Ибрайым ушын Қудай Қудиретли деген ат пенен белгили болған, ал Муса арқалы Қудай Өзин Исрайылға Иегова деп танытқан, бирақ Қудай әли де қалың қараңғылықта қалған; Ол адамларға белгили болмаған, ҳәттеки Юхан 1:18 де оқығанымыздай:
Ҳеш ким ҳеш қашан Қудайды көрмеген; Атаның қойнындағы жалғыз туўылған Ул, Ол Оны ашып берди.
Қудай Улдың шахсында белгили болды, ҳәм бул Атаның атын ашып бериўинде болды.
Ул арқалы Атаның ашып берилиўи
Матфейдиң Инжилинде Ийса Мәсих Исрайылдың патшасы сыпатында арнаўлы түрде усынылған, ҳәм 11-бапта биз Оны миллет тәрепинен қабыл етилмеген ҳәм «Оның көп қудиретли ислери болған» қалаларды айыплап атырғанын көремиз. Бирақ, сол ўақытта, Исрайылдың есиги Оған жабылған болса да, Ийса айрықша жуўап береди, өйткени жазылған:
Сол ўақытта Ийса жуўап берип айтты: «Саған шүкир етемен, Ата, аспан ҳәм жердиң Ийеси, Сен бул нәрселерди дана ҳәм ақыллылардан жасырып, сабийлерге ашып бергениң ушын» (Матфей 11:25).
Исрайылдың басшылары, дана ҳәм ақыллылар, олардың арасында болған Шахстың даңқына соқыр болған; бирақ шәкиртлер, сабийлер деп есапланғанлар, Ийсаның Шахсында Қудайды таныған.
Бул Исрайыл басшылары тәрепинен Оның қабыл етилмеўине илаҳий жуўап. Қудайдың Өзин ашып бериўи, үлкен диний басшыларға емес, бәлким қарапайым адамларға, адамлардың мектеплеринде оқымаған, бирақ Қудай Улының қатнасында тәрбияланған адамларға бериўи Оның жақсы қәлеўи еди. Содан кейин Ийениң аўзынан Мәсихшиликтиң таң қаларлық ҳақыйқаты шығады:
Ҳәмме нәрселерди Атам маған тапсырды, ҳәм Улды Атадан басқа ҳеш ким билмейди, ҳәм Атаны Улдан басқа ҳеш ким билмейди, ҳәм Ул кимге ашып бериўди қәлесе, сол биледи (Матфей 11:27).
Исрайыл патшалығын халық ҳәм олардың басшылары Оған бермеўи мүмкин, бирақ Оның Атасы ҳәмме нәрсени Қудай Улының қолына берген еди. Буннан былай, Ол патшалықты Исрайылдан алмайды, бирақ Ол оны Атасы Оған тапсырған «ҳәмме нәрселер» арасында алады. Ул Ата менен Ата ғана билиўи мүмкин болған қатнаста турады, ҳәттеки Улдың Шахсында Атадан басқа ҳеш ким билмейтуғын муқаддес сыр бар. Бирақ Ул Атаны танытыў ушын келген еди, ҳәм бул ашып бериўде Мәсихшиликтиң ҳақыйқатының мәниси жатыр. Атаның аты Улдың аўзында қаншелли көп болған, ҳәм бул Атаның атын жәриялаўдың жәмийетлик тәбиятын көрсетсе де, сол муқаддес, қымбатлы ат ҳәммеге емес, бәлким тек «Ул кимге ашып бериўди қәлесе», соларға ғана белгили болған. Көп адамлар Улдың Ата ҳаққында сөйлегенин еситкен, бирақ аз адамлар Атаның атын билиўге кирген.
Атаның атын танытыў Қудайдың тәбиятында толық ашып бериўин береди ҳәм Ул менен Атаның мәңгилик қатнасын ашып береди, бирақ Атаның аты Қудайдың шаңарағындағы сабийлерге белгили. Сабийлерге жазып, елши Юхан айтады:
Мен сизге, кишкене балалар, жазаман, өйткени сиз Атаны танығансыз (1 Юхан 2:13).
Бул руўхый өсиў арқалы алынған билим емес, бәлким Қудай Улы тәрепинен илаҳий шаңарақтағы ҳәммеге берилген; ол уллық қатнасына тийисли, бул Инжил ҳақыйқатын қабыл еткен ҳәм Муқаддес Руўхтың саўғасын алған ҳәммеге тийисли. Галатиялық әўлийелерге жазып, елши Паўыл айтады:
Сиз уллар болғаныңыз ушын, Қудай Өз Улының Руўхын биздиң жүреклеримизге жиберди, «Абба, Ата» деп шақырып (Галатиялықлар 4:6).
