Еврейлерге хаттың 2-бабының биринши аяты «исенимди» киргизеди; оның жуўмақлаўшы аяты «бир жақсырақ нәрсеге» ишара етеди, оны Қудай биз, мәсихшилер ушын, Ески Ўасыят дәўириндеги әўлиелерге салыстырғанда «таярлаған» ямаса «алдыннан көрген». Биздиң бул жақсырақ үлесимиз тәбийий көзлеримиз көретуғын нәрселерден ибарат емес, сонлықтан исеним биз ушын тийкарғы зәрүрлик болып табылады.
Биз бәршемиз Еврейлерге хаттың 11-бабы қаншалық әжайып екенин түсиндик пе? «Исеним» сөзи пүткил Ески Ўасыятта тек еки мәрте ушырасады, ҳәм олардың бириншиси бийкарлаў, себеби Муса халықтың көпшилигиниң «исеними жоқ» екенинен шағымланыўы керек болған. Ҳәм буған Еврейлерге хаттың 3 ҳәм 4-бабларында ишара етилип, тастыйықланады, онда Исраилдиң сәтсизлиги олардың исенбеўшилигинен келип шыққаны көрсетиледи; оларға жеткен сөз «исеним менен араласпаған». Бирақ 11-бабта Қудай Руўхы бизге мәсихшиликке шекемги дәўирдеги бул тақўа жанлардағы барлық тийкарғы нәрсе исенимниң жемиси екенин ашып береди. Бурынғы дәўирлерде үлкен дәрежеде жер астында жатқан нәрсе, енди анық ашып берилген.
Еврейлерге хаттың 11-бабындағы исенимниң тәбияты
Биз бул бабты узақ ўақыттан бери үш бөлимге бөлип жуўмақлаў мүмкин деп ойлағанбыз; олардың бириншиси:
Исеним қутқарады
Абылдың алып келген қурбанлығы әўметли болжаў нәтийжеси емес, ал оның гүнакар сыпатында өлим жазасы астында екенин ҳәм Қудайға тек өлим арқалы жақынласыў мүмкин екенин түсинген исенимниң жемиси еди. Солай етип ол әдил деп есапланды, ҳәм ол буны билген. Солай-ақ, исеним Енохқа қорқынышлы жаманлықлар менен қоршалған болса да, Қудай менен жүриўге имканият берди, ҳәм ақырында оны өлимнен көшириў арқалы қутылыўға имканият берди. Ҳәм және, Нухқа жыллар даўамында қурылықта үлкен кемени қурыўды даўам еттириўге не имканият берди? — бул оның дәўириндеги адамларға күлкили көринген болыўы керек. Бул исеним еди, Қудайдың айтқан нәрсесин ислейтуғынына исениў. Бул топан суўға шекемги дүнья (топан суўдан алдынғы дүнья) жоқ етилгенде қутқарыўға алып келди.
Ҳаўа, исеним қутқарады.
Исеним көреди
Бирақ соңынан биз Ибраҳимге өтемиз, ҳәм бабтың ортасы бизге көрсетеди
Исеним көреди. Ол биздиң тәбийий көриўимизден тысқары жатқан нәрселерди руўхый түсиниўди береди. Ибраҳим Халдейлердиң Урынан кетти, гәрше ол әҳмийетсиз қала болмаса да — заманагөй қазыўлар дәлилленгендей — белгисизликке шығып кетти. Оның исеними оған Қудайдың Өзи тәрепинен тийкарлары салынған қаланы көз алдына келтириўге (ақылда суўретин қәлиплестириўге) имканият берди. Ҳәм солай етип биз патриархлар арқалы Мусаға келемиз, онда биз «көрмейтуғынды көргендей шыдаған» адамды табамыз. Солай етип анық, исеним көреди.
Исеним азап шегеди
Соңынан бабтың кейинги бөлегинде биз табамыз
Исеним азап шегеди. Оған ийе болған адам шыдаў күши менен тәмийинленген. Ҳақыйқатында да, биз исенимниң қарсы күш пенен бетпе-бет келгенде ең жақсы жарқынланатуғынын айтыўымыз мүмкин. Муса «Қудай халқы менен азап шегиўди, гүнаның ләззетлерин бир мүддетке татыўдан гөре» таңлады. Ҳәм исеним күши менен қуўдалаў ҳәм азап шеккенлердиң узын дизими келеди. Солай етип Қудай бизге ҳәтте бул ертерек дәўирлерде де, ашып берилген нәрсе көбинесе көринетуғын, еситилетуғын ҳәм қолға усланатуғын нәрселер менен байланыслы болғанда да, адам ушын ең әҳмийетли нәрсе исеним болғанын билдиреди. Дәл солай, ҳәтте одан да көбирек, бүгин биз ушын да солай, себеби биз билиўимиз ҳәм ләззетлениўимиз керек болған «жақсырақ» нәрсе биздиң тәбийий күшлеримизден тысқары жатады.
