Zabur 119 haqqinda qisqasha izertlew
Zabur 119 tek bir temag'a arnalg'an: Quday So'ziniń ulli'lig'i ha'm qimbatli'lig'i. Ma'sihshi mo'minler ushin Quday So'zi bizge tiri Quday haqqinda bilim berip qoymay, al Onin' O'zin ashqan Ma'sih haqqinda da so'z etedi. Yuxanna 1:1-14 te Isa Ma'sih «So'z» (NKJV) dep atalg'an. Ol ja'ne «Alfa ha'm Omega» (Ashkari'lew 1:8,11, 21:6, 22:13) – Qudaydin' «A dan Z g'a shekem» bolg'an barliq zati.
119-Zabur Quday So'ziniń paydasi'n tu'sindiretug'in ayatlardan toli', bul birneshe mi'sallarda zaburshi'niń:
Odan quwani'wi – «Men Seniń ni'zamińnan quwanaman» (70-ayat). Onin' saqlani'wi'n qa'lewi – «Men Seniń qa'g'iydelerińdi saqlayman» (8-ayat). O'mirin onin' boyi'nsha su'riw ushin ja'rdem sorawi – «Men ... ja'rdem sorap shi'qi'raman [sebebi] men Seniń so'zińe u'mit etemen» (147-ayat).
Men jas o'spirim waqti'mda Injil sabaq oqi'tiwshi'm arqali' Quday So'ziniń qimbatli'lig'i menen tanisti'rg'ani ushin Rabbiyg'a ma'n'gilik minnetdarman. Ol meni ku'ndelik Injil oqi'w ha'm u'yreniw jobasi'na basladi', ha'm ol jas mo'minlerdin' Rabbiy Isa'nin' shaki'rtleri boli'wi ushin bul iskerlik qansha zarur ekenligin ko'rsetti. Ol 9-ayatti' keltirdi: «Jas jigit o'z jolli'n qalay taza tuta aladi'? Seniń so'zińe muwapiq itibar beriw arqali'.»
Birneshe jildan keyin men ilim tarawi'nda kar'erag'a kiristim, sebebi 160-ayatta «Seniń so'ziń basli'nan beri haqi'yqat» (KJV) dep ayti'lg'anliqtan, Jazbalardan jarati'li'stiń absolyut haqi'yqati'na isenimim ka'mil edi. Ya'g'niy, Jarati'li's 1-bapta alti ku'nlik jarati'li's ha'm jetinshi ku'nlik dem ali's, ya'g'niy Shabbat haqqi'ndag'i bayan haqi'yqat, toqi'ma emes!
Zabur 119-diń d'a'slepki u'sh ayati'nan keyin, zaburdiń qalgan bo'limi tikkeley Qudayg'a bag'i'shlang'an. Uliwmali'qta, bul Quday so'zi haqqi'ndag'i oylaniwlar'diń uzaq jiyintig'i. Biz onin' ko'rsetpelerin, ruwxlaniwlarin ha'm eskertiwlerin oqi'g'animizda, biz Qudayg'a bizin' ku'nimizde usi'g'an uqsas jollar menen duwa etiwi'miz kerek: «Ko'zlerimdi ash, Seniń ni'zamińnan ajayi'p zatlardi' ko'reyin» (18-ayat ESV).
Zaburshi' Quday So'ziniń barli'g'i'n «Rabbiy ni'zami'» dep esaplag'an, o'ytkeni o'g'an boysi'niw kerek edi. Biraq, Quday So'zin su'wretlew ushin tu'rli so'zler qollani'lg'an: «ni'zam,» «gu'waliklar,» «qa'g'iydeler,» «qa'g'iydeler,» «buyriqlar,» «hu'kimler,» «nizamlar» ha'm «jol.» Izraildag'i barliq taqiwalar si'yaqli', zaburshi' Quday So'ziniń barliq aspektlerine hu'rmet ha'm ta'zim etken:
Sen Sinai tawina tu'sip, olarg'a [Izrailg'a] aspan'nan so'ylediń ha'm olarg'a duris qa'g'iydeler ha'm haqi'yqiy nizamlar, jaqsi qa'g'iydeler ha'm buyriqlar berdiń (Naximiya 9:13).
