ISLEYTUǴIN Iman
Biz adamnıń Nızam islerinen tısqarı iman menen aqlanatuǵının tastıyıqlaymız. – Romalılarǵa 3:28 NASB Solay etip, eger imannıń isleri bolmasa, ol óli, ózliginshe. – Yaqıp 2:17
Biraq islemeytuǵın, biraq qudaysızlardı aqlaytuǵınǵa isenetuǵın adamnıń imanı ádillik dep esaplanadı. – Romalılarǵa 4:5 Eger adamda iman bar dep aytsa, biraq onıń isleri bolmasa, bunıń ne paydası bar? Sol iman onı qutqara ala ma? – Yaqıp 2:14
Iman menen aqlanǵanımızdan keyin, Rabbiyimiz Isa Máshiht arqalı Quday menen tınıshlıqqa iye boldıq. – Romalılarǵa 5:1 Siz adamnıń isler menen aqlanatuǵının, tek iman menen emesligin kórip turıpsız. – Yaqıp 2:24 Ruwsız dene óli bolǵanı sıyaqlı, islersiz iman da óli. – Yaqıp 2:26
Barlıq Jazıwda, bálkim, Yaqıp hám Pawldan góre bir-birine qayshı keletuǵın eki avtor joq. Qutqarıwdıń tiykarǵı doktrinasına qatnıslı, biri adamnıń qutqarıwǵa erisiw ushın hesh nárse isley almaytuǵının aytıp atırǵanday kórinedi, al ekinshisi adamnıń jaqsı isleri qutqarıwda rol oynaytuǵının aytıp atırǵanday kórinedi. Bul áhmiyetli ayırmashılıq! Pawldıń aqlaw tek iman menen, islersiz boladı dep aytıwı, hám Yaqıptıń aqlaw isler menen iman arqalı boladı dep aytıwı, álbette, sheshilmeytuǵın qarama-qarsılıq sıyaqlı kórinedi. Bul kórinetuǵın qarama-qarsılıq Martin Lyuterdiń Yaqıpqa Jazıw kanonında tómen dáreje beriwine jetkilikli dárejede áhmiyetli edi. Geybir alımlar Lyuterdiń Yaqıp haqqındaǵı pozitsiyası artıqsha aytılǵan dep esaplaydı, biraq ol onı «salı sıyaqlı xat» dep atadı.
Biraq bul qalay bolıwı múmkin? Pawl da, Yaqıp ta Quday tárepinen ilhamlanǵan edi, Ol Romalılarǵa hám Yaqıpqa jazılǵan xatlardıń eń joqarı avtorı, hám Quday Ózine qayshı kelmeydi. Jazıw Jazıwdı túsindiriwi kerek. Yaqıp hám Pawl házir jánnette ózleriniń ayırmashılıqların jarastırıp atır ma? Yamasa olardıń jazıwların uyǵınlastırıwdıń bir jolı bar ma, sebebi Qudaydıń Sózi sıpatında olar qayshı bolıwı múmkin emes?
Pawl hám Yaqıp ne aytpaydı
Bul Jazıwlardı uyǵınlastırıwdı baslaw ushın, biz bul ilhamlanǵan jazıwshılardıń ne aytpaytuǵının, olardıń ne aytatuǵını menen salıstırıp baqlawımız kerek. Yaqıp jaqsı isler adamdı qutqara aladı dep aytpaydı, yamasa aqlaw qanday da bir aralasıwdan, mısalı 50% iman hám 50% islerden payda boladı dep aytpaydı. Ol aytatuǵın nárse – islersiz iman óli. Hám ol jaqsı islerdiń qutqarıwshı iman menen anıq baylanıslı ekenligin kórsetedi.
