ПАВЕЛ: Улуг Ажылынга Шииткен
«Эки чагыг» (Еврейлерге 8:6) деп библейжи сөстер-биле холбаалыг ачы-буяннарның бирээзи – Бурганның чажыттарының ажыттынганы. Бистер Адыгжыдан, балыкчылардан болгаш өг-бүле кылыр кижиден бурунгу төөгүнүң шупту мерген угаанныг кижилеринден хөйнү өөренген бис. Бурганның Оглу Адыгжы Эрги Чагыгның мөөрлерин ажыткан, база Бурганның алдарын кижилерниң карактарындан чажырып турган бүргегни ажыткан (Ажыдыышкын 5-6; Еврейлерге 10:19-22). Бурганның Оглу боорга, Ол Адазын Бодунда ажыткан, Филиппке чугаалаан: «Мени көрген кижи Аданы көрген» (Иоанн 14:9). А Филипп гректерниң «Эргим, бис Иисусту көрүксээр бис» (Иоанн 12:21) деп чугаалаан кижизи болган. Оларның дилээ харыылаттынган, чүге дээрге бо Иисус еврейлерни ачы-буян кылган дег, дылдыг улусту база ачы-буян кылган. Ынчалза-даа Ооң оларга шииткен медээчизи Филипп эвес, а Тарстың Саулу болган.
Бо шииткел кижиниң шииткели-биле таарышпас болган. Саул дылдыг улусту көөр хөңнү чок, фарисей болган. Ол Иерусалимде Теология кафедразын ээлеп турган Хоойлунуң доктору Гамалиилдиң салымныг өөреникчизи болган. А чамдык улус бо мерген угаанныг Вениамин (Римчилерге 11:1) Гамалиилдиң профессуразының салгакчызы болган деп чугаалаар. Бурганның келир үеде хаандызында 12 дүжүлгени ээлээр дээш, билдинмес черден тырткан бөдүүн еврейлерден ылгалып, Саул Римниң хамаатызы болган, база Иерусалимде Хоойлунуң сураглыг өөреникчизи болган.
Ооң Бурганче ээгини
Саулдуң Бурганче ээгини онзагай болган. Кажан болгаш канчаар шииттингенинден, ол Иисус-биле аргыш-боостаа ужуражылгалыг болур ужурлуг болган, чүге дээрге апостол деп сөстүң утказы-биле, ол диргискен Христосту көрген кижи болган (1 Коринфчилерге 9:1). Дээргиниң бодунуң кол истекчизинге көзүлгени бо шажынчы фанатикти дүжүп, угаан-медерелинге эккелген (Апостолдарның ажылдары 9:4-6). Христос-биле ужуражыр мурнунда, Саул христианнарны өлүрери бодунуң хүлээлгези деп санап турган (Иоанн 16:2). Ол Дээрги-Чаяакчы-биле холдарында ханныг, база өлүрүкчү хөөннүг ужурашкан, чүге дээрге Назареттиң «ерезизи» Дамаскка чеде берген. Ам Бурган ооң бүгү чуртталгазын өскертип, Петрну еврейлерге херечи болуп кыйгырган дег, ону дылдыг улуска херечи болуп кыйгырган.
Дамаскче орукка Христос-биле ужуражылгазы эгелээн чоок харылзаазы кажан-даа үстүкпээн. 12 апостолдарның бирээзи эвес болгаш, ол бодунуң чаа Дээргизиниң ажылын эрттирген, ынчалза-даа Павел бодунуң Дээргизинге онзагай харылзаалыг болган, чүге дээрге ол диргискен Христос-биле чугаалажыр дээш, дээрже үнген чаңгыс апостол болган (2 Коринфчилерге 12:4). Өскелерден ылгалып, ол бодунуң суртаалдап турган буянныг медээзиниң логиказын билген. Ол Библияны эки билген, база Хоойлуну, Ырларны болгаш Пророктарны эки билген. Бодунуң эът-мага-бодунда шынчызынга хамаарыштыр, ону узуткаар дээш Иисуска дорт дилээнде, ол канчап ынчаар аарыг болганының тайылбырын алган – өске апостолдарның кым-даа ындыг «ажыдыышкыннарның хөйү-биле» ачы-буян албаан (2 Коринфчилерге 12:7-9).
