Өзгешелик 4– Май 2024 –Грейс ҳәм Трут журналы
Аспан ушын жаратылған неке
Ески Ўәсиятта жазылған бирнеше некелер бар келешектеги ең күтилген ўақыяға түсиник береди, ол көп узамай келиўи мүмкин. Булардың екеўи Қозының некесиниң пайғамбарлық сүўретин береди. Бул мәресимлерди үйрениўден алдын, төмендеги алты басқышта көрингендей, әййемги еврей тойы менен байланыслы улыўма протоколды қарап шығыў пайдалы болыўы мүмкин.
- Келисим ҳәм қалың мал. Әййемги Израилде жас жигит жас қызға үйлениўди қәлегенде, ол келисим ямаса шәртнама таярлап, оны келешектеги келин ҳәм оның әкесине олардың үйинде усынар еди. Келисим оның қызды тәмийинлеўге таяр екенин көрсетти. Келисимниң өте әҳмийетли бөлеги қалың мал еди – күйеў таңлаған қызына үйлениў ушын төлеўи керек болған затлардың баҳасы. Бул жуўмақланғаннан кейин, келин бөлекленген, муқаддес етилген ямаса күйеўине атап қойылған еди. Бундай келисим бүгинги күндеги келисимлерден әдеўир күшлирек еди.
- Атап қойыў дәўири. Бул ўақыт әдетте бир ямаса еки жыл даўам етер еди. Келешектеги биргеликтеги турмысты күтип, күйеў өзиниң атап қойылған қызына оны қәдирлейтуғынын көрсетүү ҳәм узақ көринген атап қойыў дәўиринде оны еслеп турыўына жәрдем бериў ушын саўғалар берер еди.
- Ажыралыў. Атап қойылған екеўи де узақ ажыралыў дәўиринде таярлық көриўи керек еди. Күйеў тойдан кейинги бал айы ушын той бөлмеси бар үй таярлар еди. Бөлме әдетте күйеўдиң әкесиниң үйинде ямаса оның мүлкинде қурылар еди. Той бөлмеси келинди алып келиў ушын гөззал орын болыўы керек еди, себеби олар ол жерде жети күн өткерер еди. Жас жигитке әкеси рухсат бергенде ғана барып, келинди алып келиўге рухсат етилер еди.
Сол ўақытта, келин өзин Микве, яғный тири ямаса ағын суў деп аталған жерде рәсмий тазалаў жуўыныўы арқалы таярлар еди. Ол гөззал кийимлер ҳәм косметикаға ақша салар еди, ҳәм ол ҳәрдайым шофарды, яғный қошқар мүйизли кернейди еситкенде затларын алып кетиўге таяр болар еди. Даўыс ямаса сигнал келинге оның күйеўи ақыры оны алып келиўге келетуғынын айтар еди. - Той шақырығы. Күйеўдиң әкеси той ўақыты келди ҳәм таярлықлар көрилди деп есаплағанда, ол улына келинди қабыл етиўге барыўын айтар еди. Оның үйине қарай келетуғын болса, ол ҳәм оның той топары қышқырып, шофарды үрлер еди, сонда оның атап қойылған қызы күйеўи менен ушырасыў ушын ескертиў алар еди. Олар бир-бирине жеткенде, олар арқаға бурылып, әкесиниң үйинде таярлаған жерге бағдар алар еди.
- Той. Жети күнлик той мәресими болар еди. Ҳақыйқый мәресимнен кейин күйеў келинди той бөлмесине алып кирип, неке жуўмақланар еди. Байрам даўамында келин жети күн бойы той бөлмесинде қалар еди, ал күйеў оның менен қалыўы ямаса мийманлар ҳәм басқа жумыслар менен шуғылланыў ушын бөлмеден ўақытлы-ўақытлы шығып турыўы мүмкин еди.
- Усыныў. Жети күннен кейин, күйеў келинди бөлмеден алып шығып, оны жәмийетке өзиниң ҳаялы сыпатында усынар еди.
Инжилдеги мысаллар
Жазыўларда бир қатар тойлар жазылған. Көпшилиги жоқарыда аталған толық үлгини көрсетпесе де, бирнешеўинен көремиз, протокол еврей тарийхында өте ерте орнатылған. Бул еки мысалды қарастырың:
- Қашан Яқуб Рахилге үйлениўди қәлегенде, ол жети жыллық мийнетти қалың мал сыпатында төледи. Сол ўақыттың ақырында, Рахилдиң әкеси Лабан үлкен той жасап, оның орнына Леаны күйеўге берди. Яқуб Леа менен жети күнлик рәсимди жуўмақлады, сол ўақытта ол той бөлмесинен шығып, қайын атасы менен оны алдағаны ушын бетлести. Бул Яқубтың ҳақыйқый сүйген адамы Рахил ушын тағы жети жыл хызмет етиўи ҳаққындағы қосымша келисимге алып келди (Жар. 29:15-30 қараң)
- Самсон ата-анасынан филистимли ҳаялға үйлениўи ушын келисимлер дүзиўди – неке шәртнамасын дүзиўди сорады. Ҳәм “бир қанша ўақыттан кейин … ол оны алыў ушын қайтып келди” (Ҳакимлер 14:8 NKJV). Той мәресиминде ол дос-яранларына шешилмейтуғын жумбақ қойды. Неке бөлмелеринде жасырынған оның келини “олардың тойы даўам еткен жети күн бойы оның үстинде жылады” (17-аят). Сол ўақытта, Самсон мийманлары ҳәм қолындағы жумыслар менен шуғылланған көринеди.
