Тәўбениң тәбияты (Μετάνοια)
Μετάνοια = пикирдиң өзгериўи, кейинги ой, ойланғаннан кейин басқаша ойлаў — алдынғы ойдың қарама-қарсылығы. νοΰς = ақыл, ҳақыйқатты түсиниў ушын орган ямаса қәбилет, түсиниў — ойлаў қәбилети емес, ал ой ҳәм сезим органы; ямаса, аңсат ҳәм жийи ушырасатуғын өтиў арқалы, ҳәр қандай мәселелер бойынша объектив түрде ҳәр кимниң алдында турған ойлар, оның пикири, көзқарасы.Тәўбе соған сәйкес түрде ақыл, ой, ойланыў, ҳақыйқатқа сәйкес түсиниў, ақыл-ой әмелияты арқалы алынған билим ҳәм соған байланыслы нәрселер менен тиккелей байланыслы.
Бул тек ғана жаман жолдан бас тартыў емес — ақыбетлерден қорқыў буны келтирип шығарыўы мүмкин — ал ол ҳаққындағы пикир ҳәм түсиниўдиң өзгериўи. Бул тек ғана сезимлердиң емес, ал ақылдың әмелиятының нәтийжеси, гәрше сезимлер тәўбеге алып баратуғын әмелиятларды қозғатыўы мүмкин болса да. “Қудайға унамлы қайғы қутқарыўға алып баратуғын тәўбени ислейди.” Қайғы сезимлер менен байланыслы, бирақ ақыл сезимлерден тереңирек. Олар өзгереди, бирақ ақыл адамның өзиниң бир бөлеги; ол турақлы, өзгермейди, гәрше биз метафоралық түрде “пикирдиң өзгериўи” ҳаққында сөйлесек те. Сезимлер интроспектив ҳәм субъектив нәрселер менен байланыслы; ақыл объектив ойлаўға қәдир. Қуўаныш, қайғы ҳәм соған уқсас нәрселер өзине байланыслы бир нәрсе арқалы пайда болатуғын сезимлер. Олар жанның қозғалыслары, субъектив ҳәм әйеллерге тән. Рух пенен байланыслы ҳәм адамның ең жоқары еркеклик бөлеги болған ақыл, нәрселерди абсолют түрде, олардың өзинде қандай екенлигин қарастырады. Онда “тәўбени ислейтуғын” Қудайға унамлы қайғы бар; ҳәм ислемейтуғын қайғы, “өлимди ислейтуғын” қайғы бар (2 Коринфлилерге 7:10). Гүнаны Қудайға сәйкес баҳалаў бириншисинде: тек ғана өкиниў ямаса өкиниў екиншисинде.
Тәўбени (Μετάνοια) өкиниўден (Μεταμέλομαι) ажыратыў
А.В. да тәўбе деп аўдарылған басқа сөз бар — μεταμέλομαι (Матта 21:29, 32; 27:3; 2 Коринфлилерге 7:8; Еврейлерге 7:21 ди қараң) — бул кейинги ғамхорлық, өкиниў, өкиниўди келтирип шығарыўды аңлатады, дәл Яҳуданың жағдайындағыдай; бирақ ол "ақылдың" дәл сол әмелиятын аңлатпайды; ал көбирек сезимлердиң әмелиятын, ҳәм ол тәўбе, μετάνοια ҳаққында айтылғандай, "Қудайға қарай" бағытланған деп айтылмайды (Ҳаўарийлердиң ислери 20:21).
Ҳақыйқый тәўбениң мәниси ҳәм раўажланыўы
Тәўбе, онда, Қудайдың нурында гүнаға ҳәм оған байланыслы өзине — оны ислеўшиге берилген ойланыўшы пикир. Бул Қудай ҳаққындағы пикирдиң өзгериўи емес, ал Оның көзинде гүнаның не екенлиги ҳаққындағы пикирдиң ҳәм оны менен бирге өзиниң пикириниң өзгериўи. Ҳәм солай етип, исрапшыл ул былай дейди: "Мен аспанға ҳәм Сениң көзиңде гүна иследим, ҳәм енди Сениң улың деп аталғым келмейди." Бул жерде барлық кейинги ой ҳәм айыплаў өзи ҳәм оның ислеген ислери ҳаққында, ҳәм оның пикириниң стандарты аспанның не екенлигине ҳәм әкесиниң көзиндегиге сәйкес. Бул ҳақыйқый тәўбе; оны өзиниң әдил пикирине алып келетуғын мәрҳамәттиң жемиси ҳәм оған үйге келиў ушын жетерли ийманды ислейди, ҳәм сол ийманның оның ең қәдирли үмитинен де артық орынланғанын табады.
Бул тәўбе, биринши рет Шомылдырыўшы Яҳя тәрепинен ўағызланған (Лука 3) ҳәм кейиннен Ийса тәрепинен талап етилген (Лука 13), енди бул теңдеси жоқ суўретте (Лука 15) сүўретленген, бул суўрет сол ўақыттан бери тәўбени келтирип шығаратуғын мәрҳамәтти ҳәм қорқынышлы ийманның биринши таңынан баслап, Әкениң өбиси қуўанышында ҳәм Әкениң үйге хош келдиң дегенинде тынышлық тапқанға шекемги жанның әмелиятларын баян етиў ушын таўсылмас байлық дерегин тәминлеген.
Бул тәўбе инжилди билиў арқалы пайда болыўы ямаса оны менен бирге келиўи мүмкин; бирақ өзинде ол ҳәрдайым "Қудайға қарай" бағытланған, ҳәм ҳәрдайым Оны ақлайды, өзин айыплағандай. Солай етип Дәўит —
Саған, тек Саған қарсы гүна иследим, ҳәм Сениң көзиңде бул жаманлықты иследим: Сен сөйлегенде ақлансын, ҳәм Сен ҳүким еткенде таза болсын (Забур 51:4).
ҳәм солай, тағы да, өлип баратырған урры —
Биз ҳақыйқатында әдил; себеби биз ислеримиздиң тийисли сыйлығын аламыз: бирақ бул Адам ҳеш қандай жаманлық ислемеген (Лука 23:41).
Бирақ егер тәўбе Қудайға сәйкес өзин баҳалаў болса, ол Қудай ҳәм өзи ҳаққында көбирек үйренген сайын тереңлеседи. Бирақ басынан баслап оның тәбияты бирдей, тек дәрежесинде айырмашылық бар, биз нәрселердиң ҳақыйқатында қандай екенлигин жақсырақ билген сайын. Бул ҳақыйқый ийманға келиў жолындағы биринши қәдем; ол Қудайды билиўде өскен сайын тереңлеседи.