Ооң Угааны болгаш Мага-боду
Саул, ону Павел деп база адап турган – «эң бичии» азы «бичии» деп уткалыг – (Апостолдарның ажылдары 13:9) кажан-даа бодун Сампсон дег күштүг азы Авессалом дег чараш деп көргүспээн (2 Коринфчилерге 10:10). Ол бодун «шупту ыдыктыгларның эң бичиизи» (Ефесчилерге 3:8) деп чугаалап, бодунуң физиктиг болгаш сүлде-сагыызының хемчээлинге хамаарыштыр чугаалаан.
Бичии дурт-сынныг-даа болза, ол өске апостолдардан угаан-медерели-биле бедик турган. Гамалиилдиң школазы ооң угаанын чидиг кылган. Библияны чүрээ-биле өөренири ооң көзүлбес карактары болгаш кара-бажыңда олурары-биле сактыышкын-биле чугаалаар ужурга таварышканда, ооң ажылынга эки болган. Ынчалза-даа ол ажылында бүгү чүрээ-биле киржип турган, ынчангаш ол аңгы академик эвес болган: «Чүге дээрге менээ, чурттаары – Христос, а өлүрү – ажык» (Филиппчилерге 1:21). Ол Христос чокка чурттап шыдавас болган. Ооң Ону эдерериниң өртээниң дугайында кандыг-даа меге бодалдары чок болган: «Мен бодумнуң чуртталгамны үнелевес мен, чүгле бодумнуң оруумну өөрүшкү-биле доозар дээш, база Дээрги Иисустан алган ажылымны, Бурганның ачы-буянының буянныг медээзин херечилээр дээш» (Апостолдарның ажылдары 20:24).
Ооң Шынчызы
Өөреникчи болурунуң эң берге талазы – стандарттарны суларатпайн, сүлде-сагыызын суларатпайн азы күзел-соруун чидирбейн, бүгү чуртталгазында турум болуру. Бистер шупту христианның бодунуң Бурганче ээгининиң потенциалынга дүгжүп чурттаваанының муңгаралын көрген бис. База бистер чамдык улустуң чуртталгазының сөөлгү үезинде дүжүп, эки дооспаанын көрген бис. Ынчалза-даа Дамаск оруунда Христос-биле ужурашкан кижи өлүмге чедир кажан-даа чигзинмээн азы оруундан чайлап көрбээн. Фанатиктиг еврейлер-биле азы адашкан христианнар-биле маргыжып-даа турза, ол бодун соксатпаан. Ол маргыжыышкыннарда тиилеттинмес болган, чүге дээрге ол Стефанны ооң буруудатчыларын будалганда, ол-ла Сүлде-биле чугаалап турган. Шынап-ла, Павелдиң Христос-кадырышкы еврей шажынга удур бодалдарын эки сайгарарга, ол Стефанның камгалалының улуг кезээ болуп турар.
Павел Лукадан бүгү билип алыр чүүлдерин өөренир дээш, шупту аргаларны ажыглаан, чүге дээрге Лука шынчы аян-чорук эдеринчизи болурундан аңгыда, Христосчу чуртталганы Вифлеемден алдарга чедир эки бижип алган айтырыгжы болган. Шынап-ла, Чаа Чагыгны сөстер-биле хемчээр болзувусса, Лука биле Павел Чаа Чагыгның Библиязының ийи үштүг кезээн бижээн! Бистер өске апостолдар буянныг медээниң «чүнү» деп айтырыынга харыылап турда, Павел «чүү дээш» деп айтырыгны тайылбырлаарынга тергиин болганын утпас ужурлуг бис. Ооң Римчилерге чагаазы дээрниң бодалдарының тергиин үлегери болуп турар, база Христос Бодунуң суртаалдаан буянныг медээзинге быжыг үндезилеттинген.