Юхан Инжилинде Улдың Атаға гүўалық бериўи
Әсиресе Юхан Инжилинде биз Улдың Ата ҳаққында сөйлегенин еситемиз. Юхан 2-де, ибадатхана Оның Атасының үйи; ҳәм Юхан 4-те, Сихардың жалғыз әйелине, Ол Ата ушын табыныўшыларды излеп атырғанын айтады, олар Оған руўхта ҳәм ҳақыйқатта табыныўы керек. 5-бапта Ол Ата ҳаққында көп нәрселерди айтады. Ол айтады:
Атам ҳәзирге шекем ислеп атыр, ҳәм мен де ислеймен (Юхан 5:17).
Жанландырыў, өликлерди тирилтиў, өмир, ҳүким ҳәм Оның барлық ислери Ол тәрепинен Атаға байланыслы қаралады. Ол Атаның Оған болған сүйиўин ҳәм Атаның Оған гүўалық бериўин айтады:
Мен Атамның атынан келдим, ҳәм сиз мени қабыл етпейсиз; егер басқа биреў өз атынан келсе, оны қабыл етесиз (Юхан 5:43).
Ол оларды Атаға айыпламайды, бирақ Муса, оның Оған болған гүўалықын олар қабыл етпеген еди, оларды Оған айыплайды.
Юхан 6, 8, ҳәм 10-да Улдың Ата ҳаққында сөйлеген көп нәрселери бар; Оның Юхан 11-де Лазардың қабыры жанында Атаға дуўасы Оның Тирилиў ҳәм Өмир сыпатындағы қудиретиниң көрсеткен ўақытында Атаның атын даңқлаўға болған барлық қәлеўин көрсетеди; тағы да Юхан 12-де:
Ол Атаның ҳүрметин қәдирлейди ҳәм Оның даңқын излейди, крест ҳүкими Оның жанын қыйнап турса да; ҳәм Ол дүньяға болған гүўалықын Атаның әмири ҳаққында сөйлеп жуўмақлайды, бул әмир Оған исенгенлерге мәңгилик өмир алып келди. Юхан 13-16-да, Қудай Улы Өз адамларын Атаның алдында Оның менен бирге болыўға таярлап атыр, Ол сөйлеген барлық меҳир менен, ҳәм Оның өмири ҳәм Муқаддес Руўхтың саўғасы бар болғандай. Юхан 17 сол ең таң қаларлық дуўаны береди, онда Ул Өзиниң Ата менен болған орны ҳәм Оған тийисли болған ҳәм жақын арада алынатуғын барлық даңқ ҳаққында сөйлейди, Оның Ата менен мәңгилик даңқы, Атадан Адам сыпатында алған даңқы, ҳәм Оның адамлары Атаның Үйинде не көретуғыны ҳәм келешек күнниң даңқында Оның менен бөлисетуғыны ҳаққында.
Атаның атының аспектлери
Ата
Ийе «Ата» сөзлерин қолланғанда, Ол Қудайды бул муқаддес атта ашып берилгендей ойлап атырғаны айқын болыўы керек, бул ат Қудайлықтың Шахсларының ҳәрдайым болған қатнасын ашып береди. Буның себебинен, Ийе елшилерди жибергенде, Матфей 28-де жазылғанындай, Ол айтты:
Барың ҳәм барлық миллетлерди шәкирт етиң, оларды Атаның, ҳәм Улдың, ҳәм Муқаддес Руўхтың атына шомылдырың (Матфей 28:20).
Ул келгенге шекем, ўақыт ишинде ашып берилген болса да, Атаның аты мәңгиликке тийисли. Бул мынадай Жазыўларда анық көринеди:
Мен Атадан шықтым, ҳәм дүньяға келдим; тағы да мен дүньяны таслап Атаға бараман (Юхан 16:28); Ата… Сен мени дүньяның тийкары салынбастан алдын сүйгенсең (Юхан 17:24).
Атаның аты Ийса келгенге шекем белгили болмаған терең ҳәм мәңгилик меҳирлерди алып келеди; Улға тартылған адамларға болған мәрҳәмет; ҳәм Ата менен болған мәңгилик өмир, Улда ашып берилген, ҳәм Ийсаның өлими арқалы бизге қолжетимли болған.
