Даўыт ҳәм Голиат
Биринши Самуил 17 Мухаддес Китаптағы ең қызықлы тарийхлардың бирин өз ишине алады. Даўыт ҳәм Голиат ҳаққындағы баян адамгершилик батырлығы ҳаққындағы әпсанадан артық; ол сондай-ақ бизге Даўыттың бала ўақтында да Қудайға болған жүреги ҳәм Оған болған турақлы исеними бар екенин айтады.
Даўыттың Голиат пенен батырлық ушырасыўы оны миллеттиң кумирине айландырды. Оның гигант үстинен жеңиси исенимниң жеңиси еди. Еврейлерге 11-де Даўыт «исеним арқалы патшалықларды бағындырған ... арысланлардың аўзын жапқан ... урыста батыр болған» (11:33-34 NKJV) адамлардың бири сыпатында еслетиледи. Шопан сыпатындағы алдынғы тәжирийбеси оны жеңисли жәмийетлик көринисине таярлаған еди. Оның сақпан менен шеберлиги, арыслан ҳәм айыў менен ушырасыўы, патшаны алдыннан қорқақ еткен душпанның алдында қорқыўының жоқлығы (1 Самуил 17:11), ҳәм бәринен бурын оның ийе болған Қудай Руўхының күши оны миллий қаҳарманға айландырған жеңиске алып келди. Даўыт тәкаббыр гигантқа мақтанып: «Бүгин Жаратқан Ийе сени мениң қолыма береди» (1 Самуил 17:46) деди.
Голиат, Шайтанның бир түри
Гаттың гиганты Голиат, өлим күшине ийе болған бул дүньяның князи Шайтанның сүўрети. Ол бизге Қудай ҳәм адамның бас душпаны, Қудайдың халқын қорқытып, тутқынға алыўға умтылып атырған иблисти еслетеди. Оның үлкен өлшеми (дерлик 10 фут бойы) ҳәм аўыр қола саўыты Шайтанның қорқынышлы күшин символлайды. Оның тәкаббыр шақырығы бизге «кимди жутсам екен деп излеп жүрген» арысланның гүркиреўин еслетеди (1 Петр 5:8). Оның қарсы шығыўшы тили ҳәм Қудайдың халқын қорқытыўы иблис ҳәм оның күшине аңсат қолланылады.
Саўыл ҳәм барлық исрайыллылар гигантты еситкенде, олар «қорқып, қатты үрейленди» (17:11). Гаттың қорқынышлы гиганты Исрайыл әскерин 40 күн даўамында қорқытты (17:16). Мухаддес Жазыўда 40 саны сынақ пенен байланыстырылады. Бул дәўир Жаратқан Ийеге бойсынбай қалған ҳәм Одан бас тартқан халықтың әлсизлигин ашып бериўге хызмет етти (8:7).
Исрайыл өзлериниң мәңги душпаны болған Филистимлилер менен урыста еди. Әскерлер еки таўда, ортасында сайлық пенен жайласқан еди. Ҳәр күни Голиат исрайыллыларды оны менен урысыў ушын бир адамды жибериўге шақырды. Бирақ 40 күн өткеннен кейин ҳеш бир исрайыллы алға шықпады. Сол күнлерде урыстың нәтийжесин бундай жарыс тийкарында шешиў мүмкин еди. Голиатқа тең келетуғын ҳеш бир исрайыллы жоқ еди. Адамгершилик көзқарасынан, бул мүмкин болмаған жағдай еди.
Даўыт, Мәсихтиң бир түри
Голиатқа қарсы турыўда Даўыт Мәсихти төмендеги жоллар менен алдын ала көрсетеди:
1. Әкесине бойсыныўы:
«Даўыт ертең менен турды ... ҳәм Йессе оған буйырғандай кетти ... әскер урысқа шығып, урыс ушын айқайлап атырғанда лагерге» (17:20). Даўыт әкесиниң буйрығына кешиктирмей бойсыныўға ынталы еди, биздиң берекетли Жаратқан Ийемиз Әкениң қәлеўин орынлаў ушын келген ҳәм: «Мен ҳәрдайым Оны қуўандыратуғын нәрселерди ислеймен» (Юханна 8:29) дегендей.