Биз ушын таярланған «жақсырақ» нәрселер
Сонда бизде бир жақсырақ нәрсе бар. Келиң, хатты көзден өткергенде, бул «жақсырақ» сөзи қалай ушырасатынына итибар берейик. Ең дәслеп, ол Еврейлерге хаттың 1:4-те бар. Жаратыўшы болған Ул, Ашып бериўши ҳәм Қутқарыўшы болды, ҳәм «периштелерден әдеўир жақсырақ» деп жәрияланады. Енди нызам «периштелердиң тәртиби» арқалы берилген, Стефан өзиниң Ҳаўарийлердиң ислери 7-де жазылған ақырғы сөзинде айтқанындай, ҳәм буған биздиң хатымызда, Еврейлерге хаттың 2:2-ге жеткенимизде ишара етиледи. Демек, хаттағы бул биринши үлкен қарама-қарсылық. Нызам Қудайдың ойы ҳаққында бир ашып бериўди жеткерди, ҳәм ол оларға периштелер арқалы жетти. Қудайдың толық ашып берилиўи, бизге жеткен жақсырақ нәрсениң тийкарында жатқан, Улда табылады, Ол барлық периштелерден әдеўир жоқары ҳәм жақсырақ турады. «Жақсырақ» сөзи Еврейлерге хаттың 7-бабына жеткенге шекем қайта ушыраспайды, бирақ онда ол үш мәрте ушырасады. Биринши жағдайда ол бир тип пенен байланыслы. Мәсихтиң руўханийлиги «Мелкиседек тәртиби бойынша» ҳәм мәңгилик. Енди Мелкиседек Ибраҳимди берекетледи, одан Аарон руўханийлиги шықты, ҳәм берекетлеўши берекетленгеннен жақсырақ. Мәсихтиң руўханийлиги мәңгилик, ҳәм нызам астында орнатылған Аарон ҳәм оның шаңарағынан әдеўир жоқары турады.
Соңынан, 18 ҳәм 19-аятлар бизге еслеткендей, нызам ҳеш нәрсени кәмил етпеген, ҳәм солай етип алдынғы буйрық бийкар етиледи, ҳәм жақсырақ үмит киргизиледи. Енди неге жақсырақ нәрсе үмит деп айтылады? Биздиң жуўабымыз сол, Еврейлерге хаттың 3:1-де айтылғандай, биздики «аспанлық шақырыў», ол аспанның өзине жеткенге шекем толық әмелге асырылмайды. Демек, үмиттиң үлкен елементи мәсихшилик шақырыўына киреди, ҳәм Исраилдиң шақырыўы менен байланыслы ҳәр қандай үмиттен асып түсетуғын тәбиятқа ийе. Бирақ бул жағдай болса да, оның ҳәзирги нәтийжеси бизди Қудайға жақынластырыў болып табылады. Мәсих келип Өзиниң қутқарыўшылық исин әмелге асырғанға шекем, ең мухаддес жерге кириў жолы ашық болмаған. Енди ол ашық, ҳәм бизде Қудайға еркин кириў имканияты бар, Еврейлерге хаттың 1-бабында айтылғандай.
22-аят буны анық көрсетеди, себеби жаңа «ўасыят» ямаса «келисим» орнатылған, ҳәм бул келисимниң Хожа Ийса «Кепили». Егер бул жерде оқыўшы Жаратылыс 43-ке, әсиресе 9-аятқа қараса, «кепил» сөзиниң күши анық болады. Жаңа келисим Қудайдың мәрҳаматын жәриялаў болып табылады; ҳәм бул Хожамыздың: «Егер ол мәңги ҳәм бузылмас болмаса, оның айыбын мәңги мен көтерейин», – дегендей айтқаны сыяқлы.
Ол турады, себеби ол «мәңгилик келисим», Еврейлерге хаттың 13-бабында айтылғандай; ҳәм оның Синайдың ески келисиминен қаншалық жақсырақ екени анық. Бул Еврейлерге хаттың 8:6-ға жеткенимизде тастыйықланады, онда оның менен байланыслы ўәделер айтылады. Бул ўәделер менен байланыслы үмитке биз жаңа ғана ишара еттик.
Егер биз енди Еврейлерге хаттың 9:23-ке өтсек, онда аспанлық нәрселердиң өзи нызам астында сол аспанлық нәрселердиң үлгилерин тазалаў ушын усынылған қурбанлықлардан жақсырақ қурбанлықлар менен тазаланғаны ҳаққындағы баянламаны аламыз. Бул жерде сөз көпликте — «жақсырақ қурбанлықлар», себеби, биздиң пикиримизше, еврей оқыўшысы Левийликлер 1–5-ке қайтарылады, онда ҳәр түрли қурбанлықлар буйрылған, олардың бәршеси Мәсихке типлик ишара еткен. Оның даңқтан баслап пүткил жолы үзликсиз қурбанлық пенен белгиленген, ол кресттеги бир үлкен, кеширимли қурбанлық пенен жуўмақланған, оның ҳаққында Еврейлерге хаттың 9-бабының қалған бөлеги сөйлейди. Бул жерде ҳақыйқатында да бурын белгили болған ҳәр қандай қурбанлықтан әдеўир жоқары, шексиз қымбатлы бир қурбанлық бар еди.
