Bul sorawdı kóbinese skeptikler beredi hám kóbinese Masihte isenetuǵın adamnıń aqılında da juwapsız qaladı. Bul úlken sorawǵa anıq juwapqa iye bolıw qansha áhmiyetli – bul isenbeytuǵın adamdı bahana qaldırmaydı hám sol bir waqıtta isenetuǵınlardıń aqılın ilahiy haqıyqatta bekkemleydi.
«Sol sebepli, bir adam arqalı gúná dúnyaǵa kirdi, hám gúná arqalı ólim; hám solay etip ólim barlıq adamlarǵa ótti, sebebi hámme gúná etti» (Rimliklerge 5:12).
Bul áhmiyetli ayattıń birinshi bólegi gúnádiń bul dúnyaǵa kiriwin shekleydi, al ekinshisi nátiyjesinde payda bolǵan ólim jazasınıń adamǵa ótiwin shekleydi, gúnádiń basqa sferalarǵa kiriwi yamasa ólimniń adamzat shańaraǵınan basqaǵa ótiwi múmkinshiligin esapqa almaydı.
Endi Jaratıw kitabınıń birinshi hám ekinshi baplarına óteyik, ol jerde adamnıń jaratılıwı haqqındaǵı bayan bar.
«Hám Quday ayttı: «Biz adamdı Óz súwretimizde, Óz uqsasımız boyınsha jaratayıq: hám olar teńiz balıqları ústinen, hawa qusları ústinen, mal-qara ústinen, pútkil jer ústinen, hám jerde júrgenshi hár bir súyretlewshi nárseniń ústinen húkimranlıq etsin. Solay etip Quday adamdı Óz súwretinde jarattı, Qudaydıń súwretinde Onı jarattı; er hám hayal etip jarattı» (26, 27-ayatlar).
«Súwret» hám «Uqsaslıq»tı túsiniw
Bul jerde Quday tárepinen qollanılǵan eki bólek sóz bar, olar óz mánisleri boyınsha júdá ózgeshe: olar «súwret» hám «uqsaslıq». Bul qollanıwdıń Qudaydıń Sózi boyınsha qansha anıq saqlanǵanı Onıń jetikliginiń ájayıp tárepleriniń biri. «Súwret» sózi geyde adam tilinde biriniń ekinshisine uqsaslıǵın bildiriw ushın qollanıladı. Birew: «Ol ákesiniń dál súwreti» dep aytıwı múmkin – bul onıń dál uqsas ekenligin bildiredi. Biraq bul Muqaddes Jazıwda ulıwma qollanılıwı emes. Ol jerde ol kóbinese basqanı súwretleytuǵın nárseni aytıw ushın qollanıladı, onıń súwretlengen adamǵa sırtqı kórinisi yamasa basqa táreplerinen uqsas yamasa uqsas emes ekenligine hesh qanday silteme bermeydi.
Biz Masihtiń «kórinbeytuǵın Qudaydıń súwreti» (Koloselilerge 1:15) hám adamnıń «Qudaydıń súwreti hám dańqı» (1 Korinfliklerge 11:7) ekenligi haqqında oqıymız. Bul hám basqa jazıwlarda «súwret» sózi basqanı tolıq súwretlew ushın qollanıladı, Yupiter yamasa Sezardıń súwreti sıyaqlı.
Endi «uqsaslıq» bunnan ózgeshe. Onıń mánisi ápiwayı hám tez túsiniwge boladı, ol bir adamnıń basqaǵa uqsas ekenligin, yaǵnıy birdey minez-qulıq ózgesheliklerine hám sırtqı kóriniske iye ekenligin súwretleydi.
Adam solay etip eki túrde de jaratıldı. Ol úlken sistemanıń úlken orayı etip qoyıldı, Qudaydıń súwreti sıpatında Onı tolıq súwretlew ushın. Keń sistemanıń húkimranlıǵı onıńki edi. Barlıq aqıllı zatlar, onıń hayalı da, oǵan Qudaydıń sol sferadaǵı wákili sıpatında qarawı kerek edi. Tek ǵana Quday onıń ústinen edi, basqa barlıq nárseniń adamǵa boysınıwı kerek edi. Biraq ol Qudaydıń uqsaslıǵında da edi. Ol Jaratıwshısı Onı jaratqanday taza edi; ol «júdá jaqsı» edi; ol gúnásız edi, pútkilley jamanlıqsız edi. Ol Qudaydan Quday ushın bolıwı kerek edi hám solay etip Oǵan uqsas hám sol sebepli Onıń súwreti bolıwǵa jaramlı edi. Ol Onı súwretlewi hám barlıq nárseniń qarawı kerek bolǵan oray bolıwı kerek edi. Onıń aqıllı erik-jigeri de bar edi hám onıń tańlawı erkin edi.
Jamanlıqtıń kelip shıǵıwı hám adamnıń erkin erik-jigeri
Biraq Quday ne ushın moral jamanlıqtı múmkinshilik etip qaldırdı? Yamasa ne ushın Ol gúnádiń kiriwine ruxsat berdi? Ol qula maytuǵın, tek jaqsı hám durıs isleytuǵın zat jarata almas pa edi?