Мениң Атам
Ийе «Мениң Атам» дегенде, Ол Өзиниң Ата менен болған илаҳий қатнасын дәлеллеген. Биз буны Юхан 5-те көремиз, онда 17-аятта Ол айтады:
Мениң Атам ҳәзирге шекем ислеп атыр, ҳәм мен де ислеймен.
Олар Оны Шаббат күни нагиран адамды емлегени ушын өлтириўге умтылған еди (Юхан 5:16); енди:
Яҳудийлер Оны өлтириўге көбирек умтылды, өйткени Ол тек ғана Шаббатты бузбастан, бәлким Қудайды Өзиниң Атасы деп айтып, Өзин Қудай менен теңлестирген еди (Юхан 5:18).
10-бапта биз сол нәрсени көремиз.
Ол үш мәрте «Мениң Атам» деген еди (Юхан 10:25, 29), содан кейин «Мен ҳәм Ата бирмиз» деген еди (Юхан 10:30); содан кейин яҳудийлер «сонлықтан тағы да тасларды алды, олар Оны тасбараң етиўи ушын», себебин айтып, «өйткени сен, адам бола турып, Өзиңди Қудай етип атырсаң» (Юхан 10:31-33). Бул Оның сол ўақытта жердеги Адам сыпатында аспандағы Қудай Ата менен болған қатнасын дәлеллеўи еди. Юхан Инжилинде Оның Ата менен болған қатнасы қыздың туўылыўы себепли Ул сыпатында қаралмайды — бул бизде Лука Инжилинде бар — Ол Ата менен мәңгилик қатнасы себепли Атаға байланыслы Ул, инкарнацияланған Ул сыпатында Ата менен ҳәрдайым Оған тийисли болған сол қатнасты Адамлыққа алып келген. Ол жердеги илаҳий Шахс, Ол айта алады:
Мен Атамды ҳүрмет етемен,
ҳәм
Мени даңқлайтуғын Мениң Атам (Юхан 8:49, 54).
Ата
Егер Ийе адамлар алдында Атаға гүўалық берип «Мениң Атам» десе, Өз Атасына мүрәжат еткенде, Ол «Ата» дейди. (Матфей Инжилинде Гетсеманияда Оның Атасына мүрәжат еткени ҳаққындағы жазыў «Мениң Атам» деп береди.)
Биз Улдың Атаға булай мүрәжат еткенин еситемиз, Ол илаҳий ашып бериўдиң таң қаларлық ҳақыйқатларын дана ҳәм ақыллылардан жасырып, оларды сабийлерге ашып бергени ушын Оны мақтағанда. Гетсеманияда, Өзиниң терең азабында, Ол «Ата» дейди; крестте, Ийса айтты:
Ата, оларды кешир, өйткени олар не ислеп атырғанын билмейди (Лука 23:34);
ҳәм Ол гүна ушын Қудайдың ҳүкимин көтергеннен кейин, Ол айта алады:
Ата, руўхымды Сениң қолыңа тапсыраман (Лука 23:46).
Юхан Инжилинде, Ийе Лазардың қабыры жанында айтады:
Ата, Сениң мени еситкенлигиң ушын Саған шүкир етемен;
Юхан 5:12-де, Оның жаны қыйналғанда, Ол сорайды:
Не айтайын?
Ол айта ма:
Ата, мени бул сааттан қутқар;
Ол айтады:
Ата, Сениң атыңды даңқла.
Оның Юхан 5:17-деги дуўасы мына сөзлер менен басланады:
Ата, саат келди; Улыңды даңқла, сонда Улың Сени даңқлайды.
Бул бапта, Ол «Ата» атын 5, 21, ҳәм 24-аятларда, сондай-ақ баслаўшы аятта да қолланған.
Тири Ата
Ҳәмме тири нәрсе тири Қудайдан келеди; ҳақыйқатында, Юхан Инжилинде Ул бизге Өзинде өмирге ийе болғандай усынылады, бириншиден, Юхан 1:4-те туўма, содан кейин Юхан 5:26-да Атадан алғандай. Ул жаңа түрдеги өмирди, жоқ болып кететуғын өмирди емес, бәлким мәңгилик өмирди, Ата ҳәм Улда дереги бар өмирди ашып бериў ушын келген еди. Дүньяға келгенде, Ул Тири Нан еди, ҳәм айта алады:
Егер кимде-ким бул наннан жесе, ол мәңги жасайды; ҳәм мен беретуғын нан мениң етим, оны мен дүньяның өмири ушын беремен (Юхан 6:51).
