykarǵı pikir bar: Quday adam menen ushırasıw ushın shıǵadı hám – qurbanlıq tiykarında hám ruxanıy xızmet arqalı – adam Qudaydıń jasaytuǵın jerine kire aladı. Bul jerde de hámme nárse Máshih haqqında sóyleydi.
Quday miyrim menen gúnákár menen ushırasıw ushın shıǵadı, onı qutqarıw hám Ózine alıp keliw ushın – bul Muqáddes Jazıwdaǵı tiykarǵı tema. Ulıwma alǵanda, biz Qudaydıń adam menen ol turǵan jerde, gúnáǵa batqan hám qullıqta, ózin azat ete almaytuǵın yamasa ózgerte almaytuǵın, hám bunı qálemesede ushırasıw ushın shıǵadı dep ayta alamız. Máshih dúnyaǵa kelgen waqıtta gúnákárlardı qutqarıw ushın keldi (1 Timotiyge 1:15) hám olardı Qudayǵa alıp keliw ushın (1 Petrus 3:18). Usılayınsha, qutqarılǵan gúnákár Máshihke ashıq bolǵan Quday menen ushırasadı, Ol denege aylanǵan Sóz.
Máshihtiń kámil ómiri jańa tártipti bildiredi. Onıń muqáddes ómiri óz-ózinen bizdi jáne de kóbirek ayıplaytuǵın edi, sebebi házir Quday adamlarǵa olardıń joǵalǵan jaǵdayında: «Sizler usılay jasawıńız kerek edi» dep ayta alatuǵın edi. Máshihtiń qurbanlıǵı tiykarında Máshihtiń qurbanlıǵı, biraq Quday bizdi Ózine tartıwı múmkin, sebebi Ol Ózin kámil túrde húrmetlegen Adamda – biz benen bir adamzat násilinen, biraq gúnásiz – tolıq qanaatlanıw taptı. Sonnan keyin Ol Ózin berdi, hám bul qurbanlıq arqalı, bir márte hám máńgi usınılǵan – bul onıń pútkilley kámil hám jetkilikli ekenligin bildiredi – Quday bizge bolǵan muqáddes hám ádalatlı talaplarında tolıq qanaatlandı. Haqıyqatında da, Quday Rabbı Isanıń Adam retindegi kámil ómiri hám qurbanlıǵı arqalı birinshi adam, Adam, hám pútkil adamzat nársiliniń Onnan urlap alǵanınan kóbirek nárse aldı.
Máshih Qudaydı adam Onı húrmetsizlegen hár bir jolda hám hár bir tarawda húrmetledi. Sonlıqtan, Quday aspanlardı ashıp, Óziniń Rabbı Isaǵa Adam retinde jerde bolǵan qanaatlanıwın járiyaladı – Onıń jámiyetlik xızmetiniń basında hám aqırına jaqın, hám Isanıń kresttegi ámelge asırılǵan jumısınan keyin (Yuhanna 19:30). Quday Óziniń qanaatlanıwın Isanı ólilerden tiriltip hám Oǵan «hár bir attan joqarı at» berip (Filipiyalılarǵa 2:9, sózbe-sóz), jáne de kórsetti, sebebi Ol Oǵan Qudaydıń oń tárepinde húrmetli orın berdi (Efesseliklerge 1:20-23). Adam Máshih Isa usılay kirdi hám joqarı kóterildi (4:8-10): Ol qanday ullı!
Máshihtiń Qurbanlıǵı
Qurbanlıqsız Qudayǵa kiriw múmkin emes, eski yamasa jańa tártipte de. Qudaydıń kórsetpelerine muwapıq kóp qurbanlıqlar usınıldı, biraq olar qayta-qayta usınılıwı kerek edi, sebebi olar Qudayǵa turaqlı qanaatlanıw bere almas edi. Aqır-aqıbetinde, birden-bir jetkilikli qurbanlıq kirgizildi: «> ... Máshihtiń qanı, Ol máńgi Ruw arqalı Ózin Qudayǵa minussız usınıp, sizlerdiń ar-namısıńızdı óli islerden tazalaydı, tiri Qudayǵa xızmet etiw ushın?» (Evreylerge 9:14 NASB).
Eski Wásiyat úlgilerin Jańa Wásiyat orınlanıwı menen salıstırǵanda, biz ájayıp parallel hám úlken qarama-qarsılıqlardı bayqaymız. Bir parallel – Qudayǵa maqul bolatuǵın qurbanlıq kerek, solay etip gúná(lar) máseleleri sheshilip, Qudaydıń muqáddes hám ádalatlı talapları qanaatlandırılıwı múmkin. Eski Wásiyat qurbanlıqlarınıń qanı jabıp turdı olardı sol waqıtta: Hátte qurbanlıq etiwshi óz gúnásı ushın Quday kórsetkenindey qurbanlıq keltirse hám bir kúni Ol tárepinen qabıl etilse de (Levitler 4 qarań), ol kelesi kúni qaytadan barıp onı qaytalawı múmkin edi. Biraq, Máshihtiń qurbanlıǵı gúná máselelerin bir márte hám máńgi sheshti.