2. Аға-инилерине миссиясы:
Даўыттың әкеси оны әскерде хызмет етип атырған аға-инилерине миссияға жиберди. Бул бизге әкеси Жакып тәрепинен аға-инилериниң әҳўалын сораў ушын жиберилген Юсуфты еслетеди (Жаратылыс 37:14). Юсуф та, Даўыт та Әке тәрепинен жоғалғанларды излеп, қутқарыў ушын дүньяға жиберилген Мәсихти сүўретлейди.
3. Патша тәрепинен сыйлықланыўы:
Даўыт урыс майданына келгенде, Голиатты өлтире алатуғын адамға берилетуғын сыйлық ҳаққында еситти. «Оны өлтирген адамды патша үлкен байлықлар менен байытады» (17:25). Бул жерде бизге «ҳәр бир адам ушын өлимди татып көрген» (Еврейлерге 2:9) Бир Өзине берилген сыйлық еслетиледи. Мәсихке хаштағы қурбанлық өлими ушын берилген сыйлық Исаяда былай суўретленген: «Мен Оған уллылар менен үлести бөлемен, ҳәм Ол олжаны күшлилер менен бөледи, себеби Ол өз жанын өлимге төкти» (Исая 53:12). Мәсих жоқары көтерилди, себеби Ол өз жанын өлимге төкти. Ол өз жеңисиниң олжаларын ҳәр қандай уллы жеңимпаз бенен бирдей дәрежеде ҳәм бирдей тәризде бөлисер еди. Бул сыйлықлар Филиппиялыларға 2:9-да да еслетиледи: «Сонлықтан Қудай Оны да жоқары көтерди ҳәм Оған ҳәр бир аттан жоқары ат берди».
4. Аға-инилериниң түсинбеўшилиги:
Даўытты аға-инилери түсинбеди ҳәм натуўры айыплады. Оны ең үлкен ағасы Елиаб төменлетти, ол оның келиў себебин сорады. Елиаб Даўытты тәкаббырлық ҳәм әдепсизликте айыплады. Даўыттың оның қатыгез мысқылына жуўабы: «Мен енди не қылдым? Себеп жоқ па?» (17:29). Даўыт бул жерде «мысқылланғанда, қайтарып мысқылламаған» Мәсихтиң бир түри (1 Петр 2:23). Даўыттың «Мен не қылдым?» деген сораўы Мәсихтиң әдеўир күшли аранжытыўға жуўап сыпатындағы сораўына уқсас: «Неге мени урасыз?» (Юханна 18:23). Даўытты аға-инилери баҳаламағандай, Жаратқан Ийемизди де Өз адамлары жаман мәмле кетти: «Ол Өз адамларына келди, ҳәм Өз адамлары Оны қабыл етпеди» (Юханна 1:11). Ҳәм егер Қудайдың инкарнацияланған Улы баҳаламаған болса, Оның хызметшилери де баҳаланыўды күтпеўи керек. Қудайдың адамы натуўры түсинилиўге ҳәм жалғыз қалыўға таяр болыўы керек.
Даўыт ҳәм Саўыл патша
Саўыл Даўыттың Филистимли менен урысатуғынын еситкенде, оны «Сен тек ғана баласаң» деп мысқыллы түрде айтып, оны тоқтатыўға тырысты. Бирақ Даўыт ҳәм Саўыл бир толқын узынлығында емес еди. Даўыт өз күши менен барыўды ойламаған еди. Ол Қудайдың мектебинде тәлим алған еди. Сол жерде, Бетлехемниң жалғызлықтағы далаларында, топаластан узақта, әкесиниң қойларын бағып атырғанда, ол қойлардан қозыларды алып кетиўге урынған арыслан ҳәм айыўды өлтирди (17:34-35). Даўыт өз жеңисин Қудайға жүкледи. Даўыт Қудайдың жәрдеми менен қозыны қутқарғанлықтан, ол Қудайдың қойлары болған Исрайылды Қудайдың жәрдеми менен қутқарыўда ҳеш қандай қыйыншылық көрмеди.
Бул жерде еки руўхый сабақ бар. Бириншиден, Қудай Өз қулын жасырын түрде үйретеди ҳәм тәрбиялайды, сол арқалы ол Оған жәмийетлик түрде хызмет етиўи мүмкин. Биз тек ғана «Ең Жоқарының жасырын орнын» (Забур 91:1) жетерли дәрежеде раўажландырсақ жеңиске ерисе аламыз. Биздиң Қудай менен жеке қатнасымымыз биздиң күшимиздиң дереги. Екиншиден, өмиримизде қәўипке дуўшар болғанымызда, Қудайдың өткен жеңислердеги жәрдемин еслеў бизди руўхландырады ҳәм ҳәзирги қәўиптен қутылыў қәбилетимизди арттырады.
