ҮЙРЕНИЎ Таўдағы Уағыздан
Матфей 5-7-де табылатуғын Таўдағы Уағыз, Ийса Мәсихтиң Өзиниң изинен барыўшылардан күтетуғын турмыс стандартларына байланыслы көп әмелий тәлимлерди қамтыйды. Матфей 5 Ийсаның христиан турмысы ушын қағыйдаларын бериўи менен басланады. Оның айтқанларын еситиўге жақын жерде «халықлар» болса да, бул тәлим әсиресе Оның шәкиртлерине бағытланған еди. Оның Нызамның әмелияты менен байланыслы турмыстың көп аспектлерине тоқталғанының себеплериниң бири, Оның фарисейлер ҳәм саддукейлердиң еки жүзлилигине қарсы шыққаны еди. Бул диний басшылар Нызамды ҳадал әмелге асыра алмағаннан тысқары, оған қосымшалар киргизген ҳәм одан алып таслаған, оның қолланылыўының руўхый әҳмийетин толығы менен түсинбеген. Олар ҳаққында Ийса кейин былай деген: «Сиз қәтелес̧ип атырсыз, себеби сиз Мухаддес Жазыўларды да, Қудайдың күшин де билмейсиз» (Матфей 22:29 NIV).
Матфейдиң Инжили яҳудийлерге ҳәм келешектеги патшалық дәўирине бағытланған болғанлықтан, айырымлар Оның тәлимлери Шіркеў дәўирине қолланылмайды деп есаплайды. Келешектеги патшалықта Ийениң жоқары стандартлары әмелде болыўы ҳақыйқат болса да, Шіркеў ҳәзир Мәсихтиң басшылығы астында ҳәм Оның шәкиртлер ушын буйрықлары бүгин бизге де тең дәрежеде қолланылады. «Барлық Мухаддес Жазыў Қудай илҳамы менен жазылған ҳәм тәлим бериў, айыплаў, дүзетиў ҳәм әдалатлылықта тәрбиялаў ушын пайдалы, сонда Қудайдың барлық халқы ҳәр бир жақсы ислер ушын толық жабдылған болады» (2 Тимутей 3:16-17).
Таўдағы Уағыз турмыстың көп аспектлерине тоқтап өтеди – қылмыс, зина, ажырасыў, антлар, өш алыў, басқаларға болған сүйиўшилик, ҳақыйқый табыныў, дуўа ҳәм ораза. Ол гүнаның тамыры гүнакар әмелге айланыўдан алдын жүректе басланады деп үйретти. «Сизден шыққан нәрсе сизди булғайды. Себеби ишиңизден, жүреклериңизден жаман ойлар, жынысый әдеп-насиятсызлық, урлық, қылмыс, зина, ашкөзлик, жаманлық, алдаў, әдепсизлик, қызғаныш, ғайбат, тәкаббырлық ҳәм ақымақлық шығады. Бул жаманлықлардың ҳәммеси ишиңизден келеди ҳәм сизди булғайды» (Марк 7:20-23). Биз бул гүнакар қәлеўлерди қалай жеңе аламыз? Оларды Ийе алдында баҳалаў арқалы, ҳәм ойларымызды мухаддес ҳәм таза нәрселерге саналы түрде бурыў арқалы: «Ҳақыйқат болған ҳәр қандай нәрсе, әдепли болған ҳәр қандай нәрсе, дурыс болған ҳәр қандай нәрсе, таза болған ҳәр қандай нәрсе, сүйикли болған ҳәр қандай нәрсе, мақтаўға ылайық болған ҳәр қандай нәрсе – егер қандай да бир әжайып ямаса мақтаўға ылайық нәрсе болса – сондай нәрселер ҳаққында ойлаң» (Филиппийликлерге 4:8). Сынақлар ямаса азғырықлар келгенде, бул ўәдени еслең: «Сизди ҳеш қандай азғырық тутқан жоқ, тек ғана ҳәммемизге ортақ болғаннан басқа. Ҳәм Қудай садық; Ол сизди көтере алмайтуғын дәрежеде азғырылыўыңызға жол қоймайды. Бирақ сиз азғырылғанда, Ол сондай-ақ шығыў жолын да береди, сонда сиз оған шыдай аласыз» (1 Коринфликлерге 10:13).
