Матфейдиң шежиресинде бес ҳаялдың атының бар екенлиги үлкен қызығыўшылық туўдырады, ҳәм ондағы бир қатар ер адамлар менен байланыслы ҳеш қандай тарийхый ўақыялар айтылмаса да, Қудайдың Руўхы бизге бул ҳаяллардың ҳәр бириниң тарийхынан бир нәрсе бериўге разы болды.
Тамар
Бул ҳаяллардың бириншиси — Тамар, Яҳуданың келини, ол, анасы сыяқлы, ханаанлықлардың қызы болған көринеди. Ибраҳим Ысҳаққа ҳаял таңлаўда өте итибарлы болған, ол ханаанлықлардың қызы болмаўы керек еди; бирақ Ысҳақ Исаўдың хетликлердиң қызларын ҳаяллыққа алғанына араласпаған көринеди, гәрше олар оған қатты қайғы болса да. Яқупқа Ысҳақ тәрепинен Ханаан қызларынан ҳаял алмаў буйырылған еди, бирақ Яқуп Яҳуда Шуаҳ арқалы ханаанлықлар менен бирлескенде, яки Тамарды үлкен улы Ерге ҳаяллыққа алғанда, қәўетерленбеген көринеди.
Буллардың бәринде мәсихшилер ушын көп өгит бар: өзимиз ҳәм балаларымыз ушын қаншалық итибарлы болыўымыз керек. 2 Коринфлилер 6:14-18 бул әҳмийетли мәселеге байланыслы ойланыўымыз керек болған Жазыў.
Тамардың күйеўи «Жаратқан Ийениң көзи алдында жаман еди; ҳәм Жаратқан Ийе оны өлтирди». Оның ағасы Онан да Тамар менен болған қатнасықларында Жаратқан Ийениң наразылығын туўдырды, ҳәм ол да өлтирилди. Тамардың балалы болыўға тәбийғый қәлеўи бар еди ҳәм Яҳуданың үшинши улы оған күйеў болыўға жетерли жасқа келгенше күтиўге разы болған көринеди, бул оның Яқуптың шаңарағындағы орнын қәдирлегенлигин көрсетти.
Бирақ Тамардың Яҳуданы тосып алыўдағы ҳәрекети Қудайға болған исенимнен келип шықпаған еди, ҳәтте ол ҳақыйқый Қудайды билетуғын шаңарақтағы орнын қәдирлесе де. Адамгершилик жағынан айтқанда, Тамардың ҳәрекети Яҳуданың мойынлағанындай, оныкинен әдилрек еди; бирақ олар мораллық жақтан бирдей, аўыр гүнада шерик еди. Бундай ҳәрекет ханаанлықлардың шаңарақларына жарасыўы мүмкин еди, бирақ ол Ибраҳим, Ысҳақ ҳәм Яқуптың Қудайының муқаддеслигине жийиркенишли еди.
Тамардың ҳақыйқый қәдирин дурыс баҳалаў биз ушын қыйын болыўы мүмкин. Оның балалы болыўға қәлеўи дурыс еди, ҳәм биз оның Қудайдың аты белгили болған шаңарақтағы орнын қәдирлеўин ҳәм жесирликтеги сабырлы күтиўинде көрсетилген әдил ҳәм исенимли қәсийетлерин мақтай аламыз; бирақ оның мақсетлерине ерисиў ушын еткен ҳәрекетлери кеширилмейди, себеби Қудайға исенимниң жоқлығы ҳәм гүнаның тәбийғый емеслиги себепли. Оның алдаўы илаҳий имтиязға ийе болғанлар арасында өте кең таралған тәбийғый айлакерликти көрсетти; ол Лабанды белгилеген ҳәм Ребекка ҳәм Яқуп Ысҳақты алдағанда жүзеге шыққан айлакерликке уқсас еди. Биз тәбийғый түрде илаҳий берекетти өзимиздиң жолымыз бенен алыўға қаншалық бейимбиз.