Pawl hár qanday imannıń qutqaratuǵının aytpaydı, yamasa qutqarıwshı imannıń jaqsı islerge alıp kelmeytuǵının aytpaydı! Ol aytatuǵın nárse – adam iman menen aqlanadı, isler menen emes. Hám ol islerdiń qutqarıwdıń tiykarı emesligin kórsetedi. Biz házirdiń ózinde Yaqıp hám Pawldıń jazıwları bir-birine qayshı kelmeytuǵının kórip turıpmız. Olar dáslep pútkilley qayshı kelgendey kórinsede, olar haqıyqatında da qarama-qarsı pikirler emes, yamasa bir-birine logikalıq qayshılıqta emes. Hár biriniń táliymatların anıq túsiniw ushın, biz olardıń ne aytatuǵının jaqınnan úyreniwimiz kerek.
Kózqaras áhmiyetli
Soraw: Bir waqıtta tórtmúyesh hám úshmúyesh sıyaqlı kórinetuǵın nárse ne? Tez nadurıs juwap: Hesh nárse, sebebi bunday nárse múmkin emes. Oylanǵan durıs juwap: Piramida, sebebi qaptalınan, jerden qarasań, ol úshmúyesh sıyaqlı kórinedi, biraq joqarıdan, hawadan qarasań, ol tórtmúyesh sıyaqlı kórinedi.
Bul súwret Pawl hám Yaqıptıń pikirlerin jaqsıraq túsiniwge járdem beredi. Olar qutqarıwshı iman haqqında jazǵanda, olar bir-birine qayshı kelmeydi, olar imandı hár túrli kózqaraslardan qarap atır. Pawl imandı joqarıdan – ilahiy kózqarastan qarap atır. Quday adamnıń imanı sapasın nátiyjelerin kórmey-aq biledi. Quday ushın, adamnıń imanı sapası jaqsı isler menen belgilenbeydi yamasa olarǵa baylanıslı emes. Yaqıp bolsa, imandı jerden, adam kózqarası menen qarap atır. Biz Quday sıyaqlı júrekti kóre almaymız, biraq biz iman bar dep dáwa etetuǵın adamnıń ómirindegi nátiyjelerin kóre alamız. Haqıyqıy iman óziniń dáwasın jaqsı isler menen dálilleydi. Basqasha aytqanda, qutqarıwshı imandı qaysı kózqarastan qaraw imannıń qalay anıqlanatuǵının belgilewi múmkin. Imannıń eki anıqlaması qayshı kelgendey kóriniwi múmkin. Biraq eger Qudaydıń kózqarasınan, qutqaratın iman islerden tısqarı iman bolsa, al adamnıń kózqarasınan, sol iman adamlar kóre alatuǵın jaqsı islerge alıp kelse, onda qutqarıwshı imandı súwretlewde «kózqaras ayırmashılıǵı» bolıwı kerek.
Ibrahim mısalı retinde
Yaqıp hám Pawldıń ekewi de Ibrahimdı mısal retinde qollanǵanı bul tekstlerdi uyǵınlastırıw ushın áhmiyetli. Ózleriniń dáliyliniń bir bólegi retinde, eki avtor da Jarılıs 15:6-dan dálil keltiredi – «Ibrahim Rabbiyge isendi, hám Ol bunı oǵan ádillik dep esapladı.» Hár bir avtordıń bul Jazıwdı óz dáliylinde qalay qollanǵanın kóriw áhmiyetli. Pawldıń pikirinshe, Ibrahim súnetlenbewden (boysınıw isi) aldın hám Nızam berilgennen kóp waqıt burın Quday tárepinen ádil dep járiyalanǵan. Basqasha aytqanda, Ibrahim óziniń qutqarıwın qazanıp alıw ushın hesh nárse islemegen. Ol tek Qudayǵa isengen!
Sebebi eger Ibrahim isler menen aqlanǵan bolsa, onıń maqtanatuǵın nársesi bar edi; biraq Quday aldında emes. Sebebi Jazıw ne deydi? «Hám Ibrahim Qudayǵa isendi, hám bul oǵan ádillik dep esaplandı» (Romalılarǵa 4:2-3).
Yaqıptıń pikirinshe bolsa, Ibrahimnıń imanı onıń isleri menen jetilistirilgen yamasa dálillengen.