Улға қандай таң қаларлық миссия тийисли болған. Ол дүньяға, гүна ҳәм өлим дүньясына, Қудайдың өмирин алып келиў ушын жиберилген еди; бирақ бул өмирди адамлар тек Оның өлиминен азықланыў арқалы ийелене алады. Оның миссиясының дереги Тири Ата; Ол Оны, Өмир Нанды, Тири Нанды жиберген еди, сонда адамлар өлим белгисиз болған жерде Оның менен биргеликте өмирге ийе болыўы ушын. Улдың барлық барлығы Атаның өмири ҳәм барлығы менен ажыралмас байланыслы болған, ҳәм Тири Ата Оны Өзиниң қәлеўин мәңгилик өмирдиң көрсетиўи ҳәм жеткериўинде әмелге асырыў ушын жиберген еди.
Егер Исрайылдың басшылары Қудай Улының миссиясына бийпәрўа болса, олардың Қудай деп дәўа еткен Шахс тирилей қызыққан.
Ол Өз қолының жаратылысларына, яки Өзи ушын таңлаған халыққа бийпәрўа Қудай емес еди. Ол Улдың шахсында Өзин Ата сыпатында танытыў ушын шыққан еди, ҳәм Ол Тири Ата еди, Өз Улының ҳәр бир ҳәрекетине, ҳәм адамлардың Оған болған мүнәсибетине терең қызыққан. Ийсаның жасаўы ҳәм өлиўи яҳудийлер ушын кишкене мәселе еди; бул Тири Ата ушын ең үлкен әҳмийетке ийе еди.
Муқаддес Ата
Ул, Юхан 17:11-12-де Атаға дуўа еткенде, Өзиниң дүньяда қалған адамлары ҳаққында ойлап, Ол аспанға қайтқанда, Ол айтады:
Муқаддес Ата, оларды Өзиң маған берген атыңда сақла, сонда олар биздей бир болыўы ушын. Мен олар менен болғанымда, оларды Сениң атыңда сақладым; Сен маған бергенлерди мен қорғадым, ҳәм олардың ҳеш бири жоқ болмады, тек ғана жоқ болыў улы, Жазыў орынланыўы ушын.
Ул Өз шәкиртлерине ғамхорлық етти ҳәм оларды бақлап турды, тек ғана олар Оның өз адамлары болғаны ушын емес, бәлким олар Атаның Оған берген саўғасы болғаны ушын.
Ол оларды Муқаддес Атаның атында қорғады, олар Оны Улға берген болса да, әли де Оған тийисли болғандай. Енди Ол Атаға қайтыўы керек болғанлықтан, Ол оларды Оның ғамхорлығына ҳәм қорғаўына қайтарады, Оның оларды душпаннан қорғайтуғынын ҳәм оларға Өзиниң оларға болған үлкен сүйиўин сездиретуғынын билип. Биз бул қымбатлы сөзлерди еситиў бахтына мияссар болдық, сонда биз Муқаддес Атаның Өзи Улға бергенлерге болған терең қызығыўшылығын ҳәм меҳирин түсиниўимиз ушын; ҳәм Муқаддес Атаның атында не бар екенлигиниң қымбатлығын ҳәм бахытлылығын билиўимиз ушын.
Жанларымыз оның терең мәнисине қаншелли көп кирсе, биз Оның сүйиўин соншелли көп сезинемиз, бул сүйиў бизге Оның Өз Улы менен бирге берилген үлесте көринеди, ҳәм биз бул жерде Оның қәлеўи ушын болыўға, Өзине ажыратылған, ҳәм Муқаддес Атаның атына қарсы болған барлық муқаддес емесликтен алыс болыўға соншелли көп умтыламыз.
Ҳақ Ата
Егер Ул Өзинен алғанларды бул дүньяда қорғаў ушын Муқаддес Атаның ғамхорлығына тапсырған болса, Ол Ҳақ Атаға айтыўға мәжбүр болады:
дүнья Сени танымады (Юхан 17:25).
Бул дүньяда Ҳақ Ата ҳаққында билим жоқ; сонлықтан биз Оны бул дүньяның мектеплеринде билиўге умтылып әўере болар едик. Бирақ Ул қоса алады, «Бирақ мен Сени таныдым». Бул жерде Атаны, Ҳақ Атаны, барлық нәрсениң дереги болған ҳәм ислеген барлық нәрсесинде ҳақ болған Шахстың толық ҳәм кәмил билими табылған Шахс бар. Дүнья тәрепинен әдалатсызлықта қабыл етилмеген Ул, Ҳақ Атаға қайтып Өзиниң жуўанышын таба алады, Ол Юхан 16:10-да айтқанындай, Руўх дүньяны айыплайды:
ҳақыйқатлық ҳаққында, өйткени мен Атама бараман.