Тойлар аталмаған
Ески Ўәсиятта еки той жазылған, онда әййемги протоколдың айырым бөлеклери орынланған көринеди, бирақ жети күнлик той ҳәм келинниң, яғный ҳаялдың усынылыўы ҳаққында ҳеш қандай жазыў жоқ. Булардың өзгеше пайғамбарлық әҳмийети бар.
- Ибраҳим хызметшисин өзиниң ўәкили сыпатында узақ мәмлекетке Исҳақ ушын неке дүзиўге жиберди (Жар. 24). Келинге ҳәм оның шаңарағына бир қатар саўғалар берилди, ҳәм ол хызметши менен Исҳақтың келини болыў ушын барыўға келисти. Олар күйеўдиң әкесиниң үйине қайтып келди ҳәм Ребекка өзиниң атап қойылған күйеўи менен далада ушырасты. Жети күнлик той аталмаса да, Исҳақ оны анасының шатырына алып киргени ҳәм ол оның ҳаялы болғаны; ҳәм ол оны сүйгени аталған (67-аят). Бул Инжилде күйеўдиң ҳаялын сүйгени ҳаққындағы биринши атап өтиў – бул оң ҳәм гөззал әҳмийетке ийе!
- Боаз Руттың өзиниң ҳаялы болыўы ушын келисимлер дүзди, олар мүмкин болған некеге келискеннен кейин (Рут 3:1-11 қараң). Ол Маҳлонға тийисли болған мийрасты сатып алыў арқалы қалың малды төледи (4:10). Әҳмийетлиси, ол жерди сатып алды, ҳәм келин оның менен бирге келди (5-аят). Соңынан Инжилде “Боаз Рутты алды ҳәм ол оның ҳаялы болды” деп хабар бериледи (13-аят). Тағы да, той протоколында айқын қалдырылған нәрсе бар: жәмийетшилик қатнасқан жети күнлик той ҳәм келинниң усынылыўы ҳаққында ҳеш қандай атап өтиў жоқ.
Исҳақ ҳәм Боаздың некелеринде бизиң сүйкли Ийемиз ҳәм Оның Шеркеўиниң пайғамбарлық сүўрети бар. Ески Ўәсияттағы барлық үлгилер антитип ҳаққында толық баянды бермейди – олар бере алмайды – бирақ бул еки некеге қарап, биз аспан ушын жаратылған некениң толығырақ сүўретин аламыз.
Қозының некеси
Әййемги той протоколын ҳәм Жазыўларда тек ғана жарым-жартылай жазылған некелердиң еки мысалын үйренгеннен кейин, ең таңқаларлық тойға қарап шығыў ўақыты келди: Қозының некеси!
- Келисим ҳәм қалың мал: Бүгин де әмелде болған Ата, Ибраҳим сыяқлы, Өзиниң Қулын (Муқаддес Руўхты) узақ мәмлекетке Өзиниң Улы ушын Келинди шығарып алыўға жиберди (Юҳ. 6:44). Қалық мал “күмис ҳәм алтын сыяқлы шүйир затларды … емес, ал … Мәсихтиң қымбатлы қанын” қамтыды (1 Пет. 1:18-19). Бул неке шәртнамасы толықтай миллетли ҳәм әййемги әмелияттан да қәўипсизирек (Юҳ. 10:28-29). Буннан тысқары, Ийе тек ғана Өзиниң үлкен баҳаға ийе маржанын (Шеркеў, Оның Келини) төлеп қоймастан, сонымен бирге ғәзийне (еврей халқы) жасырылған майданды да төледи (Мат. 13:44-45).