Ákemiz Ibrahim ulı Isahaqtı qurbanlıq ústeline qoyǵanda, isler menen aqlanbadı ma? Siz imannıń onıń isleri menen birge islegenin kórip turıpsız, hám isler nátiyjesinde iman jetilistirilgen; hám «Hám Ibrahim Qudayǵa isendi, hám bul oǵan ádillik dep esaplandı» degen Jazıw orınlandı, hám ol Qudaydıń dosı dep ataldı (Yaqıp 2:21-23).
Biraq Yaqıp Ibrahimnıń iman isleri Qudaydıń Onıń ádilligin járiyalawına alıp keldi dep aytpaytuǵının esletip ótiń. Járiyalanıw Jarılıs 15:6-da, onıń iman isinen, Jarılıs 22-de jazılǵan Isahaqtı qurban etiwden shama menen 30 jıl burın islengen. Sonıń ushın Yaqıp «Jazıw orınlandı, ol ‘Ibrahim Qudayǵa isendi, hám bul oǵan ádillik dep esaplandı’» (Yaqıp 2:24) deydi.
Sonlıqtan Yaqıp hám Pawl arasında haqıyqatında da qayshılıq joq. Ibrahimnıń isleri zárúrli edi, sebebi olar onı aqlaw ushın qanday da bir ishki qádirge iye bolǵanı ushın emes, bálkim olar onıń imanı haqıyqıy ekenligin dálillew ushın. Pawl hám Yaqıptıń ekewiniń de pikirinshe, Ibrahim Qudaydıń aldında hár qanday ádillik isleri islenbewden kóp waqıt burın aqlanǵan edi.
Pawldan kóbirek
Pawldıń iman hám isler arasındaǵı qatnasıq haqqında ne aytatuǵının qarastırǵanda, onıń basqa xatlarında ne jazǵanın eske alıń. Mısalı, Galatiyalılarǵa 5:6-da ol: «Sebebi Isa Máshihte súnetlew de, súnetlenbew de hesh nárse ańlatpaydı, bálkim súyispenshilik arqalı isleytuǵın iman» dep jazǵan. «Súyispenshilik arqalı isleytuǵın iman» Yaqıpqa uqsas esitiledi, sonday emes pe? Pawl jaqsı islerge qarsı emes edi. Tek olar ózleriniń ne ekenligi – qutqarıwshı imannıń dálili, onıń mánisi emes – retinde kórilwi kerek. Biz Efesliklerge 2:8-9-dı isler menen qutqarıw haqqındaǵı jalǵan táliymatqa qarsı dálil retinde durıs keltirgenimizde, Pawldıń keyingi ayatta da jazǵanın umıtpayıq:
Biz Onıń jaratqan isimiz, Isa Máshihte jaqsı isler ushın jaratılǵan, olardı Quday aldınnan tayarlaǵan, biz olarda júriwimiz ushın (Efesliklerge 2:10).
Pawl jaqsı islerge qarsı emes! Onıń Romalılarǵa jazǵan traktatınıń maqseti – adamnıń miyrimli isler tiykarında aqlanıwı múmkin degen hár qanday ideyanı joq etiw edi. Adamzat Qudaydıń miyrimine erisiw ushın pútkilley hesh nárse isley almaydı. Biz tek «miyrimdilik arqalı iman menen» qutqarılamız.
Yaqıptan kóbirek
Yaqıptıń iman hám isler arasındaǵı qatnasıq haqqında ne aytatuǵının qarastırǵanda, eske alıw kerek bolǵan taǵı bir áhmiyetli nárse bar. Yaqıptıń Ibrahim (Yaqıp 2:21-23) hám Rahab (Yaqıp 2:25) ómirlerinen mısal retinde keltirgen isleri jaqsı isler emes. Imannan tısqarı, bul isler adam óltiriwge urınıw (Ibrahim) hám satqınlıq (Rahab) edi! Bul isler biz ádette jaqsı isler dep esaplaytuǵın nárselerden, mısalı úysizlerge járdem beriw hám tınıshlıqtı qollawdan uzaq. Ibrahim hám Rahabtıń bul «iman isleri» miyrimli jaqsı isler emes edi, sebebi imannan tısqarı, olar hesh qanday jaqsı islerge sáykes kelmes edi! Sonlıqtan Yaqıp Ibrahim hám Rahabtıń isleri olardıń imanına qosıldı dep dáliyllemeydi. Onıń pikirinshe, Ibrahim hám Rahabtıń isleri olardıń imanı haqıyqıy ekenligin – aldınnan bar bolǵan imannıń nátiyjesi ekenligin dálilledi.