Баста Саўыл Даўытқа: «Сен Филистимли менен урысыўға бара алмайсаң» деди. Бирақ арыслан ҳәм айыў ҳаққындағы тарийхты еситкеннен кейин, ол: «Бар, ҳәм Жаратқан Ийе сени менен болсын!» (17:37) деди. Саўыл Даўытқа өз саўытын берди, бирақ Даўыт онда жүре алмады. Солай етип, тек ғана сақпаны менен қуралланған Даўыт ҳәм Қудай Филистимли менен урысыўға шықты.
Даўыттың уллы исеними
Даўыт сайдан бес тегис тасты таңлап, оларды шопанның қалтасына салды (17:40). Айрым адамлар Даўыттың бес тасты таңлағанын, егер биринши атыўы қәте кетсе, басқа тасларды атыўы мүмкин деп ойлайды. Олар биз ушын сабақ сол, биз ҳәрдайым резервке ийе болыўымыз керек деп ойлайды. Бирақ Даўыт Қудайдың биринши тасты гиганттың маңлайына бағытлайтуғынына исенген еди. Мениңше, оның бес тас алыўының себеби Голиаттың төрт улы бар еди: «Бул төрт Гаттағы гиганттан туўылған еди, ҳәм Даўыттың қолынан қулады» (2 Самуил 21:22). Олар Филистим әскериниң бир бөлеги еди. Даўыт Голиатты өлтиргенде, төрт улы өш алыўға урынатуғынын билген еди. Қудай гейде Өз мақсетлерин әмелге асырыў ушын кишкене нәрселерди қолланды. Мусаның таяғын, Гидеонның қумғанларын ҳәм Паўылдың шынжырларын қолланған сол Қудай Даўыттың сақпанын ҳәм тек бир тасты да қолланды.
«Филистимли ... Даўытты көргенде, оны жек көрди ... Ҳәм Филистимли Даўытты өз қудайлары менен қарғады» (17:42-43). Бирақ Голиаттың барлық мысқылы Даўыттың Қудайға болған исенимин шайқалта алмады. Ол Филистимлиге: «Сен маған қылыш, найза ҳәм сүңги менен келесең. Бирақ мен саған әскерлердиң Жаратқан Ийеси, сен қарсы шыққан Исрайыл әскерлериниң Қудайының атынан келемен. Бүгин Жаратқан Ийе сени мениң қолыма береди, ҳәм мен сени ураман ҳәм басыңды кесип аламан ... сол арқалы пүткил жер жүзи Исрайылда Қудай бар екенин билсин. Сонда бул барлық жыйын Жаратқан Ийениң қылыш ҳәм найза менен қутқармайтуғынын биледи; себеби урыс Жаратқан Ийениңки, ҳәм Ол сени биздиң қолымызға береди» (17:45-47) деди. Бул айтыў Даўыттың турақлы исенимин көрсетеди. Даўыт гигант пенен «Жаратқан Ийениң атынан» урысты. Ҳәм Нақыл сөзлер 10:18 бизге «Жаратқан Ийениң аты күшли мунара; әдалатлылар оған жүгиреди ҳәм қәўипсиз болады» дейди. Даўыт гигант пенен урысыўға өз ерки менен шықпады, себеби оның халқы қорланған еди, ал Голиат тири Қудайға қарсы шығып атырған еди.
Даўыттың жеңиси
Гигант Даўытқа жақынласқанда, Даўыт тасты алып, оны атты, Филистимлиниң маңлайына тийгизди. Даўыт тасты атса да, Қудай оны бағытлады. Ҳәм аўыр саўытланған исенимсизлик гиганты жүзи менен жерге қулады. Даўыттың қылышы жоқ еди, сонлықтан ол гиганттың қылышын алып, оның басын кести. Бул жерде бизде Еврейлерге 2:14-те жазылған нәрсениң алдын ала көриниси бар: «Сол арқалы ... Ол өлим күшине ийе болғанды, яғный иблисти жоқ етсин, ҳәм өлим қорқыўы арқалы өмир бойы қулликке бойсынғанларды азат етсин».
