«Меннен сора, Мен саған мийрас етип халықларды беремен, жердиң шеклерин саған ийелик етип беремен. Сен оларды темир таяқ пенен сындырасаң; Сен оларды гүлләниң ыдысы сыяқлы шашып таслайсаң». Забур 2:8-9 NKJV «Ата ҳеш кимди ҳүким етпейди, бирақ барлық ҳүкимди Улға тапсырды… ҳәм Оған ҳүким етиўге де ҳүкимдарлық берди, себеби Ол Адам Улы». Юханна 5:22,27
Жоқарыдағы үзип алынған жерлер Аян китабы бизге Ийемиз Иса Мәсих ҳаққында берген сүўретти жәмлейди. Оның бул сүўретлеўинсиз, Қудайдың Сөзи кемшиликли ҳәм толық емес болар еди, ҳәм Ийе, қудиретли Жеңимпаз, Голготада қайғылы жеңилгендей көринер еди. Инжиллар бизге Оның пайғамбар екенин, Қудайдың ойын инсаниятқа жеткизип атырғанын көрсетеди. Еврейлер китабы Оның тек ғана руўханий емес, ал биздиң Уллы Бас Руўханийимиз екенин, ҳәм бул Мелкиседек тәртиби бойынша екенин көрсетеди. Ҳәзирги ўақытта Ол биз ушын шапаат етиў ушын жасап атыр. Аян китабы Оны бизге келетуғын Патша сыпатында аян етеди; бирақ Ол буннан алдын, Ол узақ ўақыттан бери ўәде етилген патшалығын, Мың жыллықты орнатыўы ушын, жерди барлық жыйналған жаманлықлардан тазалап, ақыллы Ҳүкимдар болыўы керек.
Басқаша көзқарас
Аян китабының басынан баслап, Ийе бизге Инжилларда Оны қалай көрсек, оннан басқаша усынылады. Аян 1:5 биздиң алдымызға «Иса Мәсихти, садық гүўаны, өлимнен биринши туўылғанды, ҳәм жер патшаларының ҳүкимдарын» қояды. Ол бул атақларды айтқанда, Иса сүйген шәкирт Юханна мақтаў доксологиясына жарылып кетеди: «Бизди сүйген ҳәм бизди өз қанлары менен гүналарымыздан жуўған, ҳәм бизди Өзиниң Қудайы ҳәм Атасына патшалар ҳәм руўханийлер еткен Оған мәңги-мәңгиге даңқ ҳәм ҳүкимдарлық болсын. Аўмин». Ол даўам етеди: «Мине, Ол бултлар менен келеди, ҳәм ҳәр бир көз Оны көреди, ҳәтте Оны тескенлер де. Ҳәм жердиң барлық қабилелери Оның себебинен қайғырады. Ҳәтте солай, Аўмин». Ийе енди Өзин «жумсақ ҳәм жүреги төмен» (Матфей 11:29) деп айтпайды, ал «Альфа ҳәм Омега, Басы ҳәм Ақыры, ким бар ҳәм ким болған ҳәм ким келетуғын, Қудиретли» (1:7-8) деп айтады.
Солай етип, биз Ийениң жаңа аян етилиўин көремиз. Юханна, Петр ҳәм Яков пенен бирге, Ийе өзгерилген «мухаддес таўда» болғанда, «Оның уллылығының гүўалары…» болғанда, буның бир мәртегилик көринисин алған еди (2 Петр 1:16-18). Бул китап бизге Оның уллылығының тек ғана қысқа көринисин бермейди. Жоқ, Ол биздиң алдымызда Ҳүкимдар ҳәм Қудай «Мениң Патшам» (Забур 2:6) деп атаған Бир киси сыпатында болады. 1-бапқа өткенде, Юханна көргенлерин сүўретлегенде, биз бас-аяғына шекем судлық уллылықта қорқынышлы Бир кисиге дус келемиз. Оны көргенде, Оның сатқынлыққа ушыраған түни Оның көкирегине сүйенген Юханна, Оның аяқларына өликтей жығылды.
