Суў апатшылығы
Нух Адамға уқсас еди
Гүнаға қулағаннан кейин, инсаният Жаратыўшыға тийисли ҳүрметти берместен жаратылысты басқарыўды қәледи. Ең биринши айтылған қосықты еслең, ол муҳаббат қосығы еди: «Мине, бул мениң сүйеклеримнен сүйек, етимнен ет» (Жаратылыс 2:23). Адам оны ҳаялына айтқан еди. Олардың бир-бирине болған қуўанышын еслейсизбе?
Бузылыў ҳәм зорлық
Ламехтың қосығы тарийхтағы екинши қосық: «Егер Қабыл жети мәрте өш алынса, онда Ламех жетимис жети мәрте» (Жаратылыс 4:24). Бул аяўсызлық, тәкаббырлық ҳәм жек көриў қосығы. Ламех оны еки ҳаялына айтқан еди. Бир еркек бир ҳаялды сүйиўи мүмкин, ямаса ҳеш бирин сүйиўи мүмкин, бирақ еки ҳаялға ийе болыў ҳеш бирине садық болмаўды аңлатады.
Ламехтың қосығында не болғанына итибар бериң. Ең айқын тәрепи аяўсызлық, теңсиз жуўап болды. Ламехқа зыян жеткериў ушын ҳеш қандай өш алыў тым үлкен емес еди! Оның басқарыўына ҳеш ким қарсы шықпайтуғын еди! Ҳәтте некеде де, ол басқаларға болған муҳаббат ушын емес, басқалар үстинен ҳүкимранлық ушын умтылатуғын еди. Бирақ өш алыўшының кимлигиндеги өзгериске итибар бериң. Қабылдың жағдайында, Қудай ҳәр қандай қәте ушын Өзи өш алатуғынын ўәде еткен еди; бирақ Ламех өзин өзиниң өш алыўшысы етип тайынлады! Қудай тек ғана суўреттен шығарып тасланбады; Ламех Оның орнын ийелеўге тырысты!
Соңынан «Қудайдың уллары» ҳәм «адамлардың қызлары» арасындағы неке ҳаққында айтылды (Жаратылыс 6:2). Бул нени аңлататуғынын ҳеш ким анық билмейди, бирақ бул Бабыл/Қанаан сыяқлы өнимдарлық культлерине, рәсмий паҳышлыққа силтеме болыўы мүмкин. Бул мәресимлер жақсы өнимди тәмийинлеўи керек еди. Барлық пәрестлер сыяқлы, бул да Қудайдың қолын мәжбүрлеўге, Оны өзлери қәлеген нәрсени ислеўге урыныў еди. Бул Қудайды Хожа емес, хызметшиге айландырыўға урыныў болыўы мүмкин.
«Атақлы адамлар» ямаса «күшли адамлар» (Жаратылыс 6:4) үлкен батырлар ҳәм үлкен жаўынгерлер сыяқлы еситиледи. Бирақ Ески Ўәсиятта қолланылған сөз өлтириўге шебер болған адамларға тийисли болып, тәкаббыр, ҳүкимдар, менмен адамлардың екинши дәрежели мәнисин аңлатады. Булар өзлерине исенген адамлар еди. Олар өзлери қәлеген нәрсени иследи, ҳәм олардың жолына түскен ҳәр қандай адам ушын жаман болды – ҳәтте Қудай ушын да! Ламех бул күшли адамлардың қандай болғанының типпик үлгиси.
Қудай булардың бәри ҳаққында не ойлады? Оның жуўмағы толығырақ бола алмады: «Жаратқан Ийе жердеги адамның жаманлығы қаншалық үлкен болғанын, ҳәм оның жүрегиндеги ойларының ҳәр бир қәлеўи тек ғана жаман ҳәр ўақытта» екенин көрди (Жаратылыс 6:5). «Ҳәр бир ... тек ғана ... ҳәммеси» – үшлик үстемлик! Бул шынында да жаман.
Садық шаңарақ
Бул жаманлықтың жалғыз истиснасы Нух еди, ол өзин «садық адам, өз дәўириниң адамлары арасында айыпсыз» етип көрсеткен адам еди (Жаратылыс 6:9). Ҳәм 600 жаста болғанлықтан, оны салыстырыў ушын көп адамлар бар еди!