Bunnan tısqarı, barlıq qurbanlıqlar birde-bir táwbe etken adamdı Qudaydıń tikkeley aldına alıp kele almas edi, sebebi kiriw jolı jabıq edi. Biraq Máshihtiń bir márte hám máńgi qurbanlıǵı arqalı isenimliler Qudayǵa alıp kelingen. Biz ele jerde bolsaq ta, Onıń aldına erkin kiriw múmkinshiligimiz bar, Oǵan xızmet etiw hám Oǵan tabınıw ushın (Evreylerge 9:14, 10:19-22, 13:15).
Leviy ruxanıylıǵı menen biz tiyisli bolǵan jańa ruxanıylıq arasındaǵı qarama-qarsılıqlar úlken. Evreylerge xatı Máshihtiń shayırdıń hám onıń xızmetiniń detallarında qalay kórilgenin túsindiredi, sol waqıtta eki ruxanıylıqtıń úlken ayırmashılıqların da túsindiredi. Qısqasha aytqanda, bul xat arqalı biz Máshihtiń aspanlarda Bas Ruxanıy ekenligin, Aharonnan úlkenirek ekenligin, biraq jerde Ol tek bir márte ǵana sonday islegenin túsindiremiz: krestte. Yahuda qáwiminen bolǵanlıǵı sebepli (7:14) Ol jerde Ruxanıy retinde isley almas edi, sebebi Izraildan bul liniya Leviy arqalı edi. Krestte Ol isledi (2:17-18) hám Qurbanlıq boldı – gúná qurbanlıǵı, kúydirilgen qurbanlıq hám tınıshlıq qurbanlıǵı (9:14,28, 10:10,12, 14, 13:10,12,20). Sonlıqtan, Ol kóp uldı dańqqa alıp keletuǵın qutqarıw Basshısı (2:10), hám Ol olardıń qáwipsiz jetip keliwin kepilleydi, sebebi Ol qoylardıń ullı Baǵıwshısı (13:20-21). Ol arqalı biz úzliksiz maqtaw qurbanlıǵın usınıwımız múmkin, hám Ol biz Qudayǵa tabınıw hám sıyınıwda usınatuǵın Adam (15-ayat), házir hám máńgi.
Adam Kiredi
Bul sońǵı pikir Máshihke tiyisli, Ol aspanǵa jańa ǵana kórgenimizdey kirdi. «Adam kiredi» degen sóz Rabbı Isanıń kóp uldı dańqqa alıp keletuǵının da bildiredi (2:10, 12:2). Qudaydıń máńgi maqseti qutqarılǵan adamzat Ózi ushın ul retinde qabıl etiliwi hám olardıń Onıń menen máńgi bolıwı edi (Efesseliklerge 1:4; Evreylerge 2:10 menen salıstırıń). Sol waqıtta Quday olar ushın erkin kiriw múmkinshiligin beredi (Efesseliklerge 3:12-21), solay etip Onıń qutqarılǵanları házir Onıń menen birge bolıwdan lázzet alıwı múmkin. Bul lázzet kóteriliwden keyin kámil boladı, sol waqıtta biz Máshih penen birge hám Oǵan uqsas bolamız (1 Yuhanna 3:1-3).
Usılayınsha Quday bizdi Ózine alıp keldi, Óz Ulı hám Rabbımız Isa arqalı, bizdi Qudayǵa alıp keletuǵın hám alıp kelgen ullı Basshı (Evreylerge 12:1-2). Bizdiń imtiyazımız – bizde Qudaydıń aldına tabınıwshılar retinde kiriw ushın erkin kiriw múmkinshiligi bar (Romalılarǵa 5:2; Efesseliklerge 2:18) (Evreylerge 10:19; 13:15). Juwmaqlamasımızdan aldın jáne bir márte atap óteyik, Máshih – bul Adam kim arqalı hám kim menen biz Qudaydıń aldına sıyınıwshılar retinde kiremiz. Ol biz Qudayǵa usınatuǵın maqtaw qurbanlıǵı.
«Tabernakldegi Másih» – bul sholıwdıń atı – bul ájayıp haqıyqatlıq, sebebi Qudaydıń Eski Ósiyette bergen tabernakldegi kóplegen detalları Isa Másih, Rabbımız Isa Másih haqqında parallel yamasa qarama-qarsı túrde sóyleydi. Qudayǵa shúkir!
JUWMAQLAR
- Bul kórsetiwlerdiń geybirleri haqqında basqa kózqaraslar bolıwı múmkin, adamnıń dıqqatına baylanıslı.
- Grek feili evrey feili «jasaw»dıń transliteratsiyası bolıp, Sózdiń óz xalqı arasında jasaw – «tabernaklde jasaw» ushın etke aylanǵanın kórsetedi. Sol waqıtta Shekinah dańq bulıtı tabernakldiń ústinde turdı hám onı toldırdı, sebebi Quday solay etip Óz jerdegi xalqı arasında jasaytuǵın edi. Sol sıyaqlı, Qudaydıń dańqı Rabbımız Isa menen jerde, Onıń menen aspanda hám házir biz benen de baylanıslı boldı.
- Olardıń qutqarıwshısı (Kapitanı, Avtorı, Baslıǵı) Levit ruhaniyliginen ayrıqsha, baslawshı hám tamamlawshı bolıp tabıladı.
Alfred Bouter tárepinen″ }