Бирақ Ийе Иса жарқыраған уллылықта көринсе де, Ол әли де «сол Иса». Ол еңкейди, ҳәм Юханна Оның оң қолының жумсақ тийиўин сезди ҳәм сол белгили «Қорқпа» дегенди еситти. Солай етип, бул китапта, дүнья Оған Ҳүкимдар сыпатында дус келиўи керек болса да, Оның адамлары ушын Оның сүйиўи ҳәм жумсақлығы ҳаққында турақлы еслетпе бар. «Яҳуда қабилесиниң Арысланы» аспанда Өз адамлары тәрепинен «сойылған қозы сыяқлы» көринеди (5:5-6). Аян 19-да аспан әскерлери менен бирге бул жерге қайтып келетуғын, ҳүким етиў ҳәм урыс етиў ушын Ақ Атқа мингизилген Бир киси, баптың алдынғы бөлегинде Өзиниң келини, Қозының ҳаялын, «Қозының тойында» (19:7) қабыл еткен. Ол китаптың ақырында Өзин «Мен, Иса» деп атайды, онда Ол еки мәрте «Мине, Мен тез келемен!» дейди, ҳәм соңынан «Әлбетте, Мен тез келемен» дейди (22:7,12,20).
Ширкеў көзқарасы
Езекил 9:6 ҳәм 1 Петр 4:17-де келтирилген қағыйдаға муўапық – ҳүким Қудайдың үйинен басланады – Ийе Иса Аян 1-баптың ақырында Өзин жети алтын шамдан арасында жүрген Бир киси сыпатында таныстырды. Бул шамданлар ҳәзирги Түркиядағы Рим Азия провинциясындағы жети ширкеўди билдиреди. Бирақ Ол бул жыйынлардың ҳәр бирине жазылған хатларда не көрсе ҳәм не айтса, бул тек ғана биринши әсирдиң ақырында олар ушын емес. Бул хатларда, 2 ҳәм 3-баптарда, бүгинги күнде биз ушын да сабақлар бар. Ҳәм Аян китабы пайғамбарлық китабы болғанлықтан, бул хатлар пайғамбарлық мәниге ийе, олар Ширкеў тарийхындағы ўақыялардың қысқаша баянын береди, оның ерте дәўирлеринде Ҳәўарийлер китабында жазылғаннан баслап, ҳәр қандай ўақытта келиўи мүмкин болған Раптураға шекем.
Аян 1-бапта берилген бас-аяғына шекемги қорқынышлы сүўретлеўге сүйенип, Мәсих бул ширкеўлердиң ҳәр бириндеги жуўапкер элементке салтанатлы түрде Өзин таныстырады, Ол өзине ылайық деп билген усылда. Ҳәр бир ширкеўдиң жағдайын, оң ҳәм терис тәреплерин де баҳалап, мүмкин болған жерде хошаметлеп ҳәм мақтап, ҳәм үстемлик етип атырған жағдайларды жеңгенлерге ўәделер берип, Ол тәўбе етиўге шақырады. Ҳақыйқый тәўбе жүректиң өзгериўин ҳәм жоллардың өзгериўин қамтыйды. 4-баптан басланатуғын нәрселерге қарама-қарсы, Ол 2 ҳәм 3-баптарда ҳүкимди орынламайды, ал Оны наразы еткен нәрселер өзгерепесе, келетуғын ҳүким ҳаққында ескертеди. Ол Өзиниң Ширкеўин қатты сүйеди ҳәм Өзин оның ушын берген. Ширкеў, Мухаддес Китапта усынылғандай, ҳәр бир ҳақыйқый исениўшиден ибарат, ҳәм Ийениң Юханна 5:24-теги сөзлерине қарағанда, ҳеш бир исениўши ҳүкимге кирмейди. Бирақ Ийе қатты ескертиўлер береди, себеби Ол Өзиниң атына ҳәтте ең әззи гүўалықты да шетке қойыўды қәлемейди.