Нухтың Қудайға болған мүнәсибети сол ўақыттағы басқалардан өзгеше еди. Ол Қудайдың өзи үстинен ҳүкимранлығын қабыл етти, ал оның қоңсылары Қудай үстинен ҳүкимранлық ете аламыз деп ойлады. Нух узақ өмирдиң барлық қыйыншылықларында бул садықлықты сақлап қалды. Ҳәм бул аңсат болмаған болар еди. Сол жыллардың 100 жылында ол ата-ана болған еди! Бул оның үлкен уллары ҳәм олардың ҳаяллары да садық болғанын аңлатады, себеби оның шаңарағындағы ҳәр қандай айып, оның баслығы сыпатында оған жүкленетуғын еди.
Адамлар Қудайды өз қәлеўлерине ийелей ала ма? Олар Қудайға қарсы шығып, жазасыз қала ала ма? Қудайды буншалық аңсат басқарыўға бола ма? Ҳеш қашан. Жаман әдетлер гүллениўди тәмийинлеў орнына – Қудайға қарамастан дүнья үстинен өз басқарыўын орнатыў орнына – олардың тәкаббырлығы суў апатшылығында олардың жоқ болыўына себеп болды. Қудай биринши жаратылысты жоқ етиўге ҳәм оны Адамның сәтсиз туқымы орнына Нухтың садық шаңарағын қолланып қайта жаратыўға қарар етти.
Жаңа жаратылыс
Дүньялық суў апатшылығы ҳаққындағы ҳикая Библияда әслиндеги жаратылыс пенен параллельлерди баса көрсетиў ушын әдейи жазылған. Әслиндеги жаратылыстың өзинен басқа, бул Жаратылыстағы күнге шекем анық даталар берилген жалғыз ўақыя. Ол «тереңлик дәрьялары жарылып, аспан терезелери ашылды» деген сөзлер менен басланады (Жаратылыс 7:11). Басқаша айтқанда, астындағы ҳәм үстиндеги суўлар жоқ етилди. Планетадағы ҳәмме нәрсе «формасыз ҳәм бос, қараңғылық тереңликтиң үстинде еди» деген жағдайға қайтты (Жаратылыс 1:2).
Суў апатшылығының тәсири әслиндеги жаратылысты еслететуғын сөзлер менен баяны етилген (Жаратылыс 7:21-23). Қурбанлардың тизими – «қус, мал, жабайы ҳайўанлар, барлық жорғалаўшы жанлықлар ... ҳәм барлық адамзат» – жаратылыс тәртибинде. Бул 23-аятта «қурылықтағы ҳәр бир жанлықтың мурнында өмир нәпеси бар болған ҳәмме нәрсе өлди» деп айтылып, соңынан ҳайўанлардың жаратылыс тәртибине керрисинше қайталаныўы менен баса көрсетилген. Орайлық аяттың еки тәрепинде айна-сүрәт структурасын бериў Жаратылыста бир нәрсени баса көрсетиў ушын жийи қолланылады. Суў апатшылығының ақыры соңынан әслиндеги жаратылыстың қайталаныўы сыпатында баяны етилген, жарық, қуяш, ай ҳәм жулдызлар есапқа алынбаған, себеби булардың бәри аспанда еди ҳәм сонлықтан жердеги бузылыўдан тәсирленбеген.
«Бирақ Қудай Нухты еследи» (Жаратылыс 8:1). Бул Нухтың Қудайдың есинен шығып кеткенин ҳәм тосыннан есине түскенін аңлатпайды. Бул Оның әмел еткенин аңлатады. Қудай Исраил балаларының «ыңырсыўын еситкенде» (Шығыў 2:24), Ол сол азапты жеңиллетиў ушын әмел етти. Ол Өз халқын сүйгенде, Ол муҳаббат пенен әмел етеди. Ҳәм Ол: «Мен сизлердиң гүналарыңызды енди еслемеймен» (Еврейлерге 8:12) дегенде, бул Оның амнезияға ушырайтуғынын аңлатпайды; бул Оның сол билимге тийкарланып әмел етпейтуғынын аңлатады.
Солай етип, Қудай Нухты еследи ҳәм әмел етти. Бириншиден, 150 күннен кейин жаўын тоқтады, аспан терезелери жабылды ҳәм тереңлик дәрьялары тоқтады (Жаратылыс 8:2). Басқаша айтқанда, үстиндеги суўлар ҳәм астындағы суўлардың бөлиниўи қайта орнатылды, бул жаратылыстың 2-күнине туўра келеди. Соңынан қурылық суўлардан бөлинди, бул 3-күнге туўра келеди (Жаратылыс 8:5). 4-күн өткереди, себеби бул тек ғана аспанларға тәсир етти. Соңынан қуслар 5-күни аспан бойлап ушыў ушын қойып жиберилди (Жаратылыс 8:7-9), ҳәм ақырында ҳайўанлар ҳәм Нухтың шаңарағы өз шаңарақларында шықты, бул 6-күнге туўра келеди (Жаратылыс 8:16-19). Олар соңынан алғыс алды ҳәм «миўели болың ҳәм көбейдиң ҳәм жерди толтырың» деп айтылды, дәл әслиндеги жаратылыстағыдай (Жаратылыс 9:1). Толық деталлар менен хабар жеткерилди: бул толық жаңа баслама, жаңа жаратылыс, қайтадан, бирақ ең жақсы биринши шаңарақ пенен. Олар бул жолы дурыс ислей ала ма?