Juwap anıq. Eger Ol óz súwretinde hám uqsaslıǵında, jaqsılıqtı yamasa jamanlıqtı tańlawǵa erkin, hám onıń átirapındaǵı quslar hám haywanlar sıyaqlı tek ǵana instinktler zánjiri menen basqarılatuǵın zat emes, bálkim dańqlı zat – adamdı jaratqısı kelse, Ol oǵan jamanlıqtıń kiriwi múmkinshiligin qaldırıwı kerek edi, biraq zárúrlik emes. Eger adam, Quday Onı jaratqanday, jamanlıqtı tańlay almasa edi, onda onıń hesh qanday tańlawı joq edi. Ol jaqsılıq islewde óz tábiyatınıń instinktlerine boysınatuǵın ápiwayı haywannan artıq pazıyletli bolmas edi. Hám bunday jaǵdayda ol jaqsılıq islewge májbúr bolǵanı ushın, ol jaqsılıq islewde olardan artıq pazıyletli bolmas edi.
Yamasa Quday – biz bul sózlerdi húrmet penen jazamız – erkin tańlaw hám erik-jigerge iye bolǵan bunday joqarı hám dańqlı turmıs tártibindegi zattı jaratıwdan bas tartıwı kerek edi, yamasa Ol jamanlıq máselelerin oǵan múmkinshilik etip qaldırıwı kerek edi.
Áy, nátiyje ushın! Qulaǵan nátiyje qorqınıshlı haqıyqatlıq penen sóyleydi. Ol jamanlıqtı tańladı hám jaqsılıqtan bas tarttı. Bul tańlawdı islegen sátte ol gúnákár boldı. Qudaydıń súwretinde jaratılǵan adam, sol joqarı dárejeden quladı, oǵan hesh qashan qayta tiklenbeydi (tek ǵana Qudaydıń joybarları hám máslahátleri Masihte – ekinshi adam, aqırǵı Adamda orınlanǵanda ǵana). Qulaǵan Adam óz uqsaslıǵında, óz súwretinde ulıwın tuwdıradı (Jaratılıw 5:3), al qula mayǵan Adam «Qudaydıń uqsaslıǵında» jaratılǵan edi (Jaratılıw 5:1).
Barlıq bul jerde adamnıń áwliye bolıwı haqqında hesh qanday oy joq ekenligin esapqa alıń; hám onıń haqqında, keyinirek «jańa adam» haqqında aytılǵanday, ol Qudaydan «ádillikte hám shın áwliyeliginde jaratılǵan» (Efesseliklerge 4:24) dep aytıw múmkin emes edi. Quday áwliye – pútkilley sonday. Biraq áwliyeliq salıstırmalı, sebebi ol jamanlıqtıń bar ekenligin boljaydı hám onnan pútkilley bólekleniwdi bildiredi. Bul Quday adamdı jaratqanday onıń haqqında aytıw múmkin emes edi. Ol taza hám jetik jaqsı edi, biraq jamanlıq oǵan sınaq túrinde usınılǵanda jamanlıqtı tańlaǵansha bar bolǵan emes. Solay etip ol oǵan bergen Qudaydıń húkimranlıǵın hám erik-jigerin bir shetke tasladı.
Qutqarıwda erik-jigerdiń áhmiyeti
Gúnákárdıń barlıq nársesi endi Quday menen islesiwde onıń erik-jigerine baylanıslı; onıń qutqarıwı hám barlıq nárseniń Oǵan óz erik-jigerin tapsırıwına baylanıslı. «Sizler Maǵan kelmeysizler, sonlıqtan sizler ómirge iye bolıwıńız múmkin» (Yuxanna 5:40). «Kim qálese, ómir suwın biypul alsın» (Ashıqqa shıǵıw 22:17).
Masihi: Jetik súwret hám boysınıwshı erik-jiger
Endi Masihtiń «kórinbeytuǵın Qudaydıń súwreti» hám «Qudaydıń súwreti» ekenligi aytıladı (2 Korinfliklerge 4:4). Bul Onıń Qudaydı tolıq súwretleytuǵını ushın, biraq Ol hesh qashan Onıń «uqsaslıǵında» dep aytılmaydı, sebebi Ol Qudaydıń Ózi, sol sebepli tek ǵana Oǵan uqsas emes. Biraq Onıń «gúnákar ettiń uqsaslıǵında» kelgenligi de aytıladı, hám durıs, sebebi Ol pútkilley gúnákar et emes edi (Rimliklerge 8:3 qarań).
Onıń da óz jetik erik-jigeri bar edi, hám ómirde hám ólimde eń joqarı dárejede sınaqtan ótken bolsa da, Onıń erik-jigeri hárdayım Ákeniń erik-jigerin orınlaw edi. «Meniń azıǵım Meni jibergenniń erik-jigerin orınlaw hám Onıń jumısın tamamlaw» (Yuxanna 4:34).
Bul boysınıw hám tabıslıq ólimde tolıq jetikligin taptı. Ol «ólimge deyin boysınıwshı boldı, hattá krest ólimine deyin» (Filipililerge 2:8). Ol ólimge boysınbaǵanın esapqa alıń, birinshi adam óz gúnásı arqalı boysınǵanday. Birinshi adam menen bul boysınbawshılıqtıń jazası edi. Biraq sol jerde Masihtiń jetik erik-jigeriniń boysınıwdaǵı jetik tapsırıwı eń tolıq kórindi. Biz Onıń, adam sıpatında, jetik erik-jigeriniń Qudaydıń erik-jigeri menen, ólimge deyin boysınıwda jetik aralasıwın kórsetti dep ayta almaymız ba.