Ооң Төрүттүнген эргези
Баштайгы көргүсүүшкүнде, бис Тарстың Саулун дылдыг улуска апостол кылдыр шын эвес шииткен деп бодап болур бис. Чижээ, ооң культуразында өг-бүле кижизи эвес болганы ону өг-бүле айтырыгларынга өөредиг бээринден хоругдаар турган. Ынчалдыр, бурганнарны каргап турган еврей кижи канчап Ефесте бурганнарның хүрээзиниң хөлегезинде безин кылаштап шыдаар? А философтарны көөр хөңнү чок кижи гректер-биле канчап ажылдаар? Ооң Тарста эрттирген хүннери хоозун эртпээн. Римниң хамаатызы боорга, ол Империяның иштинде хостуг аян-чорук кылып турган. Ооң төрүттүнген эргези ону Цезарьга дилээринге болгаш Неронга Христосту суртаалдаарынга чөпшээреп турган.
Павел Моисейниң хоойлузунуң тайылбырлакчызы болурундан аңгыда, Римниң хоойлузунуң специализи база болган, ооң шүүгүде камгалалдарындан көскү. Ынчалдыр дылдыг улуска бо апостол Давидтиң сүлде-шүлүктерин билиринден аңгыда, Марс даанга суртаалдап турда, бурганнарның шүлүкчүлеринден цитаталап шыдаар турган. Гректерни алыр дээш, ол грек дег апарган, Диргизилиштиң шынныын чигзинген коринфчилерни будалганда. 1 Коринфчилерге 15-те ол Платон биле Аристотельди ажып, Библияның, хууда дуржулганың, чаяалганың болгаш дээрниң ажыдыышкынының херечилелин ажыглаан.
Апостол кадакталган болгаш диргискен Куткарыкчыны хүлээп албаан делегейниң мерген угаанын көөр хөңнү чок болган (1 Коринфчилерге 1:18-25). Бо дээрге ол Афиныда хүлээп алдынмаан медээзин Коринфте хүлээп алыр кылдыр өскертпээн деп чугаалап турар. Азы ол бодунуң дыңнакчыларын кайгадыр дээш, хөй риториктиг аргаларны ажыглаваан. Ол чүгле чугаалаан: «Мээң чугааларым болгаш суртаалдарым кижиниң мерген угаанының солун сөстери-биле эвес, а Сүлдениң болгаш күштүң көргүзүүшкүнү-биле болган» (1 Коринфчилерге 2:4).
Ооң Стили
Павелдиң нарын бижимел стили буянныг медээлерниң бөдүүн чугаазындан дыка ылгалып турган. Ынчалза-даа ооң суртаалы байлак түңнелдиг, кыска болгаш уткалыг болган, чижээ Филиппиниң кара-бажыңчызының таварылгазында (Апостолдарның ажылдары 16:31). Ооң стили буянныг медээниң сайзыралынга шаптыктаваан, чүге дээрге ооң суртаалы-биле, база ооң чагаалары-биле канчаар хөй кижилер камгалаттынганын үнелээр арга чок. Павелдиң нарын сөс каттыжыышкыннарының хөй кезии бөдүүн чүүлдерни илередип турар, ынчалза-даа ол еврей идиомаларны ажыглаар чаңныг болган, оларны ооң дылдыг номчукчулары билбес турган. Петр боду Павел «чамдык чүүлдерни билдинмес кылдыр» бижээн деп хүлээн, ынчалза-даа ол бодунуң апостол эдеринчизин чүгле «өөренмейн болгаш турум эвес» улус Павелдиң сөстерин бодунуң ерезилерин деткиир дээш будаар деп чугаалап, актаан (2 Петр 3:16).
