Eski Ósiyette
«Tuwısıńnıń qanınıń dawısı jerden Mag'an qıylap atır» (Genesiz 4:10 NKJV).
Gúnalı Qabildiń tuwısı Abildi óltirgeninen keyin Quday oǵan usınday dedi. Bul Bibliyada qannıń birinshi ret esletiliwi. Jazıwda bir temadan birinshi ret esletiliwi kóbinese keyingi bólimlerde onıń mánisiniń áhmiyetli kórsetkishi boladı.
«Sizler onıń ómiri, yaǵnıy onıń qanı menen birge etti jemewińiz kerek emes» (Genesiz 9:4).
Nuh kemeden shıqqanda Quday oǵan usınday dedi. Bul Bibliyada qannıń ekinshi ret esletiliwi. Quday adamnıń ómir qanın onı tógetuǵın hár bir adamnıń qolınan talap etetuǵının ayttı. Usılayınsha, Quday adamzat tariyxınıń basında ólim jazası institutın ornatqan hám onı hesh qashan biykar etpegen! Quday ólim jazası institutın belgilew ushın óziniń ilahiy sebebin dárhal túsindirdi:
«Kim adamnıń qanın tógese, onıń qanı adam tárepinen tógiledi; sebebi Quday adamdı óz súwretinde jarattı» (Genesiz 9:6).
Levitler 17:11 ómirdi qanda bolıwın anıqlaydı:
«Sebebi ettiń ómiri qanda.»
Sonıń menen birge, ol adamzat hár qanday haywannıń qanın jemewi kerek emesligin aytadı,
«sebebi ol barlıq ettiń ómiri. Onıń qanı onıń ómirin saqlaydı» (Levitler 17:14).
Hám Quday Rabbimiz Isa Masihniń qanına hám onıń qımbatlılıǵına isharat etip, qan haqqında bılay dedi:
«Men onı sizlerge qurbanlıq ústeline ruwlarıńız ushın káfarat etiw ushın berdim; sebebi ruw ushın káfarat etetuǵın qan» (Levitler 17:11).
Genesiz 37-de Yusufnıń aǵa-inileri onıń kiyimlerin eshkiniń qanına batırıp, ákesine kórsetti. Yaqub bul kúshli dálildi kórgeninde ulı ushın qayǵırdı. Onıń ulı onıń súyikli ulı Yusufnıń óliminiń dálili dep oylawın qáledi.
Joqarıdaǵı ayatlar Quday Sózinen altı áhmiyetli principti ornatqan:
- Tógilgen qan Qudayǵa qıylaydı.
- Adamnıń qanı tógilgende, onıń óshi alınadı.
- Ettiń ómiri qanda.
- Adam qan jemewi kerek emes.
- Qan ruw ushın káfarat etedi.
- Kórsetilgen qan ólim haqqında kúshli xabar beredi.
Shıǵıw kitabında biz qan haqqında bir neshe ret oqıymız. Eń belgili, hesh gúmansız, Shıǵıw 12-de esletilgen Pásxa qozısınıń qanı. Birinshi ayınıń 14-kúni qozi óltirilgennen keyin, onıń qanı hár bir Izrail shańaraǵınıń úyiniń esik ústine hám eki esik qaptalına súrtiliwi kerek edi. Bul qan qozi sojılǵanın dálilleytuǵın belgi edi. Quday óz xalqına ayttı:
«Endi qan sizler turǵan úylerde belgi boladı. Hám Men qandı kórgenimde, Men sizlerdiń ústińizden ótemen; hám Men Mısır jerin urǵanımda, sizlerdi joq etiw ushın kesellik sizlerge túspeydi» (Shıǵıw 12:13).
Sol túni, Quday óz buyrıǵına sadıqlıq penen boysınıp súrtilgen bul qandı kórgeninde, ol sol úylerdegi eń úlken uldıń ómirin saqlap qaldı. Ol Mısırdag'ı barlıq tuńǵıshlardı óltirdi hám Izraildi olardıń qullıǵınan qutqardı. Bul qutqarıw hár jılı esletiliwi kerek edi, balalardıń ne ushın bunıń islenip atırǵanın úyreniwine ayrıqsha itibar berildi (Shıǵıw 12:26-28).
Bunnan aldın Mısırdıń barlıq suwları qanǵa aylandırılǵan edi (Shıǵıw 7:14-21). Mısırlıqlar tabınǵan hám ómir deregi dep esaplaǵan qudiretli Nil dáryası qanǵa aylandı, sasıdı hám ishiwge jaramas edi. Usılayınsha, Quday Mısırǵa hám Mısırdıń qudaylarına húkim menen qaraǵan.
