Хорас Хошханда
Крестке қадақлаў — римлилердиң қулы, жынаятшысы ҳәм душпанларына қарсы қолланған қатал өлим жазасы. Ол милләттен алдынғы 1-әсирден милләттен кейинги 4-әсирге шекем кеңнен қолланған. Римлилер тәрепинен крестке қадақланған адамлардың анық санын баҳалаў қыйын болса да, тарийхшылардың мағлыўматлары он мыңлаған, ҳәтте жүз мыңлаған адамлардың крестке қадақланғанын көрсетеди. Мысал ушын, еврей тарийхшысы Иосиф Флавий римлилердиң милләттен кейинги 70-жылы Иерусалимди қоршаўға алғанда, кейиншеллик император болған (79–81-жыллар) Рим қолбасшысы Титтиң буйрығы менен мыңлаған еврей көтерилисшилерин крестке қадақлағанын хабарлаған.
Ең белгили крестке қадақлаў — Ийемиз Иса Мәсихтиң крестке қадақланыўы болған, бирақ Павлус бизге Мәсих пенен бирге басқа биреўдиң де крестке қадақланғанын айтып, былай деген: «Мен Мәсих пенен бирге крестке қадақландым. Енди мен емес, ал Мәсих менде жасап атыр. Ҳәм мен ҳәзир тәнле жасап атырған өмиримди мени сүйген ҳәм Өзин мен ушын берген Қудайдың Улына болған исеним менен жасайман» (Галатиялыларға 2:20 ESV). Мәсих пенен бирге өлиў нени аңлатады? Павлус муны бизге Мәсихтиң крестинде өлген бес адам ҳаққында айтып түсиндирди.
1. Ески Менлик Крестте Өлди
Римлилерге 6:6 да Павлус былай деп жазған: «Биз билемиз, биздиң ески менлигимиз Оның менен бирге крестке қадақланды, гүна тәнди жоқ етиў ушын, сонда биз енди гүнаға қул болмаймыз». Ески менлик, яки басқа тәржимелердеги «ески адам», Адам ата менен байланыслы болған пүткил минез-қулқты билдиреди. Ол биздиң ески нәсилимизди ҳәм кимлигимизди көрсетеди. Адам атадағы кимлигимиз ҳаққында ойлағанда не есиңизге келеди? Бәлким, өзиңизди сүйиўшилик, нәпси, тәкәббирлик, қызғаныш яки басқа усыған уқсас нәрселерди ойлайсыз. Бул қәсийетлердиң бәри ески менликти анықлайды. Суд тәрепинен, Қудай ески менликти крестке қадақлады, бизди бул жаман кимликтен азат етиў ушын, сонда биз «енди гүнаға қул болмаймыз», Адам ата менен байланысымызды үземиз. Мәсихшилер сыпатында, Қудай бизди жаңа шаңараққа қабыл етти, оның баслығы Мәсих, Адам атадағы ески шаңарағымызды алмастырды. Бул бизди Адам ата шаңарағы менен байланыслы болған барлық гүнакар әмеллерден азат етеди.
Әмелий мәнисте Павлус бизди «ески менлигиңизди, бурынғы турмыс тәризиңизге тийисли болғанды шешип таслаң … ҳәм Қудайдың уқсаслығында жаратылған жаңа менликти кийиң» (Ефеслилерге 4:22,24) деп шақырған. «Шешип таслаў» сөзи әмел етиўди яки өзинше болыўды аңлатпайды, себеби бул сизди еки жүзли етер еди. Кийиў — ишки минез-қулқымыздағы өзгерислердиң сыртқы көриниси. Павлус бул түсиникти былай деп жазып түсиндирген: «Сонда, Қудайдың таңлағанлары, муқаддес ҳәм сүйклилери сыпатында, мейирбан жүреклерди, мейирбанлықты, кишипейилликти, жумсақлықты ҳәм сабырлықты кийиң» (Колоселилерге 3:12). Итибар етиң, бул қәсийетлердиң бәри — мейирбан жүреклер, мейирбанлық, кишипейиллик, жумсақлық ҳәм сабырлық — ишки, бирақ олар менен байланыслы сыртқы әмеллер бар. Қысқаша айтқанда, ески менлик гүнакар «әмеллер» (9-аят) менен байланыслы.