Пайғамбарлық көзқарасы
4-баптан баслап, биз өзимизди аспанлық көзқарас пенен келешек ўақыяларды көрип атырған бақлаўшылар сыпатында табамыз. 4 ҳәм 5-баптарда, 24 ақсақаллар сыпатында сүўретленген биз, аспанлық тахтты қоршап, табынамыз. Ийе сүўретке келтирилгенде – Яҳуда қабилесиниң Арысланы сыпатында, Даўыттың Тамыры сыпатында ҳәм Қозы сыпатында – бул табыныў Оған жеке түрде бағытланады. Әсиресе, Ол жети мөрли ораманы ашыўға ҳәм оның мөрлерин шешиўге жалғыз ылайық Бир киси сыпатында табынады.
6-бапта, Ол мөрлерди биринен кейин бирин ашқанда, ҳәр бир мөр жерге жаңа ҳүкимди шығарады. Оның ҳаққында тек ғана Оның мөрлерди ашып, ҳәр бир ҳүкимди орынлап атырғаны айтылады, 6:16-дағы айрықша сөзге келгенше, «Қозының қаҳари!» Оның қайта-қайта сыналып, соңынан крестке қадалғандағы ҳәрекетине қандай қарама-қарсылық; Ишаяның сөзлери менен айтқанда, «Ол қысымға ушырады ҳәм азапланды, бирақ Ол аўзын ашпады; Ол сойыўға апаратырған қозы сыяқлы, ҳәм қырқыўшыларының алдында үнсиз қой сыяқлы, солай Ол аўзын ашпады» (Ишая 53:7). Енди сол Қозының қаҳари сондай, барлық инсаният үркип, таўлардың үңгирлери ҳәм тасларына жасырынады ҳәм бул қорқынышлы үркиништен жасырыныў ушын таўлар ҳәм таслардың үстине қулаўын сорайды.
Қозы кейинги 8-баптан басланатуғын керней ҳүкимлери сериясында, ҳәм 15-тен басланатуғын тостаған ҳүкимлеринде тиккелей көринбесе де, Аян китабы бойлап барлық ҳүким Оған тапсырылғаны ҳәм Одан шығатыны анық көринип тур. Оның Инжилларда жерге келиўине қандай қарама-қарсылық, онда биз оқыймыз: «Қудай Өзиниң Улын дүньяны ҳүким етиў ушын жибермеди, ал дүнья Ол арқалы қутқарылыўы ушын жиберди» (Юханна 3:17).
Қозы көзқарасы
Бул Аян китабында биз Қозының исениўшилер ҳәм исениўши емеслерге қатыслы басқа да үлкен қарама-қарсылықларын көремиз. 7-бапта, барлық миллетлерден, қабилелерден, халықлардан ҳәм тиллерден болған, Уллы Қыйыншылықтан шыққан үлкен топар Қозының алдында турғаны көринеди. Олар «өз кийимлерин жуўып, оларды Қозының қанында ақ еткен» ҳәм «тахттың ортасындағы Қозы оларға шопанлық етип, оларды тири суў булақларына апарады» (7:14,17) деп айтылады. Әўлиелер 12:11-де аға-инилердиң айыплаўшысын Қозының қаны арқалы жеңеди, ал 13:11-де екинши ҳайўанның Қозы сыяқлы еки мүйзи бар, бирақ аждаҳа сыяқлы сөйлейди.
Тағы да Аян 14:1-5-те, Қозы Сион таўында турғаны көринеди, ҳәм Оның менен бирге 144,000 «Ол қайда барса да, Оның артынан ергенлер». Булар арасында қорқып жасырыныў жоқ! 15:3-бап Қозының қосығына, жеңис қосығына силтеме етеди, кейинги аятлар анық көрсетип тур. Қозы жаманлық күшлерин жеңеди, 17:14-те айтылғандай, «себеби Ол ийелердиң Ийеси ҳәм патшалардың Патшасы; ҳәм Оның менен бирге болғанлар шақырылған, таңланған ҳәм садық». Ҳәм Қозының той кешки асына шақырылғанлар – Келинниң, Қозының ҳаялының бөлеги болмаған басқа дәўирлердеги Қудайдың әўлиелери – бахытлы деп айтылады.