Нызамның руўхы
Матфей 5-тен кейинги аятлар бизге Ийениң диний басшылар тәрепинен берилген Нызамның интерпретацияларынан қалай цитата келтиргениниң, соңынан оларға Нызамның руўхын қосқанының айырым мысалларын береди.
- 5:21: «Сиз еситкенсиз ... әзелден, ‘Қылмыс етпе, ҳәм қылмыс еткен ҳәр бир адам судқа тартылады.’ Бирақ Мен сизге айтаман, аға-инисине ямаса апа-қарындасына ашўланған ҳәр бир адам судқа тартылады.»
- 5:27-28: «Сиз еситкенсиз, ‘Зина етпе.’ Бирақ Мен сизге айтаман, ҳаялға нәпси менен қараған ҳәр бир адам жүрегинде оны менен зина еткен болады.»
- 5:31-32: «Айтылған еди, ‘Ҳаялын ажыратқан ҳәр бир адам оған ажырасыў ҳаққында гүўалық бериўи керек.’ Бирақ Мен сизге айтаман, ҳаялын ажыратқан ҳәр бир адам, некеге садықсызлықтан басқа жағдайда, оны зинакар етеди.»
- 5:38-39: «Сиз еситкенсиз, ‘Көзге көз, тиске тис.’ Бирақ Мен сизге айтаман, жаман адамға қарсы турмаң. Егер кимдир сизге оң жақ бетиңизге урса, оған екиншисин де бурың.»
- 5:43-44: «Сиз еситкенсиз, ‘Қоңсыңды сүй ҳәм душпаныңнан жек көр.’ Бирақ Мен сизге айтаман: Душпанларыңызды сүйиң ҳәм сизди қуўдалағанлар ушын дуўа етиң.»
- Яҳудийлер ҳеш қашан Нызамды сақлай алмады, ҳәм биз де өз күшимиз бенен сақлай алмаймыз. Биз бул стандартқа тек ғана исениўшилерде жасаўшы Мухаддес Руўхтың күши менен жете аламыз: «Солай етип, Мен айтаман, Руўх пенен жасаң, сонда сиз гүнакар тәбияттың қәлеўлерин қанаатландырмайсыз. Себеби гүнакар тәбият Руўхқа қарсы нәрсени қәлейди, ҳәм Руўх гүнакар тәбиятқа қарсы нәрсени қәлейди. Олар бир-бирине қарсы, сонда сиз қәлеген нәрсеңизди ислемейсиз. Бирақ егер сиз Руўх тәрепинен басқарылсаңыз, сиз Нызам астында емессиз» (Галатиялықларға 5:16-18). Ийениң Таўдағы Уағызда көрсеткен жоқары стандартларын қабыл етиў ҳәм оларды әмелге асырыўға умтылыў арқалы, биз Ийса Мәсихтиң ҳақыйқый шәкиртлери екенимизди дәлиллеп беремиз.
Ийе «Бахытлылықлар»ды (Матфей 5:1-12), ямаса «илаҳий берекетлерди» үйреткеннен кейин, Ол Өзиниң шәкиртлериниң гүўалығының әҳмийетине тоқталды.
Дуз ҳәм Нур – 5:13-16
Дуз шіриўдиң алдын алыў ушын қолланылады. Ийса былай деди: «Сиз жердиң дузысыз. Бирақ егер дуз өз дузлылығын жоғалтса, оны қалай қайта дузлы етиўге болады? Ол ҳеш нәрсеге жарамсыз, тек ғана сыртқа тасланып, аяқ асты етилиўден басқа» (5:13). Ол дуздың бул метафорасын шәкиртлерге олардың өмири дүньяға унамлы тәсир етиўи керектигин көрсетиў ушын қолланды. Дуз гөшке оны сақлаў ҳәм шіриўдиң алдын алыў ушын сүртилген. Шәкирт таза ҳәм әдалатлы турмыс кеширгенде, оның мысалы әтирапындағылардың жаманлық ислеўин тоқтатыўы керек.