2. Дүнья Крестке Қадақланды
«Дүнья» сөзи Муқаддес Китапта үш мәнисти аңлатады. Контекстке байланыслы, «дүнья» жерде жасаўшы адамларды аңлатыўы мүмкин, ҳәм бул мәнисте «Қудай дүньяны сондай сүйди» (Юханна 3:16). Яки ол жаратылысты, соның ишинде жерди, жулдызларды, тереклерди ҳәм ҳайўанларды аңлатыўы мүмкин, Римлилерге 1:20 дағыдай. Үшинши мәниси Иблистиң адамларды Қудайдан алыслатыўды мақсет еткен, дүньяны басқарыў ҳәм қадағалаў ушын орнатқан системасын билдиреди (2 Коринфлилерге 4:4 ти қараң). Бул Мәсихтиң крестинде крестке қадақланған дүнья.
Галатиялыларға 6:14 те Павлус былай деп жазған: «Бирақ мен Ийемиз Иса Мәсихтиң крестинен басқа ҳеш нәрсе менен мақтаныўдан алыс болайын, ол арқалы дүнья маған крестке қадақланды, ҳәм мен дүньяға». Дүнья маған қалай крестке қадақланады? Бир мысал — Нух, ол әтирапындағы дүньядан суў тасқыны арқалы қутқарылған. Оның дәўиринде ҳәр кимде кемеге кириў яки сыртта қалыў таңлаўы болған. Кеме айырыўшы фактор болған. Крест бизди дүньядан айырады, себеби ол ҳәр ким ушын шешим қабыл етиў ноқаты: Мәсихти қабыл етиў яки Оны бийкарлаў.
Мәсихке ерген адамлар дүньяны еки себепке бола жек көреди:
Мәсихшилер Шерковтың бир бөлеги, ол Мәсихтиң келини (Ефеслилерге 5:25-27). Келин өзиниң барлық сезимлерин Күйеўине қаратыўы керек, Оның оған болған уллы муҳаббатының көриниси сыпатында. Дүньяны сүйиў Мәсихшиниң Мәсихке болған садықлығын жоққа шығарар еди.
- Дүнья — Қудайға қарсы душпанлық системасы. Британ жазыўшысы К. С. Льюис Мәсихшилерди басып алынған жердеги (жер) әскерлер сыпатында сүўретлеген, олар орайлық буйрықтан сымсыз байланыс (Муқаддес Руўх) арқалы көрсетпелер алады. Егер дүнья биздиң душпанымыз болса, Мәсихши ушын дүньяны сүйиўге орын жоқ.
- Яқуб жоқарыдағы еки себепти қысқаша баянлаған: «Ҳәй зинакар адамлар! Дүнья менен дослық Қудай менен душпанлық екенин билмейсизлер ме? Сонлықтан ким дүньяның досты болғысы келсе, өзин Қудайдың душпаны етеди» (Яқуб 4:4). Мәсихтиң келини сыпатында, биз дүньяны сүйиўимиз мүмкин емес, себеби бул бизди «зинакар» етер еди. Қудай халқының ҳәм Шерков ағзаларының бир бөлеги сыпатында, дүньяны сүйиў мүмкин емес, себеби буны ислеў арқалы ол «өзин Қудайдың душпаны етеди», солай етип опасызлық ислейди.
Биздиң әмелий миннетимиз — Мәсихтиң жүрегимизди ҳәм итибарымызды ийелеўине рухсат бериў, сонда дүнья көзимизден ғайып болады.
