Христос Өз Уллылығында ҳәм Оның шәкирти Юхан Аян 1-де көрилгениндей
Юханның жазбалары бизди Ийемиз Ийса Масихтың уллылығын усыныўы менен таң қалдырады, ҳәр бири өзиниң айрықша итибары ҳәм усынысы менен. Оның Инжили басқа Инжиллардан әдеўир парықланады, ҳәм Юханның хатлары анық айырмашылыққа ийе. Аян 1-ди оқып шыққанымызда, Юханның Мухаддес Рух тәрепинен басқарылып, Ийса ҳаққында қандай әпиўайы, бирақ терең түрде жазғанын байқаймыз. Мысал ушын 7-аятты алайық (ESV):
«Мине, Ол бултлар менен келмекте, ҳәм ҳәр бир көз Оны көреди, ҳәтте Оны тескенлер де, ҳәм жердеги барлық қәбилелер Оның себебинен жылайды. Ҳәтте солай. Аўмин.» (Аян 1:7)
«Аян» «ашыў» яки «жасырынды ашыў» дегенди аңлатады. Ол, мысал ушын, биреўдиң ҳүрметине ҳәйкелди ашыў ушын қолланылады. Сол сыяқлы, Аян китабы да мәлим етеди не болатуғынын ҳәм не ушын, Масих ҳәм келетуғын ҳүкимлер ҳаққында көп мағлыўматларды баян етеди. Ол ең жоқары Ҳүкимдардың ким екенин көрсетеди: Ийемиз Ийса Масих, Қудайдың ҳүкимлерин Ашыўшысы , сондай-ақ олардың Орынлаўшысы, ақырында Өзиниң даңқлы ҳүкимранлығын енгизеди.
Бирге алғанда, «ашыў» феъли ҳәм оған сәйкес «аян» зат есими Инжилларда жети мәрте, Петрдың жазбаларында бес мәрте ҳәм Паўылдың жазбаларында 24 мәрте ушырасады. Грек Жаңа Ўәсиятында бул терминлердиң бирин ақырғы мәрте Аян китабында табамыз, ол «Ийса Масихтың» (1:1) деп айтылады. Бул аян Оған тийисли екенин ҳәм Ол ҳаққында екенин аңлатады.
Сол аятта Қудай аянды Ийса Масихқа «Өзиниң қулына тез арада болыўы керек болған нәрселерди көрсетсин» деп бергени айтылады. «Керек» деген грек сөзи 2 Қудайдың режесин ҳәм суверенлигин көрсетип, бизге ашылатуғын нәрсениң анықлығын айтады. Ийса бул нәрселерди Өзиниң периштесин Өзиниң қулы Юханға жибериў арқалы көрсетти. Бул ҳеш кимниң қызығыўшылығын қандырыў ушын емес, бәлки Қудайдың еркин билиўге ҳәм орынлаўға ынталы болған Өзиниң қулын үйретиў ушын еди, олар «Сөзди тек тыңлаўшылар емес, бәлки орынлаўшылар» (Яқуб 1:22).
Аянның Шахсы
«Ийса» Аянда 14 (2х7) мәрте ушырасады. Гейде Оның «Масих» аты қосылады (1:1-2,5). 9-аятта (ESV) биз «Ийсадағы сабырлы шыдамлылық» ҳәм «Ийсаның гүўалығы» ҳаққында оқыймыз. Бул ақырғы сөз айырымы Аян 12:17, 19:10 ҳәм 20:4-те де ушырасады. «Ийса» атын қамтыған басқа бирнеше сөз айырымлары «Ийсаға исеним» (14:12), «Мен, Ийса» (22:16) ҳәм «Ийе Ийса» (22:20-21).
«Ийса» аты Жаңа Ўәсиятта биринши мәрте оның ең биринши аятында (Матта 1:1) ушырасады. Матта 16-аятта Ийса ҳаққында сөйлегенде, «Масих деп аталатуғын» деп қосты – бул ибраний Масихтыаңлататуғын грек сөзин билдиреди. Еки термин де «Майланған» дегенди аңлатады. «Ийса», яки Йешуа, «Ях қутқарыў» дегенди аңлатады. Ях Оның ибраний аты Яхве, яки «Йехова»ның қысқа формасы болып, әдетте «ИЙЕ» деп жазылады. Сонлықтан Ийса «барлық нәрседен үстин Қудай, мәңги мақталған» (Римликлерге 9:5) деп аталады.