Нух қайтадан дийқаншылыққа кирискенинде, ол «жер адам» деп сүўретленген (Жаратылыс 9:20). Айрым версиялар буны басқаша аўдарады, бирақ «жер адам» сөзбе-сөз аўдарма. Инглис тилинде ҳеш қандай өзгешелик болмаса да, иврит тилинде бул сөз айырым мәниге ийе. Сөз адама «егинлик» сөзи емес, «топырақ» сөзи. Бул бизге биринши адам Адамды еслетеди, ол адамаданжаратылған еди. Бул бизге Адам себепли қарғысқа ушыраған жерди де еслетеди. Ҳәм бул аяттың еки тәрепинде Нухтың Адам сыяқлы үлкен уллары болғаны еслетиледи.
Бүтин ҳикая буншалық анық бола алмады. Нух жаңа Адам еди, бирақ бул жолы оның Адамның қәтелериннен сабақ алған қосымша бонусы бар еди. Әлбетте, бул жолы жағдайлар жақсырақ болар еди! Шайтанның енди қандай имканияты болар еди?
Нухтың шаңарағында жаслық, неке, ата-аналық – ҳәтте қайын-журт пенен жасаў арқалы 600 жыллық садықлық тарийхы бар ата-аналар бар еди! Ҳәм булардың бәри олардың әтирапындағы дүнья үмитсиз түрде бузылған ўақытта болды. Егер олар сол шараятларда садық қала алған болса, онда басқа барлық гүнакарлардан тазаланған жап-жаңа дүньяда қаншалық жақсы басқара алатуғынын ойлап көриң.
Ески мәселе, жаңа өмир
Бирақ Нух мас болып, жалаңаш қалды, ҳәм нәтийжеде оның ақлығы Қанаан қарғысқа ушырады ҳәм жазаланды (Жаратылыс 9:20-27). Солай етип, дүньядағы ең жақсы адамлар да, жаңа баслама берилсе де, гүнаға қулайды. Нухтың ҳикаясы ҳеш ким, ҳәтте бизлердиң ең жақсыларымыз да, талапқа сай келе алмайтуғынын шексиз дәлиллеп береди.
Суў апатшылығы Қудайдың гүнаны ҳүким ететуғынын ҳәм гүнаның өлим менен төленетуғынын көрсетеди (Римлилерге 6:23). Ол сондай-ақ, Нухтың шаңарағын қоса алғанда, бәримиз гүнакар екенимизди көрсетеди. Егер кимдир қутқарылатуғын болса, бул Қудайдың иси болыўы керек; Нух өзин қутқара алмады. Нух көп жақтан Адамға уқсас еди, ҳәм екеўи де жап-жаңа дүньяда жасады. Бирақ екеўи де гүна иследи. Қудайдың адамды кемис өмир сүриўге мәжбүр етиўиниң жалғыз жолы, егер Ол Өзи адам сыпатында жерге келгенде еди! Буны көз алдыңызға келтире аласыз ба? Бириншиден, Ол туўылыўы керек еди – қаншалық қорлық! Соңынан Ол адам өмириниң барлық үмитсизликлерин басып өтиўи керек еди. Ҳәм егер Ол басқалардың бәринен жақсырақ өмир сүрген болса, Ол ҳәр күни буның ушын жәбирленетуғын еди. Соңынан, Ол өлиўи керек еди!
Буны көз алдыңызға келтире аласыз ба? Бирақ сиз өзиңиздиң фантазияңызды қолланыўыңыздың қәжети жоқ, себеби Ийса Мәсих шама менен 2000 жыл алдын жерде жасаған Қудай еди. Сиз Оның өмири ҳәм өлими ҳаққында Библиядан оқый аласыз. Барлық адамлар Адам ҳәм Нух сыяқлы гүнакарлар; бирақ мәсихшилер Ийса сыяқлы аспан адамлары (1 Коринфлилерге 15:48-49).