3. Душпанлық яки Қарсылық
Тарийх даўамында еврейлер ҳәм басқа миллетлер бир-бирине душпан болған, бирақ олар Қудайға қарсы душпанлықта бирлескен (Аюб 21:14). Павлус Қудайдың бул мәселени қалай шешкенлигин ҳәм «олардың екеўин де крест арқалы бир тәнле Қудайға жарастырыў, солай етип душпанлықты өлтириў» (Ефеслилерге 2:16) мүмкин екенин айтқан. Қудай душпанлық мәселесин қалай шешти? Қудай өзгермеди. Керсинше, Ол кресттен алдын да, кейин де пүткил дүньяны сүйди. Сонлықтан, душпанлықты өлтириў ушын, биз өзгериўимиз керек еди. Муқаддес Китап бул процести «жарастырыў» деп атайды; крест бизди Қудайға жарастырыў арқалы душпанлықты өлтирди.
Бириншиден, Қудай қатнасықты оңлады Өзи ҳәм инсаният арасындағы, пүткил дүньяны жарастырыў арқалы, «Мәсихте Қудай дүньяны Өзине жарастырып атырған еди, олардың гүналарын оларға есапламай, ҳәм жарастырыў хабарын бизге тапсырып» (2 Коринфлилерге 5:19, курсив қосылған). Бул мәнисте Қудай адамлар ушын Өзине қайтыўға есик ашты. Екиншиден, Қудай оңлады бизди, «Себеби егер биз душпанлар болғанымызда Қудайға жарастырылған болсақ Оның Улының өлими арқалы, енди жарастырылғанымыздан кейин, Оның өмири арқалы әлбетте қутқарыламыз» (Римлилерге 5:10, курсив қосылған). Қудай көп адамлардың жүреклеринде иследи, оларды Өзиниң душпанлары болғаннан кейин Мәсихке қайтыўға тартты. Нәтийжеде, биз енди Қудай менен ҳәм бир-биримиз бенен қатнасыққа ийе болыўға ылайықпыз. Биздиң әмелий миннетимиз — дуўа етиў, Муқаддес Китапты үйрениў, Мәсихши жыйналысларына қатнасыў, Мәсихши китапларын оқыў ҳәм Мәсихшилер менен бирге болыў арқалы Қудай менен болған бул қатнасықтан ләззетлениў ҳәм оны раўажландырыў.
4. Қарыз Сертификаты яки Нызамлар
Ески Ўәсият нызамы адамзаттың әззилиги ҳаққында үйретиў ушын берилген, Мәсих мәрҳамлық хабары менен келгенге шекем (Галатиялыларға 3:24). Нызам ҳәм нызамлы талаплар бизге қарсы еди, себеби олар биздиң қәтемизди көрсетти; ҳәр бир гүна еврей ушын төлениўи керек болған қарыз еди, ол Кеширим күни төлениўи керек еди (Левилер 23:27-28 ди қараң). Павлус былай деген: «Сизлерди … Қудай Оның менен бирге тирилтти, биздиң барлық гүналарымызды кеширип, бизге қарсы турған қарыз жазбасын, оның нызамлы талаплары менен бирге жоққа шығарып. Ол муны бир шетке қойып, оны крестке қадақлады» (Колоселилерге 2:13-14). Нызам өлмеди; оның тәсири, яки көлеми, азайды, себеби биз оған өлдик. Өлген адам судлана алмайды.
Биз нызамға өлиўимиз керек, себеби:
Кейбирлер ушын нызам — Қудайдың тәннен оның қәтесин дәлиллеў ушын талаплары. Биз қәтемизди дәлиллегеннен кейин, нызамға өлемиз ҳәм мәрҳамлық пенен жасаймыз.
- Басқалар ушын, бул адамлардың тәннен оның табысын дәлиллеў ушын талаплары. Бул жағдайда, нызам биздиң қәтемизди дәлиллеп, бизди өлимге ҳүким етеди.