Сондай-ақ, егер дүнья Ҳақ Атаны билмесе де, Оның Оны жибергенин билгенлер бар еди деген билим де бар еди.
Оның миссиясы әўере болмаған еди; Ата Оған Өзиниң даңқында ҳәм Атаның Үйиниң қуўанышларында Оның жолдаслары болыўы керек болғанларды тартқан еди, ҳәм олар Оны Ҳақ Атаның Жиберилген Шахсы сыпатында таныған. Оларға Ол Атаның атын жәриялаған еди, ҳәм оларға тағы да танытады, сонда олар жанларында илаҳий сүйиўди билиўи ҳәм Ол кеткен жерде Оның ушын гүўалар сыпатында болыўы ушын.
Мениң Атам ҳәм Сиздиң Атаңыз
Өз адамлары менен болған ўақытында, Қудай Улы оларға Атаның атын жәриялаған еди, бирақ Ол Юхан 17:26-да қосты:
Ҳәм оны жәриялайды.
Биз бул таң қаларлық жәриялаўдың пайғамбарлық сөзин Забур 22:22-де, ҳәм оның орынланыўын Юхан 20:17-де көремиз, онда Ийе Мариям Магдалинаға айтады:
Мениң аға-инилериме барың, ҳәм оларға айтың, мен Мениң Атама ҳәм сиздиң Атаңызға; ҳәм Мениң Қудайыма ҳәм сиздиң Қудайыңызға көтерилемен.
Оның өмиринде Атаның атын жәриялаў Атаның мәрҳәметин, меҳирин ҳәм кеңеслерин ашып берген, ҳәм Улдың Атаға болған мәңгилик қатнасын көрсеткен; тирилиўде Атаның атын жәриялаў Оның адамларын Ата менен болған қатнас ҳәм меҳир орнына алып келди. Биз Қудайдың тирилген Улы тәрепинен Атаның атын танытыўда болған жаңа қатнастағыдай берекетти ойлап таба алмаған болар едик. Ҳәзир де биз қатнасты билемиз; биз Қудай Улының қатнасында болыўдың қуўанышларын билемиз, онда Ол Өз адамларының Атаға болған мақтаўларын жыйын ортасында басқарады, ҳәм биз, жаңа туўылған уллар сыпатында, Атаның атын шақырамыз.
Бирақ бул мәңгилик берекетти алып келетуғын мәңгилик қатнас; Атаның Үйиниң барлық терең қуўанышлары, онда биз Оның Өз Улы менен бирге уллар сыпатында мәңгиликке сүйиўде Оның алдында боламыз.
Биздиң Атамыз
Жерде, Ийса Мәсих Өз шәкиртлерине айтыўды үйреткен:
Аспандағы Атамыз (Матфей 6:9);
бирақ бул қатнас қаншелли берекетли болса да, ол Мәсихтиң өлими арқалы қамтамасыз етилген ҳәм тирилиўде жәрияланған мәңгилик қатнастың ҳақыйқатына жетпейди.
Бул аспандағы Қудайдың жердеги халық пенен болған қатнасы, Қудайдың кеңеслерине тийисли болған аспанлық ҳәм мәңгилик қатнас емес. Паўылдың әўлийелер жыйынларына жазылған барлық хатларында, ол кирис сөзинде «Қудай биздиң Атамыз» деп айтады.
Бул Мәсихшилер топарының Қудайға болған ҳақыйқый қатнасы, Ол Ийса Мәсих тәрепинен Ата сыпатында танытылған, ҳәм Ол бизди Мәсихши берекеттеги қатнастың қолайлы орнына алып келген. Биз Улдың Шахсында Атаның таң қаларлық ашып бериўин ойлағанда, ҳәм Оның атын билиўде бизге алып келинген барлық берекетти, ҳәм биздиң сүйикли Улының саўғасында танытылған барлық сүйиўди ойлағанда, онда биз байлық пенен берекетленгенбиз, биз Ефеслилерге жазылған хаттың авторы менен бирге айта аламыз:
Ийемиз Ийса Мәсихтиң Қудайы ҳәм Атасы мақталсын, Ол бизди Мәсихте аспанлық орынларда барлық руўхый берекетлер менен берекетлеген; Ол бизди дүньяның тийкары салынбастан алдын Онда таңлағандай, сонда биз Оның алдында сүйиўде муқаддес ҳәм айыпсыз болыўымыз ушын (Ефеслилер 1:1-4)."