Келин, Қозының ҳаялы, мың жыллық даңқтағы Ширкеў, 21-бапта «үлкен қала, мухаддес Иерусалим» деп те аталады. Оның он еки тийкары Қозының он еки ҳаўарийиниң атларын алып жүреди; Ийе Қудай Қудиретли ҳәм Қозы оның ибадатханасы; Қозы оның нуры; Қудайдың ҳәм Қозының тахты онда; ҳәм тек ғана Қозының Өмир китабында жазылғанлар ғана оған кире алады. Қайта-қайта Оның орайлық орны анық.
Ҳүким көзқарасы
Аян китабы Ийемиз Исаның басқа да бир қатар сүўретлерин қолданады. 8-баптағы алтын түтетгиш пенен түтетгиш усынып, алтын қурбанлық үстелинде барлық әўлиелердиң дуўаларына нәтийжелилик берген периште-руўханий Одан басқа ҳеш ким емес. Бул Оның соңынан қурбанлық үстелинен от алып, оны ҳүким етип жерге таслағаны менен де көрсеттиледи. 12-баптағы Еркек Бала – үлкен отлы қызыл аждаҳаның душпанлығының нышаны, бирақ барлық миллетлерди темир таяқ пенен басқарыўға арналған, ҳәм Қудайға ҳәм Оның тахтына көтерилген – Мәсихтиң анық сүўрети.
Аян 14:14-16-да биз Адам Улына уқсас Бир кисиниң ақ булт үстинде отырғанын, алтын тәж кийгенин ҳәм өткир орақ услағанын оқыймыз. Даниел 7:13-14, ҳәм Ийениң бас руўханий тәрепинен сынақта ант иширилгенде берген жуўабы, бул ҳүкимди орынлаўға таяр Бир киси ким екенине ҳеш қандай гүман қалдырмайды. Биз Оның жерге әсерли уллылықта қайтып келип, «ат үстинде отырғанға ҳәм Оның әскерине қарсы урыс етиў ушын» бирлескен дүнья әскерлерин жеңгенин көремиз (19:19-21).
Қорқынышлы үлкен ақ тахт ҳүкими 20-баптың ақырында биздиң алдымызға келеди. Бул тахтта отырған Бир киси сүўретленбейди, тек ғана Оның жүзинен жер ҳәм аспан қашып кеткени айтылады. Бул жерде бизде қутқарылмағанлардың, жаман өликлердиң ақырғы ҳүкими бар. Биз көрген барлық нәрселерден кейин бул тахтта отырған Бир кисиниң ким екенине ким гүман етиўи мүмкин? Бирақ кейинги бапта биз Оның: «Мине, Мен барлық нәрсени жаңа етемен» ҳәм тағы да: «Бул орынланды! Мен Альфа ҳәм Омега, Басы ҳәм Ақыры» деп айтқанын еситемиз. Ол исениўшиниң бахытлы үлесин, бирақ сондай-ақ исениўши емесниң «от ҳәм күкирт пенен жанатуғын көлдеги, екинши өлим болған» қорқынышлы үлесин де айтып өтеди (21:5-8).
Қайтыў көзқарасы
Аян китабының ақырғы бабында, Ийе Иса, биз көргенимиздей, тез қайтыўы ҳаққында үш мәрте айтады. Ол, әдил Ҳүкимдар, ҳәр кимге өз исине қарап сыйлық бериўге қандай қуўанады! Ол Өзиниң ким екенин қайталайды: Мен, Иса, Альфа ҳәм Омега, Басы ҳәм Ақыры, Биринши ҳәм Ақырғы, Даўыттың Тамыры ҳәм Нәсили, Жарқын ҳәм Таңғы Жулдыз (22:13,16). Ол ескертеди, Ол жалбарады. Оның ақырғы «Әлбетте, Мен тез келемен» деген сөзине биз қуўаныш пенен жуўап беремиз: «Аўмин, Ҳәтте солай, кел, Ийе Иса!» (22:20). Ҳәм таң қаларлығы, ҳүким китабы: «Ийемиз Иса Мәсихтиң мәрҳаматы бәриңиз бенен болсын. Аўмин» деген сөзлер менен тамамланады.