Туўылғанына, алдаўына ҳәм аўыр гүнасына қарамастан, Тамар инсаният тарийхындағы ең ҳүрметли шежире қатарында орын алды. Бәлким, тәнниң барлық ҳәрекетлери астында Яқуптың Қудайына ҳақыйқый исеним ҳәм Ибраҳим ҳәм Ысҳақтың Қудайын билгенлер менен байланыслы болыўға ҳақыйқый, илаҳий түрде орнатылған қәлеў болған шығар. Бул солай болды ма, яки жоқ па, биз билемиз, Оның мәрҳамәтиниң суверенлигинде Қудай Тамарды, оның барлық болмысы ҳәм еткен ислерине қарамастан, Жазыўдағы көп ҳүрметли атлар менен, ҳәм ең ҳүрметли, Ийсаның аты, Қудайдың берекетли Улының аты менен байланыстырыў ушын белгиледи. Илаҳий мәрҳамәт ҳәм меҳир биздиң тәбийғый болмысымыздан ҳәм еткен барлық ислеримизден жоқары көтерилип, бизге ҳәзир де Әкениң жүзи алдында Мәсих пенен бирге орын бериўи, ҳәм келешектеги даңқ күнинде, ҳәм Әкениң үйинде мәңгиликке Мәсихтиң орнын бөлисиўи мүмкин.
Рахаб
Қудай Рахабтың тарийхын тек Ғасаўыр китабында ғана емес, ал Еврейлерге 11-бапта Муқаддес Руўхтың түсиндирмесинде де берген: «Исеним арқалы пасық Рахаб, тыңшыларды тынышлықта қабыл еткенде, исенбегенлер менен бирге жоқ болмады». Адамлар тәрепинен сатқынлық әмели деп есапланатуғын нәрсе, жүреклерди излеўши тәрепинен ҳақыйқый нурында, исеним әмели сыпатында қаралды. Рахаб тири Қудайдың Исраил әскерлери менен екенлигине, ҳәм Исраил Оның халқы екенлигине исенди, ҳәм Қудайдың қаҳари Ханаанның гүнакар миллетлерин басқанда, өзиниң өмирин қутқарылыўы ушын қәўипке салды.
Рахаб ушын бул қандай өзгерис еди! Ол Йерихоның ҳүким етилген ҳәм бузылған қаласында гүналы өмирди артта қалдырып, Қудайдың халқы менен бирге болыў ушын, ҳәм Қудай тәрепинен таңланыў ушын, тек ғана патшалық қәбиледе жасаў ушын емес, ал патшалық қатарда болыў ушын, Боаздың әжеси болыў ушын, ол патша Даўыттың үлкен әкеси болыўы керек еди. Мусаның нызамында ханаанлықты, ҳеш қандай жағдайда да, Жаратқан Ийениң жыйынына киргизиў ушын ҳеш қандай шәрт жоқ еди; олар толық жоқ етилиўи керек еди (Екинши Заң 20:16-17); бирақ Қудайдың суверен мәрҳамәти Рахабтың жағдайында оны ҳеш қашан ойламаған берекет орнына алып келиў ушын үстемлик етти.
Ҳәм Рахабтың жағдайы Қудайдың биз ушын не еткенин көрсетпей ме? Ефеслилерге 2-бапта бизге еслетиледи: «Сизлер, өтмиште тән бойынша мәжусийлер болып… Мәсихсиз, Исраил жәмәәтинен бөлек, ҳәм ўәде келисимлеринен бөтен, үмитсиз, ҳәм дүньяда Қудайсыз едиңиз». Биздиң жағдайымыз ҳәм үлесимиз Қудайдың суверен мәрҳамәти бизге жеткенге шекем сондай еди; «Бирақ ҳәзир Мәсих Ийсада сизлер, бир ўақытлары узақта болғанлар, Мәсихтиң қаны арқалы жақынластырылдыңыз… Себеби Ол арқалы биз екеўимиз де бир Руўх арқалы Әкеге кире аламыз» (11-18-аятлар).