Bag'darlar
Zabur 119-da zaburshi'niń duwadag'i birinshi o'tinishi: «Sen bizge O'zińniń qa'g'iydelerińdi tiykarlap saqlawdi' buyi'rdiń. A'h, meniń jollari'm Seniń qa'g'iydelerińdi saqlawg'a bag'i'tlang'an bolsa edi!» (4-5-ayatlar NKJV). Ol Quday O'z xalqi'nan ha'r bir da'wirde O'z buyriqlarin ha'm qa'g'iydelerin, ya'g'niy buyriqlarin orinlawdi' ku'tetug'i'nin aniq ko'rsetkenin tu'singen. Olar xaliqtin' oylari'n, so'zlerin ha'm ha'reketlerin basqari'wi kerek edi: «Meniń qadamlari'mdi Seniń so'ziń menen basqar [Buyriq ber]» (133-ayat). Biz:
- Quday So'zi arqali' u'yreniwimiz kerek.
- Quday So'zin oqi'w, u'yreniw ha'm onin' ma'nisin izlewimiz kerek.
- Quday So'zinen quwani'wimiz kerek.
- Quday So'zin su'yiw ha'm onin' qimbatli'lig'i'n biliwimiz kerek.
- Quday So'zi haqqi'nda oylaniwimiz kerek, oni' saqlay ali'w ushin.
- Quday So'zi boyi'nsha o'mir su'riwimiz kerek.
Zaburshi'niń qayta-qayta etken duwasi' sol standartlarda u'yretiliwi ha'm olardi' ju'reginde saqlawi (11-ayat, 80-ayatti' ko'rin'), sonday etip olardi' a'melde qollana ali'wi (112-ayat) edi.
«Qa'g'iydeler» so'ziniń ma'nisi «jazi'lg'an zatlar» bolip, bul termin Quday So'ziniń ma'n'gilik xarakterine tiyisli. Ol absolyut bolip qaladi'. Qudaydiń moral talaplari' a'wladtan a'wladqa o'zgermeydi, bul biz ushin bul aqirg'i ku'nlerde, adamzat tek salistirmali' qunli'li'qlardi' g'ana tani'g'an waqitta u'lken juwansi'tiwshi'liq. Bul bizge qarama-qarsi'li'q tuwdi'riwi mu'mkin, biraq bunday qi'yi'nshi'li'qlar bizge bul qa'g'iydelerdiń haqi'yqati'n u'yreniwge ja'rdem beredi (71,83-ayatlar).
Sol si'yaqli', zaburshi' Qudaydiń hu'kimlerin u'yreniwdi (7-ayat), olardan u'yreniwdi (102-ayat), olardi' saqlawdi' ha'm olarg'a sadik boli'wdi' (106-ayat) shi'n ju'rekten qa'legen (20-ayat). Hu'kimler sud qararlari'niń ma'nisin bildiredi ha'm Quday So'ziniń a'wliyelerdin' turmi'si'ndag'i barliq jag'daylarg'a qalay qollani'li'wi'n ko'rsetedi, sebebi olar taqiwali'q qorqi'ni'shi'n tuwdi'radi' (120-ayat). Ol a'dalatli' bolg'ani ushin, Onin' hu'kimleri ha'miyshe duris (137-ayat) ha'm jaqsi' (39-ayat). Sonli'qtan zaburshi' olardi' ja'riyalawdi' (13-ayat) ha'm olarg'a tu'nde (62-ayat) ha'm ku'n boyi' (164-ayat) shukir etiwdi qa'leydi. Bul hu'kimler o'zgermeydi; olar ma'n'gilik turadi' (160-ayat, Matta 24:35-ti ko'rin'). Geyde Qudaydiń hu'kimleri «nizamlar» dep ataladi', mi'sali' Zabur 119:91-de, olar Onin' jarati'li'si'n danali'q penen du'ziwine qollani'ladi' (89-91-ayatlar).