Dán qurbanlıǵınan basqa, qan Quday óz xalqına alıp keliwdi buyırǵan qurbanlıqlar ushın júdá áhmiyetli edi. Hár bir qurbanlıq Masihniń úlken qurbanlıǵınıń hár túrli tárepin kórsetti, onıń qanı Golgotadaǵı krestte tógiledi. Dán qurbanlıǵı (sonıń menen birge awqat qurbanlıǵı, azıq-awqat qurbanlıǵı yamasa qurbanlıq dep te ataladı, qollanılǵan awdarmaǵa baylanıslı) Masihniń Qudaydı dańqlaǵan, biraq bizdi qutqara almaǵan muqaddes ómirin súwretleydi (Levitler 2:1-16; 6:14-23).
Haywanlardıń qanı, jaǵımlı iyisli qurbanlıqlar retinde usınılǵan, qurbanlıq ústeline sepildi, al quslar jaǵdayında ol qurbanlıq ústeliniń qaptalında aǵızıldı. Jaǵımsız iyisli qurbanlıqlardıń qanı muqaddes orınnıń shımılıǵı aldında Rabbimiz aldında jeti ret sepiliwi kerek edi. Ol sonıń menen birge túyin qurbanlıq ústeliniń múyizlerine qoyılıwı kerek edi, al qalǵanı kúydirilgen qurbanlıq ústeliniń túpine tógiliwi kerek edi. Belgili qurbanlıqlarǵa, mısalı, baǵıshlaw qurbanlıǵına yamasa úlken Káfarat kúni qurbanlıǵına baylanıslı basqa da qaǵıydalar bar edi. Qudaydıń buyrıqları qan menen ne isleniwi kerek ekenligi haqqında júdá anıq edi, sebebi qan qurbanlıqlardıń eń áhmiyetli bólegi edi. Haqıyqatında da, Evreyler 9:22 bizge aytadı:
«Nızam boyınsha derlik barlıq nárseler qan menen tazalanadı, hám qan tógilmey keshirim joq.»
Jańa Ósiyette
Jańa Ósiyette tapqanımız Eski Ósiyette kórgenimiz benen tolıq úylesimli. Biraq eń áhmiyetli ayırmashılıq bar. Eski Ósiyet boyınsha biz kóp qurbanlıqlar haqqında oqıymız – júz mıńlaǵan. Qayta-qayta kóbirek alıp keliw kerek boldı.
«Nızam ... hár jılı úzliksiz usınıs etetuǵın sol qurbanlıqlar menen jaqınlasqanlardı hesh qashan kámil ete almaydı ... Biraq sol qurbanlıqlarda hár jılı gúnalardı esletiw bar. Sebebi buqalar hám eshkilerdiń qanı gúnalardı alıp ketiwi múmkin emes,»
biz Evreyler 10-nıń baslanǵısh ayattarında oqıymız. Bólim bunı kórsetiwdi dawam etedi
«bir qurbanlıq penen Ol muqaddes etilip atırǵanlardı máńgi kámil etti» (Evreyler 10:1-4,14).
Hám Evreyler 10:19-da biz házirde bar ekenligimizdi tabamız
«Isa qanı menen Eń Muqaddeske kiriwge batırlıq.»
Rabbimiz Isa Masihniń qanında qanday kúsh bar!
Basqa Jańa Ósiyet bólimleri bunı menen tolıq kelisedi. Petrus bizdiń bolǵanımızdı aytadı
«qutqarılǵan ... Masihniń qımbatlı qanı menen, ayıpsız hám daqsız qozı sıyaqlı» (1 Petrus 1:18-19).
Yuhanna bizge aytadı
«Isa Masihniń (Qudaydıń) Ulı qanı bizdi barlıq gúnadan tazalaydı» (1 Yuhanna 1:7).
Pawl haqqında sóyleydi
«Masih Isa, onı Quday óz qanı menen, isenim arqalı, óz ádilligin kórsetiw ushın káfarat retinde qoydı» (Rimliklerge 3:24-25).
Hám ol bizdiń haqqımızda sóyleydi
«házirde Onıń qanı menen aqlanǵanımızdan keyin, biz Onıń arqalı qáhárdan qutqarılamız» (Rimliklerge 5:9).
Efeste ol bunı aytıwdı dawam etedi
«Onda biz Onıń qanı arqalı qutqarıwǵa, gúnalardıń keshirimine iye boldıq» (Efesliklerge 1:7).