Рут
Моавлық Руттың тарийхы жақсы белгили, Муқаддес Руўх оның Қудайдың халқы Исраил менен қалай байланыслы болғаны ҳаққындағы сүйкимли баянды жазған. Өзи жесир болса да, ол жүреги сынған, руўхы түскен, жалғыз жесир ананың жолдасы болыўды таңлады, оның уллары өлген еди, оның қайғылары ҳәм қыйыншылықлары менен бөлисиў ушын, ҳәм «Мараҳ»тың ашшы кесесин оны егин майданларында жыйнаған нәрселери менен бағып, татлы етиў ушын.
Оның асыл таңлаўы мына нәзик сөзлерде табылады: «Мени таслап кетиўимди, яки артыңнан ермеўимди өтинбе: себеби сен қайда барсаң, мен де бараман; ҳәм сен қайда жатсаң, мен де жатаман: сениң халқың мениң халқым болады, ҳәм сениң Қудайың мениң Қудайым болады». Ол тәбийғыйға қарсы жолды таңлады; бул тек ғана Қудайдың тартқыш күши арқалы ғана алыныўы мүмкин болған жол еди. Оның келини Орпа тәбийғый жолды таңлап, өз халқына ҳәм өз қудайларына қайтты, ҳәм биз ол ҳаққында енди еситпеймиз. Рут, бир көзли берилгенлик ҳәм меҳир менен Исраил жерине, ҳәм Исраил Қудайына бурылады, ҳәм оның ҳәрекетлери илаҳий илҳам бетлеринде мораллық ҳәм патшалық даңқ пенен өшпес болып жазылған.
Наоми менен өз тағдирин байланыстырғаннан кейин, Рут өзин оның қолына қалдырыўға разы болды, дәслеп жүгери майданларында жыйнаўға рухсат сорады, соң анасының айтқан барлық нәрсесине бойсынды. Оның Боаздың майданларына келип қалыўы, ол билмесе де, Исраилдиң Жаратқан Ийеси тәрепинен басқарылған еди, Оның қанатлары астына ол исениўге келген еди. Рут Боаздың оған айтқан сөзлеринде қандай берекетлер бар екенин аз билген еди: «Жаратқан Ийе сениң исиңди қайтарсын, ҳәм Исраилдиң Жаратқан Ийесинен саған толық сыйлық берилсин». Сол ўақытта Боаз бенен байланыслы, яки Жаратқан Ийе Мәсихтиң өзи менен болған узақ келешектеги қатнасығында оған тез арада берилетуғын берекетлер ҳаққында ҳеш қандай дәлил жоқ еди.
Мусаның нызамы айтады: «Моавлық Жаратқан Ийениң жыйынына кирмейди; ҳәтте олардың оныншы әўлады да мәңгиликке Жаратқан Ийениң жыйынына кирмейди» (Екинши Заң 23:3); бирақ Рут Исраил менен байланыслы болыўды таңлады ҳәм Жаратқан Ийе тәрепинен қабыл етилди. Ҳақыйқатында да, «Адамлар ушын мүмкин болмаған нәрселер Қудай ушын мүмкин». Рут тәбийғый түрде Рахабтан өзгеше минезге ийе еди, себеби Боаз Рутқа айтты: «Мениң халқымның барлық қаласы сениң пак ҳаял екениңди биледи». Бирақ Исраил шаңарақларына, ҳәм патшалық қатарға, бузылған ханаанлықты ҳәм пак моавлықты алып келиў ушын сол бир суверен мәрҳамәт керек болды. Екеўиниң де илаҳий берекетке тәбийғый талабы жоқ еди; екеўи де нызам тәрепинен шеттетилген еди. Оларды берекетлеген илаҳий мәрҳамәт еди, ҳәм оларға Қудайдың халқы менен байланыслы болыўға умтылыўға имкан берген исеним еди.
Олар менен бирге, биз Қудайдың «меҳирге бай екенлигин, бизди сүйген үлкен муҳаббаты ушын… Себеби сизлер мәрҳамәт арқалы исеним арқалы қутқарылдыңыз; ҳәм бул сизлерден емес: бул Қудайдың саўғасы» екенин дәлил еттик. Рут сыяқлы, бизде мәрҳамәттиң ҳәзирги берекетлери бар, ҳәм келешек әсирлерде «Оның мәрҳамәтиниң шексиз байлықлары» болады.