- Атап қойыў дәўири: Неке шәртнамасын – биздиң қутқарылыўымызды – қабыл еткеннен кейин, Муқаддес Руўх ҳәр бир ағзаны Күйеўдиң қайтып келиўине таяр болыўға үйретиўди баслады. Бул жағдайда атап қойыў дәўири тек ғана бир ямаса еки жыл емес, ал бирнеше мың жыл! Бул Ийениң мәрҳәмети себепли, Ол “Өзиниң ўәдесине байланыслы кешикпейди … ҳеш кимниң жоқ болыўын қәлемейди, ал ҳәммениң тәўбеге келиўин қәлейди” (2 Пет. 3:9). Келинниң бир бөлеги болғаннан кейин, ҳәр бир мүминге ең қымбатлы саўға – Муқаддес Руўх бериледи, “Ол сатып алынған мүлктиң қутқарылыўына шекем биздиң мийрасымыздың кепиллиги” (Ефес. 1:14). Шеркеўди қоллап-қуўатлаў ҳәм оны жабдықтаў ушын басқа қымбатлы саўғалар берилди (4:11-12), ҳәм оның Күйеўи қайтып келетуғынын еслеп турыўына жәрдем бериў ушын. Буған жәрдем беретуғын ең қымбатлы еслетпе – “Мени еслеў ушын” нанды сындырыў (1 Кор. 11:24-25).
- Ажыралыў: Шәртнама талапларын орынлап, өзиниң атап қойылған қызына саўғаларын бергеннен кейин, жас жигит (бизиң Ийемизди сүўретлейди) оны қабыл ететуғын орынды таярлаў ушын кетти (Юҳ. 14:2 қарастырың). Сол ўақытта келин өзин өзиниң Микве, яғный тири суўдағы рәсмий тазалаў жуўыныўы арқалы таярлады. Ҳәр бир мәсихшиде бул ескертиў бар: “сүйклилер, келиңлер, өзимизди тән ҳәм руўхтың барлық нәжислигинен тазалайық, Қудайдан қорқыўда муқаддесликти жетилистирейик” (2 Кор. 7:1). Шүкир, Оның Келини өзиниң той көйлегин тигиўи керек емес, себеби оған биреў бериледи (Аян. 19:8).
- Той шақырығы:“Себеби Ийениң Өзи аспаннан қышқырық пенен, бас периштениң даўысы менен ҳәм Қудайдың кернейи менен түседи. Ҳәм Мәсихте өлгенлер биринши болып тириледи. Соңынан биз, тири ҳәм қалғанлар, олар менен бирге бултларда Ийе менен ҳаўада ушырасыў ушын көтерилемиз. Ҳәм солай биз ҳәрдайым Ийе менен бирге боламыз” (1 Тес. 4:16-17).
- Той: Исҳақ ҳәм Боаздың өзгеше күни ҳаққындағы баянларды қарастырғанда, онда той ямаса жети күнлик той ҳаққында ҳеш қандай жазыў таппаймыз. Неке протоколының бул бөлеклери муқаддес жазыўда болмаўы мүмкин, себеби олар бул дүньядан тысқары болатуғын ҳәм сүўретлеўге тым интим болатуғын келешектеги некени сүўретлейди! Үлгилер дүньяның болмайтуғынын көрсетеди – бул той Атаның үйинде, аспанда болады.
Шүкир, той болатуғыны жазылған! Аян 19:9 мәресим ҳаққында тек ғана “Қозының неке тойына шақырылғанлар бахытлы!” деп айтады. Әййемги жети күнлик той протоколы бул жерде Жазыўларда арнаўлы аталмаса да, ақырзаман ҳаққындағы пайғамбарлық той дәўири жердеги жети жыллық азап дәўиринде болыўы мүмкин екенин көрсетеди. Егер солай болса, той бөлмесинде (аспанның өзи) жасырынған деп аталмаған Келинниң 1 Коринфлилер 2:9 да аталғандай аспанлық экстазды бастан кеширетуғынына ҳеш қандай гүман жоқ. Ол жерде былай оқыймыз: “Көз көрмеген, қулақ еситпеген, ҳәм инсанның жүрегине кирмеген нәрселерди Қудай Өзин сүйгенлер ушын таярлаған”. Сол ўақытта, Күйеў – бизиң Ийемиз – жердеги мәселелер менен шуғылланыў ушын бөлмеге кирип-шығып турыўы мүмкин (Аян 6–18 қараң). - Усыныў: Жети жыллық азап тамамланғанда, Ийе аспанлық той бөлмесинен Өзиниң Келини менен шығып, оны Өзиниң мийманларына ҳәм пүткил дүньяға таныстырады. Бул усыныў Ийени “Өзиниң әўлиелеринде даңқланыўы ҳәм барлық мүминлер арасында ҳайран қалыўы” ушын келгенде Оны жоқарылатады (2 Тес. 1:10).
“Қудайға даңқ болсын, Ол үлкен ислерди иследи” ҳәм ислейтуғын болады!
Г. Ҳ. Б. тәрепинен, толық баянаттан ылайықластырылған ТОВ РОУЗ.
Қудайға даңқ болсын, Ол үлкен ислерди иследи! Ол дүньяны сондай сүйди, бизге Өзиниң Улын берди,Ким Өзиниң өмирин гүна ушын қурбан етти,Ҳәм ҳәмме кириўи ушын өмир есигин ашты!—Фанни Кросби (1820–1915)