Yaqıptıń iman hám isler haqqındaǵı talqılawın qalay baslaǵanın da eske alıw júdá áhmiyetli:
Qanday paydası bar, tuwısqanlarım, eger adamda iman bar dep aytsa, biraq onıń isleri bolmasa? Sol iman onı qutqara ala ma? (Yaqıp 2:14).
Basqasha aytqanda, hár kim ózinde iman bar dep aytıwı múmkin, biraq bunday dáwa tek sózlerden ibarat bolıwı múmkin. Bunday iman adamdı qutqara ala ma? Juwap – «Joq!» degen dawıslı juwap. Tek intellektual kelisim beretuǵın iman jınlardıń iseniminen jaqsı emes, Yaqıp keyinirek aytqanday (Yaqıp 2:19). Álbette, bunday iman qutqara almaydı. Bul jalǵan iman. Onda, qanday iman adamdı qutqara aladı? Yaqıp aytadı, bul ózin boysınıw isleri menen haqıyqıy ekenligin kórsetetuǵın iman. Islerdiń ózleri aqlaw processine qatnaspaydı, biraq olar aqlaw ushın zárúr bolǵan imannıń túriniń dálili. Evreylerge 11-degi iman qaharmanları tek ózlerinde iman bar dep aytpaǵan, hám olar tek Quday haqqında baslarında isenimge iye bolmaǵan. Olardıń imanı júreklerin de, basların da qamtıǵan, hám ózin «iman isleri» menen dálillegen. Bul isler olardı qutqarmadı, biraq olar ózleriniń haqıyqıy hám qutqarıwshı imanınıń anıq dálilin berdi.
Injilge shaqırıw ushın usıl
Pawl hám Yaqıptıń iman/isler máselelerine hár túrli kózqarasları búgingi kúnde geybir adamlardı injilge shaqırıw hám másláhát beriw ushın jaqsı usıl. Jánnetke óz kúshleri menen erisiw kerek dep oylaytuǵın yamasa jánnet ushın jetkilikli jaqsı emes dep oylaytuǵınlar ushın, biz Romalılarǵa jazılǵan xattıń haqıyqatın, qutqarıwdıń islerden tısqarı ekenligin bólistire alamız. Ekinshi tárepten, eger geybir erkin ómir súretuǵın adamlar jas waqıtlarında injilge shaqırıw kampaniyasında «aldıǵa shıqqanı» yamasa «qolın kótergeni» yamasa «kartochkaǵa qol qoyǵanı» ushın jánnetke barıp atırǵanın oylasa, biz olar menen Yaqıptıń haqıyqatın bólistiriwimiz kerek. Boysınıwshı turmıs tárizinde kórsetilmeytuǵın imanǵa shúbhe etiw kerek, sebebi islerden tısqarı iman haqıyqıy emes, bálkim óli.
Sonlıqtan Pawl hám Yaqıp bir-birine qayshı kelmeydi. Ilhamlanǵan jazıwshılar sıpatında, olardıń pikirleri uyǵınlıqta bolıwı kerek, hám biz olardıń uyǵınlıqta ekenligin kórgenbiz. Aqlaw isler menen emes, bálkim tek iman menen! Biraq aqlaw jalǵız iman menen emes. Qutqarıwshı iman óli, miyge tiyisli, háreketsiz iman emes. Haqıyqıy qutqarıwshı iman – boysınıwshı islerge alıp keletuǵın iman! Qutqarıwshı iman – isleytuǵın iman.