Ооң Аян-чоруктары
Павелдиң евангелизмде чедиишкиннеринге хамаарыштыр, бис ооң Европага бут базып кирген бирги апостол болганын утпас ужурлуг бис, база буянныг медээ ол континентке от дег тараан. Ол Филиппиде соктуруп-даа турза, бурганнар Бурганны Ооң черниң кыдыынга чедир амы-сүлделерни тиилээр кампаниязында тиилээри шыдаваан. Бо сорулга Павелдиң Рим империязының кол дылдыг хоорайлары-биле ажылдап турганындан көскү болган. Олар кижиниң ажыл-чорудулгазының аспектилерин көргүзүп турган, олар Бурганга удурланып-даа турза, эң сөөлүнде Ооң амы-сүлделер дээш тиилелгезинге дүжүп бээр турган. Чүге дээрге ефесчилер Павелди үндүр сүрүп-даа турза, бо еврей Ефестиң Дианазын дүжүрүп каар дээш үнген.
Ынчалдыр гректер аразында, мерген угаанның бурганы Афинаны мерген угаанның Бурганы будалганда. Афинычылар «хорадап» турда, коринфчилер өршээл дилеп ыглап, бүзүрээшкинге өөрүп турган (Апостолдарның ажылдары 17:22-18:11). Ынчалдыр Римге чеде бергеш, Павел шериг күжүнүң болгаш делегей чазактың бо төвүн тиилээн. Ол сөөлүнде төптүң өөреникчилеринге бижип, оларга сагындырган: «Кандыг-даа эрге-чагырга чок… эрге-чагыргалар Бургандан тургустунган» (Римчилерге 13:1). Бо талазы-биле ол бодун хааннарның Хаанының элчизи кылдыр санап турган, Ромулдуң бурганнарның оглун эптештирер даалга-биле чоргустунган. Ол чылдагаан-биле ол бодун Ефесте кара-бажың чагаазында «кишкенде элчи» (Ефесчилерге 6:20) деп тайылбырлаан.
Ооң Тиилелгези
Кажан-даа ол тиилээн, чүге дээрге ол немеп чугаалаан: «Шупту ыдыктыглар силерге мендилежип тур, колдуунда Цезарьның өг-бүлезинден олар» (Филиппчилерге 6:22). Шынап-ла, бодунуң Филиппчилерге чагаазында ол бүгү Преториум харыызынга суртаалдап турганы-биле алдаржып, чугаалаан: «Мээң Христос дээш кишкенде олурарым бүгү ордуда болгаш өске черлерде көскү» (Филиппчилерге 1:13).
А ийи дугаар Римде кара-бажыңда олурар үезинде ол бодунуң хилинчектерин бо сөстер-биле чиигеткен: «Мен багай кижи дег хилинчектенип тур мен, кишкенде безин; ынчалза-даа Бурганның сөзү кишкенде эвес» (2 Тимофейге 2:9). Бо база хөй чылдар эрткенде, Цезарьның хорадалындан дескен улус Римниң катакомбаларындан өлүглерден диргискен ыдыктыглар дег үнүп келгенде, шын болган.
Павел хилинчектенип турган Сүмеге дөмей-даа болза, ол тиилээн Сүмени база баш бурунгаар көргүскен. Ол бодун мөңгеде дыштанып турар Сүмеде алдарлыг черни алган. Ынчангаш Дээргиниң үстүнде турарын кажан-даа чигзинмейн турган кижи дег, Павел Бурганның ачы-буяны-биле мөңге хилинчектенип турар кижиниң чүнү чедип ап шыдаарынның үлегери болган. Ол чылдагаан-биле ол бижээн: «Мени быжыглап турар Христос таварыштыр мен шупту чүүлдерни кылып шыдаар мен» (Филиппчилерге 4:13). Эгезинден ооң-биле турган Кижи ооң сөөлүнде база ону быжыглаар дээш турган (2 Тимофейге 4:16-17).