«Сөз денеге айланған» (Юхан 1:14) ўақыттан баслап, Мухаддес Жазыў Ийсаны толық адам сыпатында усынады. Оның шахсының бул еки аспектиси мәңги ажыралмас болып қалады, ҳәтте даңқта да даўам етеди. Олар терең сырды билдиреди, 1 Тиметейге 3:16-да «ҳақыйқатында уллы» деп тамаша түрде қысқаша баян етилген. Бул сыр ушын Қудайға шүкир, ол бизди Мухаддес Рухтың күши менен Ата ҳәм Улға табыныўға мәжбүр етеди (Лука 1–2; Юхан 1-ди қарастырың).
Аян 1:8-де айтылады:
«‘Мен Алфа ҳәм Омегаман,’ дейди Ийе Қудай, ‘ким бар ҳәм ким болған ҳәм ким келетуғын, Қудиретли.’» (Аян 1:8)
Бул сөзлер менен Ийе Өзин Юханға усынды ҳәм алдын айтылған сырды тастыйықлады, яғный Ол, Ийе Ийса, толық Адам ҳәм, сол бир ўақытта, Өзиниң терең уллылығында ҳақыйқый Қудай. Бул қоспада «Алфа» грек әлифбесиниң биринши ҳәрипи, ал «Омега» оның ақырғы ҳәрипи. Басқаша айтқанда, Оның ким екенин – «ким бар ҳәм ким болған ҳәм ким келетуғын» – билдириў ушын ҳәр бир ҳәрип керек. Ол ўақыт ҳәм кеңисликтен жоқары, бирақ Ол қәлеген ўақытта кеңислик ҳәм ўақытқа киреди.
Оның «Қудиретли» аты ибраний қоспадағы Эл-Шаддайаты болып, Оның толық қадағалаўын ҳәм терең күшин билдиреди. Қудай сыпатында (Эл) Ол барлық нәрсени қадағалайды, ал Шаддай «көкирек» дегенди аңлататуғын сөз бенен байланыслы болып, Оның меҳирбан ғамхорлығын көрсетеди. Исеним арқалы Юхан Ийе Ийса менен тығыз байланыслы еди (Юханның Юхан 13:25-те өзи ҳаққында жазғанларын қарастырың).
Аянның Жазыўшысы
Өзиниң шәкирти сыпатында, Юхан өзин барлық исенимлилерге «Ийсада» Масихтың «ағасы» сыпатында таныстырды (Аян 1:9). «Ийсада» деген сөз айырымы Юханның Ол менен жеке биргелесиўин, Оған сүйениўин ҳәм Ол ушын жасаўын көрсетеди. Бул жол менен Юхан бүгинги күнде биз ушын үлги болып табылады. Оның Ийса менен тығыз қатнасы Юханның Өзиниң Устазы ушын азап шегиўден уялмайтуғынын билдиреди, ҳәтте Ол бул дүньяда ҳәм бул дүнья тәрепинен қабыл етилмеген болса да. Ийсаның шәкирти сыпатында, Юхан Масих пенен толық идентификацияланды, Ол енди Өзиниң шәкиртине алдын Юхан Оны билгеннен басқаша жаңа жол менен Өзин ашып берди. Юхан сондай-ақ өзиниң азапта шерик яки қатнасыўшы екенин де айтты. Бул ақырғы сөз Юхан басынан өткерген ҳәм Ийсаның барлық ҳақыйқый шәкиртлери менен Оның қабыл етилмеген ўақытында бөлискен қысымды, қыйыншылықты ҳәм азапты билдиреди.