Еврейлерге хаттың 10-бабының дәслепки бөлеги бул теманы даўам еттиреди ҳәм Мәсихтиң қурбанлығы арқалы гүна жоқ етилгеннен кейин, бүгинги мүминниң «ең мухаддес жерге» — Қудайдың Өзиниң алдына еркин кириў имканиятына ийе екенин көрсетеди. Ҳәм сол бабтың кейинги аятларында биз нәтийжеде «мәңгилик» тәбиятқа ийе «затқа» ийе екенимизди үйренемиз, ол нызам астында Исраилге ўәде етилген ҳәр қандай нәрседен «жақсырақ». Егер олар итаатлы болғанда, олар өз шаңарақларында ҳәм барлық жердеги мүликлеринде гүлленип, көбейген болар еди. Еврей мәсихшиси жердеги нәрселерден тысқары жатқан затқа ийе еди, олардың ҳәм биздиң де «аспанлық шақырыўға қатнасыўшылар» екенимизди есапқа алғанда, Еврейлерге хаттың 3:1-де айтылғандай.
Бул нәрсени түсиниў бул ертерек еврей мүминлерине өз «мүликлериниң бузылыўын» «қуўаныш пенен қабыл етиўге» имканият берди. Егер олардың айырым үйлери қарсылас топар тәрепинен бузылғанда, олар жоғалтыўды сабырлық ҳәм жуўаслық пенен қабыл еткенде, бул үлкен нәрсе болар еди, бирақ олар ҳақыйқатында да оны қуўаныш пенен қабыл етти. Бул олардың ақылларында олардың ҳақыйқый үлеси жерден тысқары ҳәм аспанда, барлық қарсыласларының күшинен әдеўир жоқары жатқаны ҳаққындағы даңқлы фактти баса көрсетти.
Ҳәм олардың аспанлық үлесин олар ушын соншалық ҳақыйқый еткен не еди? Буған жуўап, әлбетте, Еврейлерге хаттың 11-бабының биринши аятында табылады, ол Дарбиниң Жаңа Аўдармасында былай деп жазылған: «Енди исеним үмит етилген нәрселердиң тийкары, көринбеген нәрселердиң дәлили». Жақсырақ ҳәм мәңгилик зат ертерек еврей мәсихшисине исеним арқалы тийкарланған еди.
Бүгин биз ушын да дәл солай. Биз, инглис тилинде сөйлейтуғын мәсихшилер, жағымлы ҳәм тартымлы нәрселер тоғайының ортасында жүрген адамлар сыяқлымыз. Алпыс ямаса ҳәтте жетимис жылды артқа қарап көре алатуғын азымыз, жағымлы ҳәм пайдалы инсанлық ойлап табыўларда қаншалық үлкен алға басыў болғанын түсине аламыз. Ҳәзирги ўақытта ақша көп ҳәм ҳәр түрли ойлап табыўлар ҳәм қурылмалар көп; көбинесе пайдалы ҳәм ҳәр қашан өте тартымлы, ҳәм сонлықтан биздиң итибарымызды талап етеди. Биздиң заманагөй «мүликлеримиз» өз тәбияты бойынша өте қызықлы, ҳәм ҳәзирги ўақытта белсенди қарсыласлар тәрепинен олардың «бузылыўы» жоқ. Бирақ аспанда биздики болған сол көринбеген, бирақ жақсырақ ҳәм мәңгилик зат ҳаққында не айтамыз? Исеним биз бенен белсенди ме, сонда көринбеген, аспанлық зат ҳақыйқатында да биздиң ойларымызды толтырып, турмысымызды басқарып атыр ма?
«Бир жақсырақ нәрсе», сонда мәсихшиликке шекемги дәўирдеги мүнәсип әўлиелерге ашып берилген нәрсеге салыстырғанда, биз ушын таярланған, ҳәм оны исеним арқалы қабыл етиў биздиң турмысымызды басқарыўы керек. Бирақ биз бәршемиз өз үлеслеримиздиң толық ләззетлениўине бирге киремиз. Олар бизсиз «кәмил етилмейди», ҳәм биз қосымша етиўимиз мүмкин, биз де оларсыз емес; себеби биз бәршемиз тирилиш ҳәм даңқ күнинде, Хожа Ийса қайта келгенде, бирге ақырғы кәмилликке жетемиз.