Ruwxlaniw
Zabur 119 en' u'lken ruwxlaniw so'zleri menen baslanadi': «Jolda taza bolg'anlar, Rabbiy ni'zami'nda ju'rgenler baxtli'! Onin' gu'waliklerin saqlag'anlar, Oni' pu'tkil ju'rekleri menen izlegenler baxtli'! Olar ja'ne hesh qanday gu'na islemeydi; olar Onin' jollari'nda ju'redi» (1-3-ayatlar). Bul so'zler Zaburlar kitabiniń en' birinshi so'zlerin (1:1-3) qaytalaydi'. Sonli'qtan biz bul Zaburlardiń tiykarg'i xabari dep ayta alamiz.
Barliq zaburlar si'yaqli', bul kirisiwshi' ayatlar (119:1-3) pu'tkil zabur ushin basliqti' quraydi'. Olar Quday So'zi boyi'nsha o'mir su'rgenlerdin' ha'm Onin' haqi'yqati'n qorg'ag'anlardin' baxtli'lig'i'n, ya'g'niy toliq jaqsi'lig'i'n ja'riyalaydi'. Olardın' si'ri, so'zsiz, Oni' pu'tkil ju'rekleri menen izlew (2-ayat).
Bu'gin, miyrim-sha'pa'a't ku'ninde, sol printsipler qollani'ladi'. Yuxanna 14:23-ti ko'rin', onda Isa: «Eger kim Meni su'yse, Ol Meniń so'zimdi saqlaydi'; ha'm Meniń Atam oni' su'yedi, ha'm Biz og'an kelemiz ha'm O'zimizdin' u'yimizdi onin' menen birge quramiz» dedi. Biz ruwxlani'wi'miz kerek, sebebi taqiwalar Quday So'zinen quwani'w ha'm oni' orinlaw ushin baxtli'li'qqa wa'de etilgen, onin' barliq tu'rli o'zgeshelikleri ha'm qabiliyetleri Zabur 119 boyi'nsha su'wretlengen.
Uliwmali'qta, birinshi stanza (1-8-ayatlar) Quday en' jaqsi' dep aytqan jolda o'mir su'riwdin' u'lken baxtli'lig'i'n su'wretleydi. Bunday turmi's su'riwdi qa'lew qanday jaqsi' juwap! Men o'z Injil sabaq oqi'tiwshi'mniń Quday So'ziniń taza'lawshi' ku'shi haqqi'ndag'i gu'walig'i'na (9-ayat) silteme jasag'an edim, onnan keyin biz Onin' So'zi boyi'nsha o'mir su'rsek, turmi'si'miz qanday bolatug'i'ni'n ko'rsetetug'i'n su'wret (10-14-ayatlar) keledi. Bunnan ti's, 11-ayat bizdi Quday So'zin ju'reklerimizge bilip turip jasiriwg'a ruwxlantiradi', sonday etip biz Og'an qarsi' gu'na islemeymiz. Bul ayat en' jaqsi' zatti (Quday So'zi) en' jaqsi' jerde (ju'reklerimizge jasiri'lg'an) en' jaqsi' sebep penen (Qudayg'a qarsi' gu'na islemewimiz ushin) su'wretleydi dep ayti'lg'an. Zaburshi'niń: «Sen baxtli'si'ń, ya Rabbiy! Mag'an O'zińniń qa'g'iydelerińdi u'yret» (12-ayat) dep duwa etkeni ajayip emes pe.
Zaburlar evrey poeziyasi. Ingliz poeziyasinda qafiya ha'm o'lshem yadi'nda qaliw ha'm oylardi' jetkeriw ushin qollani'lg'an bolsa, evrey poeziyasi oydi' qaytalawdi' qollanadi'. Sonli'qtan Zabur 119 boyi'nsha bul d'a'slepki ruwxlantiriwshi' temalar bir tu'rde qaytalanadi', al Quday So'ziniń basqa qasiyetleri – mi'sali' o'mir beriwshi', jan-ruwxti' janlandiriwshi', ju'rekti ken'eytiwshi', saqlawshi', ku'sheytiwshi', juwansi'tiwshi', nurlandiriwshi', u'mit beriwshi', tu'kenbes – qosi'ladi'.