Дүньядағы дуздың бул мысалларын қарастырың: Уильям Уилберфорстың христиан сиясатшы сыпатындағы тәсири Англияда қулликти жойыўға алып келди; Жорж Мюллердиң исеними оны мыңлаған инглис жетимлерин тәрбиялаўға алып келди; Флоренс Найтингейл, «Шырақлы ханым», өзиниң «христиан шақырығын» медбикелик тарийхын өзгертиў ушын алғанын айтты. Биз бул христианлар сыяқлы дүньяға тәсир етпеўимиз мүмкин, бирақ биз «Мен әтирапымдағыларға қандай тәсир етип атырман?» деп сораўымыз керек.
Ийса сондай-ақ христианның өмирин қараңғы дүньядағы нурға теңестирди: «Сиз дүньяның нурысыз. Таў үстиндеги қала жасырына алмайды. Адамлар шырақты жағып, оны ыдыс астына қоймайды. Керсинше, оны шыраққа қояды, ҳәм ол үйдеги ҳәммеге нур береди. Дәл солай, нурыңызды адамлар алдында жарқыратың, сонда олар сиздиң жақсы ислериңизди көрип, аспандағы Әкеңизди мақтайды» (5:14-16).
Бул мысал бизди қоршап турған гүнаның қараңғылығы ҳаққында ойлағанда түсиниўге аңсат. Биз тек ғана газета оқып, күн сайын жаманласып баратырған жаманлықтың тәсирин көре аламыз. Мен Колумбияда, Қубла Америкада жасағанда, егер түнде асханаға барып шырақты жақсам, тарақанлар ҳәр тәрепке шашылып кететуғын еди. Биздиң «нурымыз» жаман нийетлилерди қашыра ма? Ийсаның келиўи дүньяға нур алып келди. Ол былай деди: «Нур дүньяға келди, бирақ адамлар нурдан гөре қараңғылықты сүйди, себеби олардың ислери жаман еди» (Жохан 3:19). Биз Оның нурын дүньямызда шағылыстырыўымыз керек: «Жаманлық ислеген ҳәр бир адам нурды жек көреди, ҳәм нурға келмейди, себеби оның ислери әшкара болыўынан қорқады. Бирақ ҳақыйқат пенен жасаған ҳәр бир адам нурға келеди, сонда оның ислеген нәрсеси Қудай арқалы ислегени анық көринеди» (Жохан 3:20-21).
Нур гүнакарларды ким екенин әшкара еткенде, ҳәм олар кеширим ҳәм қутқарылыў ушын Ийсаға қайтқанда, олар нурдан қуўаныш табатуғын жаңа өмирлерди башлайды. Соңынан олар барлық христианлар менен бирге болып, «сайланған халық, патшалық руўханийлер, мухаддес миллет, Қудайға тийисли халық болады, сонда (биз) бизди қараңғылықтан Өзиниң әжайып нурына шақырған Оны мақтай аламыз» (1 Петр 2:9).
Қараңғылық, Нурдың жоқлығы
Мен бир үңгирде едим, гид барлық шырақларды өширди. Өте қараңғы еди! Соңынан ол бир шырпы жақты, ҳәм сол кишкене нур барлық туристлерге тынышлық алып келди ҳәм қараңғылық нурдың жоқлығы екенин дәлилледи. Қараңғы жердеги ҳәтте кишкене нур да тез көринеди. Биз нурымызды еки жүзликсиз христиан турмысын кешириў ҳәм жүрисимизде Руўхтың мийўесин көрсетиў арқалы жарқыратыўымыз керек (Галатиялықларға 5:22-23). Ол тек ғана кишкене нур болыўы мүмкин, бирақ ол қорқыўшыларға тынышлық, «көрлерге» бағыт ҳәм гүнакарға нур болған Оны табыўға жәрдем беретуғын жол көрсетиўи мүмкин.