Батшеба
Батшебаның балаларына не болғаны бизге Жазыўды еслетеди: «Солай етип, Қудайдың жақсылығын ҳәм қаттылығын көр» (Римлилерге 11:22). Даўыттың гүнасынан туўылған бала Жаратқан Ийе тәрепинен урылды, ҳәм ол өлди; бирақ оның екинши баласы, Сулайман, Қудай тәрепинен Даўыттың орнына Исраил патшасы болыў ушын таңланды.
Бул бала туўылғанда, «ол оның атын Сулайман деп атады, ҳәм Жаратқан Ийе оны сүйди; ҳәм ол Натан пайғамбардың қолы арқалы жиберди; ҳәм ол оның атын Йедидия (Жаратқан Ийениң сүйимлиси) деп атады, Жаратқан Ийе себепли» (2 Самуил 12:24-25). Сулайманды тахтқа отырғызған Жаратқан Ийениң муҳаббаты, суверен муҳаббат еди.
Нызамға муўапық, хетлик ҳаялы сыпатында, Батшебаның Жаратқан Ийениң жыйынында орны болмас еди; ҳәм биз оның Даўыт пенен болған гүналы қатнасығы оны муқаддес Қудай тәрепинен берилген имтиязлардан мәңгиликке шеттетер еди деп ойлаған болар едик. Ол бизге Рахабтың исеними менен, яки Руттың гөззал қәсийетлери менен усынылмайды; бирақ атын булғаған ҳүрметсизликке қарамастан, Қудай тәрепинен Оның мәрҳамәтиниң суверенлигинде Даўыттың тахтына отыратуғын баланы туўыў ушын алынған, өзи суверен мәрҳамәт арқалы Исраил Мәсихиниң әўлады болған ҳаял сыпатында усынылады.
Биз Даўыттың басқа бир ҳаялы тахтқа мийрасхор бериўи керек еди, минезинде кемшилиги жоқ биреў деп ойлаған болар едик; бирақ бизге бул жерде, Қудай сөзиниң басқа көп жерлеринде болғаны сыяқлы, үйретиледи: «Мениң ойларым сизлердиң ойларыңыз емес, ҳәм мениң жолларым сизлердиң жолларыңыз емес, дейди Жаратқан Ийе; себеби аспан жерден қаншалық бийик болса, мениң жолларым да сизлердиң жолларыңыздан соншалық бийик, ҳәм мениң ойларым сизлердиң ойларыңыздан» (Исая 55:8-9). Қудай көп ўақыт Оның еркин орынлаў ушын ең мүмкин емеслерди таңлайды. Ким Қудайдың Өз Улының жердеги жолдаслары болыў ушын, ҳәм Исраил қәбилелерин ҳүким етиў ушын тахтларда отырыў ушын саўатсыз балықшыларды таңлайды деп ойлаған болар еди? Ким Қудайдың айыплаўшы, өлип баратырған уррыны, Ол крестте турғанда Жаратқан Ийениң қәдирин ҳәм атын мойынлаў ушын, ҳәм Оның келешек патшалығы ҳаққында сөйлеў ушын таңлайды деп ойлаған болар еди? Ким Қудайдың Стефанды өлтиргенлердиң кийимлери аяқларына қойылған адамды, Стефан көрген нәрсени, «Қудайдың ҳәм Ийсаның даңқын», мәжусийлерге гүўалық етиў ушын алып барыўға, ҳәм бурын қуўдалаған Затқа садықлық пенен өмирин бериўге шақырады деп ойлаған болар еди? Ҳәм ким Қудай, Өз суверенлигинде, сиз ҳәм мен сыяқлы қәдирсиз жаратылысларды бул дүньяда Мәсих ушын жасаўға, ҳәм келешек күнинде Оның даңқын бөлисиўге, ҳәм Әкениң Үйинде мәңгиликке Оның қуўаныш ҳәм меҳир орнын бөлисиўге таңлайды деп ойлаған болар еди?