- Нызамның қарызынан азат болыў — Қудай менен тәнле ҳеш қандай жақсылық жоқ екенине келисиў, ҳәм тән ушын ең қолайлы нәрсе — оны крестке қадақлаў. Биз бул қарыз сертификатына тек өзимиздиң әмеллеримизге сүйенгенимизде қол қойдық. Биз қәтемизди мойынлаў арқалы (Римлилерге 7:4) мәрҳамлық аймағына киргенимизде қарыз сертификатын жарамсыз етемиз. Әмелий жақтан, биз өзимиз ушын ҳеш қандай нызамлар шығарыў яки адам жасаған динлерге ерисиў арқалы өзимизди ақлаўға умтылмаўымыз керек. Есиңизде болсын, егер биз нызамларға ҳәм қағыйдаларға өзимиз ерисиўге тырыссақ, Қудайды ҳүрметлеўде қәте етемиз, бирақ Мәсихтеги жаңа өмиримиз арқалы биз автоматлы түрде Руўхтың жемисин беремиз, ол Қудайды ҳүрметлейди.
5. Тән
Муқаддес Китаптағы «тән» әдетте гүнакар тәбиятты, ески тәбиятты, яки тийкарынан гүналарды ислеп шығаратуғын фабриканы билдиреди. Павлус былай деп жазған: «Иса Мәсихке тийисли болғанлар тәнди оның нәпсилери ҳәм қәлеўлери менен бирге крестке қадақлады» (Галатиялыларға 5:24). Қудай гүнаны жек көреди, сонлықтан Ол оны крестке қадақлады. Павлус гүнаны жек көрип, «мен қандай бахытсыз адамман!» (Римлилерге 7:24) деп жылаған. Биз ҳақыйқый Мәсихши болғанымызда, тәўбе етип ҳәм динге киргенимизде, биз Қудайдың тәнди крестке қадақлаў ҳаққындағы көзқарасы менен келисемиз. Сонлықтан, биз тәнимизди өлим жағдайына қоямыз.
Тәнди крестке қадақлаўдың бул аспектиси үзликсиз жаңаланып турыўы керек (Колоселилерге 3:5; Римлилерге 8:13). Биз өзимиздиң барлығымызды — ақыл, тән, сезимлер ҳәм ерк — Муқаддес Руўхқа бериўимиз керек. Бул тәнди аштан өлтириў ҳәм жаңа тәбиятымызды тойдырыў арқалы жүз бериўи мүмкин.
Жасаў ушын өлиң
Галатиялыларға 2:20 дағы Павлустың шақырығы барлық Мәсихшилер ушын өзин өлген — Мәсих пенен бирге крестке қадақланған — деп есаплаў, сонда олар Мәсихтиң қәсийетлеринен өмирлеринде ләззет ала алады. Биз Қудайдың ески менликти, дүньяны, душпанлықты, қарыз сертификатын ҳәм тәнди крестке қадақлағаны ҳаққындағы ҳақыйқатты толық түсингенде, Мәсихтиң бизде жасаўына имканият беретуғын жол менен жасаў еркинлигинен ләззет ала аламыз.
Крест биздиң гүналарымызды ҳәм бизге қарсы болған нызамлы қағыйдалардың пүткил системасын жоққа шығарды. Нызам жоққа шығарылмады, керсинше, ол Мәсихтиң өлиминде ақланды ҳәм уллыланды. Биз Оның өлиминде нызамнан азат болдық, ҳәм биз ҳәзир мәрҳамлық астындамыз, барлық ески нызамлы қағыйдалар бир шетке қойылды. «Қолжазба» (Колоселилерге 2:14 KJV) идеясы адамның қолы менен мойнына алған миннетлемесин билдиреди. Биз өзимиздиң қолымыз бенен еврей қағыйдаларына байлаған едик, бирақ ҳүжжет Мәсихтиң өлиминде жарамсыз етилди. Бизге келетуғын болсақ, Ол крестке қадақланғанда, ол да крестке қадақланды. Бул сөзлерде, әлбетте, Павлус әсиресе еврейлерди нәзерде тутқан. Колоселилерге 2 үш байланысты көрсетеди. Биз оларды былай қысқаша баянлай аламыз: Крест өзимиз бенен, әсиресе тән (11-аят) бенен байланыслы. Крест нызамлы қағыйдалар (14-аят) менен байланыслы. Крест жаманлықтың руўхый күшлери (15-аят) менен байланыслы.—Фрэнк Б. Хоул, «Колоселилерге» (ылайықластырылған)