Қудай бул аянды Ийса Масихқа берди – «оны Қудай Оған берди» (1-аят) – бул мәселелерди нәтийжели жеткериў ушын белгилерди қолланып. Белгилер нәрселерди қысқа ҳәм анық жол менен жеткереди, ал сол мәселелерди тек сөзлер менен түсиндириў ушын көп сөзлер керек болар еди. Бул нәрселерге келетуғын болсақ, Юхан өзин «Қудайдың сөзине ҳәм Ийса Масихтың гүўалығына гүўа» (2-аят) деп атады. «Гүўа» ҳәм «гүўалық» сөзлери грек текстинде бир түбирден келип шыққан, ол сондай-ақ «шәҳид» дегенди де аңлатады. Қудайға ҳәм Оның мәплерине қарсы дүньяда жасап, Қудайдың гүўалары көбинесе қуўғын ҳәм шәҳидликке ушырайды яки ушыраған, дәл Ески Ўәсият пайғамбарларына болғаны сыяқлы. Қудайдың ҳәм Ийсаның гүўалары сыпатында, олардың көбиси өз өмирин берди, дәл Штефан сыяқлы, Шіркеў тарийхындағы биринши шәҳид (Ҳәўарийлердиң ислери 7; Ибранийлерге 11).
Юхан садық гүўа еди, яғный ол исенимли еди, «көрген барлық нәрсесине де» (Аян 1:2). Ол Қудайдың аянының айырым деталларын таңлап, басқа нәрселерди өткермеди, биз гейде ислегенимиз сыяқлы.
Аян көп ҳүкимлердиашып берсе де, оның жети берекетти қамтығаны дыққатқа ылайық (3-аят, 14:13, 16:15, 19:9, 20:6, 22:7,14). Бул тема сиздиң қосымша изертлеўиңизге усынылады, себеби бул аятлар өткен, ҳәзирги яки келешектеги ҳәр түрли ўақыт дәўирлерине яки исеним-шаңарақларына тийисли исенимлилерге қарата айтылған. Барлық исенимлилер «берекетли» деп аталады.
«Себеби ўақыт жақын» (1:3, 22:10) деген сөзлерде аян ушын асығыслық сезими бар. Ийе Өзиниң барлық қулының ҳәрдайым Өзиниң Сөзин тыңлаўға ҳәм оны орынлаўға таяр болыўын қәлейди, дәл жас Самуилге берилген көрсетпеден үйренгенимиз сыяқлы: «Сөйле, Ийе, себеби Сениң қулың тыңлайды» (1 Самуил 3:9). Қудайдың Сөзин тыңлаў ҳәм оқыў қандай берекет! Әлбетте, бул Сөзди орынлаўшы болыўды, онда жазылған нәрселерди сақлаўды, Оның буйрығын орынлаўға ҳәрдайым таяр болыўды, Оның ҳәр қандай ўақытта келиўи мүмкин екенин түсиниўди билдиреди.
Оның Уллылығының Аяндағы Усынысы
Юхан Аян китабын жазып атырған ўақытта, Римниң Азия провинциясында, ҳәзирги Түркияда жети шіркеў – сөзсиз «жыйналыслар», шақырылғанлардың топарлары – бар еди. Рим нызамы астында болып, исенимлилер садық пуқаралар, сондай-ақ Ийе Ийса Масихтың ҳақыйқый шәкиртлери болыўға шақырылды (Римликлерге 13; 1 Петр 1:1, 2:11-17-ни оқың). Сол көрсетпелер – ҳәм ресурслар – Ийениң биз ушын келиўине шекем барлық исенимлилерге қолланылады (1 Салоникалықларға 4:12-18). Ресурслар Аян 1:4-те қысқаша баян етилген: «Сизге мәрҳәмәт ҳәм тынышлық Олдан». Бул сөзлер тек ғана қәлеўди емес, бәлки ҳақыйқатты ҳәм анықлықты да билдиреди, яғный биздиң берекетли Ийемиз, Мухаддес Рух арқалы, Өзиниң дүнья жүзилик жыйналысларына керек болған ресурсларды жеткизеди. Ол Өзиниң халқының барлық мүтәжликлери ушын жетерли.
Мухаддес Рух бизге Қудайдың аспандағы тахты алдында «жети рух» сыпатында усынылған, онда Ийе Ийса отыр (4-аят). Бир Мухаддес Рух сол бир ўақытта аспанда ҳәм жерде – сыр. Ҳақыйқатында, Қудайдың бирлиги ҳәм ҳәр жерде барлығы (Ата, Ул ҳәм Мухаддес Рух) адамлар ушын мәңги сыр болып қалады!