Мәриям
Ийсаның анасы Мәриямда Матфейдиң шежиресиндеги басқа ҳаяллардың тәбийғый жарамсызлықлары болмаса да, Қудайдың мәрҳамәтиниң суверенлиги оны таңлаўда, басқаларды патшалық қатарға алып келгендей, айқын көринди. Ол Тамар ҳәм Рахаб сыяқлы ханаанлық емес еди, яки Рут сыяқлы моавлық емес еди, яки Батшеба сыяқлы хетликке турмысқа шықпаған еди: ол Даўыттың патшалық үйинен еди, Қудайдың Руўхы Луканың Инжилинде излеген әўладтан, ҳәм ол Даўыттың тахтына болған ҳуқықын көрсете алатуғын адамға турмысқа шыққан еди.
Буннан тысқары, Мәриямның сүйкимли мораллық қәсийетлери бар еди. Оның периштениң хабарын тез қабыл етиўи оның Жаратқан Ийеге ҳәм Оның сөзине болған тыныш ҳәм қарапайым исенимин көрсетеди, ҳәм оның жуўас ҳәм нәзик руўхы өзиниң мақтаўын мына сүйкимли сөзлерде төгеди: «Мениң жаным Жаратқан Ийени уллылайды, ҳәм мениң руўхым Қудай мениң Қутқарыўшымда қуўанды». Өзиниң берекетине қуўанып, «Буннан былай барлық әўладлар мени берекетли деп атайды» десе де; өзин уллылаўға ҳеш қандай урыныс жоқ; оның барлық мақтаўы оны соншалық «жоқары дәрежеде қоллаған» Қудайға, «ашларды жақсы нәрселер менен толтырып», байларды бос қайтарған кедейлерге суверен мәрҳамәт пенен әмел ететуғын Қудайға. Ол Өз қулы Исраилге «Өз мәрҳамәтин еслеп» жәрдем беретуғын Қудай. Мәңгилик кеңеслери ҳәм көп Ески Ўәсият Жазыўлары Мәриямның баласында орынланыўы керек еди; ҳәм Қудай, суверен жақсылықта, «муқаддес нәрсени» ҳәмилелендириў ушын бир ыдысты, ҳәм ылайықлы ыдысты таңлаған еди. Ҳәтте Мәсихтиң дүньяға келиў ўақты да Даниилдиң пайғамбарлығында анық айтылған еди, ҳәм Исая жазған еди: «Мине, бир қыз ҳәмилеленеди, ҳәм ул туўады, ҳәм оның атын Иммануил деп атайды». Леа өзиниң төртінши улын туўғанда, «ол айтты: Енди мен Жаратқан Ийени мақтайман: сонлықтан ол оның атын Яҳуда деп атады», бул «Мақтаў» дегенди аңлатады. Ҳәм Мәриямның баласының келиўи ҳәм туўылыўын қутлықлаған мақтаўлар қаншалық ылайықлы еди! Мәриямнан мақтаўлар, Елизаветадан мақтаўлар, Захариядан мақтаўлар, аспан әскерлеринен мақтаўлар, кәри Симеоннан ҳәм Аннадан мақтаўлар, ҳәм Қудай узақтан алып келген магилердиң табыныўы. Жуда тез арада бахытлы әлем болады, Қудай ҳәм Қозының мақтаўлары менен толған, ҳәм булардың бәри Мәриямның баласы, Қудайдың берекетли Улының дүньяға келиўинен келип шығады. Сол бахытлы күнниң мақтаўларындағы үлесимизди күтип атырып, биз ушын мәңгилик күн, Мәсих пенен байланыста бизди берекетлеген Қудайдың суверен мәрҳамәтин билгенимиз ушын «Қудайға үзликсиз мақтаў қурбанлығын усыныў», ҳәм жыйында, Улдың Әкеге басшылық ететуғын мақтаўларына қосылыў биздиң имтиязымыз.