Hám bunnan basqa
«házir Masih Isada sizler, bir waqıtları uzaqta bolǵanlar, Masihniń qanı menen jaqınlastırıldıńız» (Efesliklerge 2:13).
Koloslıqlarǵa da ol bunı jazadı
«Onıń qanı arqalı qutqarıw»
hám Rabbimiz Isa Masihniń bar ekenligin kórsetedi
«Onıń krestiniń qanı arqalı tınıshlıq ornatqan» (Koloslıqlarǵa 1:14,20).
Ashıw Rabbimiz Isanı dańqlaydı
«bizdi súygen hám óz qanı menen gúnalarımızdan juwǵan» (Ashıw 1:5),
hám bul házirgi qosıqqa jańa qosıqtı qosadı, biz taxttıń ortasında turǵan Qozını kórgenimizde, Onıń maqtawına birge aytamız
«sojılǵan sıyaqlı» (Ashıw 5:6).
Qanday qosıq boladı:
«Siz kitapshanı alıwǵa hám onıń múhirlarin ashıwǵa layıqsız; sebebi Siz sojıldıńız, hám bizdi óz qanıńız benen hár bir qáwimnen, tilden, xalıqtan hám milletten Qudayǵa qutqardıńız, hám bizdi Qudayımızǵa patshalar hám ruxaniyler ettińiz; hám biz jerde húkim súremiz» (Ashıw 5:9-10).
Ashıw sonıń menen birge túrli bólimlerde bizge kórsetedi, ásirler dawamında tógilgen sanawısız shahıytlardıń qanı óshi alınadı. Házirgi waqıtta sabırlılıq kórsetip atırsa da, Quday ádil. Ol óziniń jalǵız Ulı qanın tókkenler menen de islesedi.
Qannıń kúshiniń basqa bir tárepi Ashıw 12:11-de kórinedi, onda biz áwliyelerdiń Shaytandı jeńgenin oqıymız
«Qozınıń qanı menen hám olardıń gúwalıǵınıń sózi menen, hám olar óz ómirlerin ólimge shekem súymedi.»
Bul jerde biz imanıwshılar ushın shaytan kúshlerine qarsı Isanıń qanın shaqırıwdıń tiykarın kóremiz. Biraq bul ayattıń basqa sóz dizbekleri bizge shaytan armiyaları menen tikkeley betleskenimizde ómirimizdi qudaylıq tártipte saqlawımız qanshelli áhmiyetli ekenligin kórsetedi! «Isanıń qanı» biz qálewimizshe shaytanlardı basqarıw ushın qollana alatuǵın sıyqırlı sóz dizbegi emes.
Rabbimiz Isa Masihniń qanınıń kúshin hám onıń Quday ushın qanshelli qımbatlı ekenligin oylaǵanımızda, biz álbette Onıń qanın bildiretuǵın keseni layıqsız túrde ishiwdi qálemeymiz (1 Korinfliklerge 11:27). Bizdiń qutqarıwımız hám Qudaydıń keleshek ushın barlıq joybarları sol qımbatlı qan menen bekkemlengen, Golgotadaǵı krestte bir ret tógilgen. Ol
«Abildiń qanınan jaqsıraq nárselerdi sóyleydi» (Evreyler 12:24)!
Biz Onıń QANı menen qutqarılǵanbız
«Onda biz Onıń qanı arqalı qutqarıwǵa, gúnalardıń keshirimine, Onıń miyrimdiliginiń baylıǵına qaray iye boldıq.» — Efesliklerge 1:7
«Qutqarıw» sózi «satıp alıw» yamasa «tólem» degen mánisti ańlatadı. Áyyemgi dáwirlerde qullıqqa satılǵan adamdı satıp alıw múmkin edi. Sol sıyaqlı, Masih óz ólimi arqalı bizdi gúnaǵa qullıǵımızdan satıp aldı. Masihniń qanı bizdiń qutqarıwımızdıń deregi bolıp tabıladı. Eski Ósiyet te, Jańa Ósiyet te qan tógilmey keshirim joq ekenligin anıq úyretedi. Bul jerde qan ólimniń anıq simvollıq ekvivalenti bolıp tabıladı. Ol áyyemgi kelisimniń qurbanlıq sistemasın esletedi, ol dúnyanıń gúnasın alıp ketken Isa Masihniń ózin qurban etiwine umtıldı. — Nelson Izertlew Bibliyası