Ийениң изинен барғанымызда, Ол тек ғана жолымызды жарытып қоймай, ал бизге Оны қуўандыратуғын жол менен қалай жасаўды да көрсетеди. Ол былай деди: «Мен дүньяның нурыман. Мениң изимнен барған ҳәр бир адам ҳеш қашан қараңғылықта жүрмейди, ал өмир нурына ийе болады» (Жохан 8:12). Биз көз қамастыратуғын нурлар болмаўымыз мүмкин, бирақ ҳәтте кишкене нурлар да, ыдыс астына жасырылмаған, Қудайдың нурының өмиримизде жарқыраўына имканият береди. «Себеби Қудай, ‘Қараңғылықтан нур жарқырасын,’ деген, Ол Өзиниң нурын жүреклеримизде жарқыратты, бизге Мәсихтиң жүзиндеги Қудайдың даңқы ҳаққындағы билим нурын бериў ушын. Бирақ бизде бул ғәзийне ылай ыдысларда бар, бул барлық жоқары күш Қудайдан екенин, ҳәм бизден емес екенин көрсетиў ушын» (2 Коринфликлерге 4:6-7).
Матфей 5:16 былай дейди: «Дәл солай, нурыңызды адамлар алдында жарқыратың, сонда олар сиздиң жақсы ислериңизди көрип, аспандағы Әкеңизди мақтайды.» Бул жерде айтылған жақсы ислер қутқарылыўға ерисиў ушын ислер емес. Жаңадан туўылмаған адам қараңғылықта ҳәм өзин нурға шығарыў ушын ҳеш нәрсе ислей алмайды. Бул дәўирдиң қудайы оны жақсы ислер ислеў, диний болыў ямаса кедейлерге жәрдем бериў арқалы қутқарылыўға ерисе аламан деп ойлаўға шатастырыўға тырысады. «Бул дәўирдиң қудайы исеними жоқлардың ақылларын соқыр етти, сонда олар Қудайдың сүўрети болған Мәсихтиң даңқы ҳаққындағы Инжил нурын көре алмайды» (2 Коринфликлерге 4:4). Жақсы ислер тек ғана нурға келиў ҳәм Ийса менен Қутқарыўшы ҳәм Ийе сыпатында жеке қатнасықты раўажландырыў нәтийжесинде болады. Ол жаңа өмир ҳаққында кепиллик береди: «Егер кимдир Мәсихте болса, ол жаңа жаратылыс; ескиси кетти, жаңасы келди!» (2 Коринфликлерге 5:17).
Ефесликлерге 2:8-10 бизге былай дейди: «Себеби сиз исеним арқалы, мәрҳәмет пенен қутқарылдыңыз – ҳәм бул сизден емес, бул Қудайдың саўғасы – ислер арқалы емес, сонда ҳеш ким мақтана алмайды. Себеби биз Қудайдың қол өнеримиз, Мәсих Ийсада жақсы ислер ислеў ушын жаратылғанбыз, оларды Қудай биз ислеўимиз ушын алдын ала таярлаған.» Тири Қудай менен қатнасықтың нәтийжеси – Ийеге ҳәм өз қоңсымызға Оның мысалына ерисип хызмет етиў қәлеўи. «Сиз буған шақырылдыңыз, себеби Мәсих сиз ушын азап шекти, сизге мысал қалдырып, сонда сиз Оның изинен барыўыңыз керек» (1 Петр 2:21).
Шырақларымыз жарқырап атыр ма?
Биз бул қараңғы дүньяда нурмыз ба? Өмиримиз Ийениң биз ушын не ислегенин гүўаландыра ма? Таўдағы Уағызда Ийе биздиң нурымызды шыраққа қойыўымыз керек деди, сонда ол ҳәммеге нур береди. Биз Оны шынында да қабыллап атырмыз ба? Келиң, бүгин жарқырай баслайық, сонда басқалар Оның нурына тартылады.