Balkim Zabur 119-dagi en' u'lken ruwxlaniw, ol Rabbiy'diń ma'n'gilik su'yiwshiligin aytadi', o'ytkeni taqiwalar baxtli' boliw ushin og'an su'yenedi. Onin' su'yiwshiligi uliwmali'qta barliq adamzatqa ken'eytilgen bolsa da (Zabur 36:7-ni ko'rin'), taqiwalar oni' jeke baslarinan o'tkeredi ha'm onnan payda aladi'. Bul sizden hesh qashan bas tartpaytug'in ha'm sizdi hesh qashan tu'sirip qoymaytug'in su'yiwshilik! «Ma'n'gilik su'yiwshilik» ja'ne «meyrim» ha'm «meyrimler» dep awdari'ladi', bul Rabbiy'diń su'yiwshiliginiń bizin' kemshiliklerimiz ushin de ta'miyinleytug'i'nin ko'rsetedi. Zabur 119:41-de zaburshi' Qudayg'a, Izrailg'a ulli' «MEN BARMAN» (Shi'g'iw 3:14) dep ashqan tiri Qudayg'a «Ya Rabbiy» dep mu'ra'ja'a't etken. Qudaydiń ma'n'gilik su'yiwshiligi Izrail maqtewlerinin' temasi' edi (mi'sali' 2 Tariyxlar 5:13). Bizdin' da'wirimizde mo'minler Qudaydi' «Ata» dep biledi, Onin' ulli' su'yiwshiligi bizge Onin' Uli, Isa Ma'sih arqali' toliq ashilg'an.
Eskertiwler
Zabur 19-da bizge Quday So'ziniń eskertiwler beretug'i'ni aniq ayti'lg'an:
Rabbiy ni'zami' kamil ... Rabbiy gu'walig'i' aniq ... Rabbiy qa'g'iydeleri duris ... Rabbiy buyri'g'i' taza ... Rabbiy qorqi'ni'shi' taza ... Rabbiy hu'kimleri haqi'yqiy ha'm a'dalatli' ... Bunnan ti's, olar arqali' Seniń quli'ńa eskertiw beriledi, ha'm olardi' saqlawda u'lken siyliq bar (7-9,11-ayatlar).
Zabur 119 boyi'nsha eskertiwler tiykari'nan taqiwalar ushi'rasatug'i'n ko'plegen qa'wipler tu'rinde berilgen:
- Qudayg'a bolg'an isenimin a'melde orinlamaw qorqi'ni'shi', a'sirese kesellik waqti'nda.
- Ju'regindegi gu'na ma'selesi sebepli jaman jollarg'a tu'sip qaliw qorqi'ni'shi', oni' jek ko'rse de (9-11,36,104,163-ayatlar).
- Du'nyaniń zatlari'niń jazi'qli'g'i', olar haqi'yqatinda hesh qanday ma'n'gilik qunli'li'qqa iye emes (37-ayat).
- Ziyaratshi' boliwdiń jalg'i'zli'g'i' (19-20,126-128,136,139-ayatlar); ha'm isenim jolli'nan adasiwdiń ha'miyshe bar qorqi'ni'shi' (176-ayat).
- Du'nyawi' hu'kimetlerdi qosqanda, taqiwali'q etpeytug'i'n adamlardan kelgen ayiplaw, masqaralaw, na'psileniw, jalg'an ayiplawlar, zulim ha'm quwgi'n.
Bul qa'wipler mo'minler ushin eskertiw bolip xizmet etedi. Biraq 4-ayattan baslap, Zabur 119 u'zliksiz duwa ekenligi, zaburshi' Qudaydiń bul qa'wiplerden qutqariw, ya'g'niy azat etiw haqqi'ndag'i o'tinishine juwap beretug'i'nin bilgenin ko'rsetedi. Zaburshi' ushi'rasqan tiykarg'i qa'wip, tek Qudayg'a isengenligi ushin ayiplaniw edi. Balkim zaburshi' o'ziniń emes, al Rabbiy'diń nishang'a ali'ng'ani'n sezgen. Biraq, ol toliq basip ali'niw qa'wpinde ekenligin sezdi: «Meniń g'ayratim meni juwatti', sebebi dushpanlari'm Seniń so'zlerińdi umitqan» (139-ayat). Onin' ta'jiriybeleri biz ushin eskertiw boladi'. Quday So'ziniń ha'r bir jag'day ushin ha'miyshe juwabi bar ekenligin biliw qanday juwansi'tiwshi' ha'm isenimli.