Аян 1:5 Масихтың өткен, ҳәзирги ҳәм келешектеги уллылығын усынады. Ийемиз Ийса Масих «садық Гүўа». Бул Оның Қудайдың Гүўасы ҳәм Ўәкили сыпатындағы хызметин билдиреди, дәл Ийе жерде Оған хызмет еткениндей.
Сол аятта Ол «өлилерден Биринши туўылған» деп аталады. Бул термин Оның тирилиштеги күшин баса көрсетеди, ол биздиң түсинигимизден тысқары. Бул атақ Оның өлим күши үстинен терең жеңисин көрсетеди (1 Коринфликлерге 15-ти оқың), ҳәм ол Оның, Ийсаның, «барлық жаратылыстың Биринши туўылғаны» ҳәм «өлилерден Биринши туўылған» (Колосалықларға 1:15,18) екенин байланыстырады. Ол ҳәрдайым биринши орында болыўы керек, «ең жоқары» (18-аят) болыўы керек. Қудай бизди Өзиниң Улының сүўретине уқсас болыўға алдыннан белгилегенде, Ол Ийе Ийсаның, Атаның сүйген Улының, сондай-ақ «көп аға-инилер арасында Биринши туўылған» (Римликлерге 8:29 NKJV) болыўын режелестирген. Ол қандай уллы, ҳәм биз Ол менен бул қатнасқа ийе болғанымыз ушын қандай берекетлимиз, оны ҳеш қандай күш – ҳәтте өлим күши де – бийкар ете алмайды.
Аян 1:5 даўам етип, Оның сондай-ақ «жер патшалары үстинен Ҳүкимдар» екенин айтады, бул Оның келешек дүньядағы даңқын баса көрсетеди. Оның уллылығына дереў жуўап бериледи: «Бизди сүйген ҳәм бизди Өзиниң қаны менен гүналарымыздан жуўған, ҳәм бизди патшалық, Өзиниң Қудай ҳәм Атасына руўханийлер еткен Оған: Оған мәңги-мәңги даңқ ҳәм күш болсын. Аўмин» (5-6-аятлар JND). Бул жуўап Оның «бизди сүйген» екени себепли, бул Оның дүньяға келместен алдын да бизди ҳәрдайым сүйгенин билдиреди. Қандай тамаша!
Ийе Ийсадан уллырақ биреўди ойлап таба аласыз ба? Ол тек ғана жерде бизди сүйген, Өзин Қудайдың даңқы ушын биз ушын берген, сондай-ақ ҳәзир аспанда болғанда да бизди сүйетуғын Шахс. Ҳақыйқатында, Ол бизди ең жоқары Қурбанлық сыпатында Өзин хошқарықта бергенде көрсеткен сол бир сүйиўшилик пенен әли де сүйип атыр. Ол бизди гүна ҳәм өлим күшинен азат етиў ушын жетерли еди, себеби ол биз ислеген ҳәр бир гүнаны, ҳәтте барлық исенимлилердиң барлық гүналарын 3 қашан ҳәм қай жерде болса да яки жасаған болса да қамтыды! Оныңнан уллырақ қурбанлық жоқ!
Оған мәңги-мәңги жуўап берилиўи керек: «Бизди сүйген ҳәм Өзиниң қаны менен гүналарымыздан азат еткен Оған» (5-аят ESV). Бул жуўап Оның ким екенлигине ҳәм не ушын берилгенине қарата айтылған: себеби Ол бизди сүйген ҳәм биздиң қәтелеримизге қарамастан әли де сүйип атыр.4 Биз сондай-ақ Оның бул сүйиўшиликти қалай көрсеткенин оқыймыз: Оның кәмил қурбанлығы.
6-аят Оның бизди не еткенин баян етеди, яғный Ол менен бирге ҳүким сүриў ушын «патшалар» (NKJV), Қудайды усыныў ҳәм ҳүрметлеў. Ол бизди Қудайға «руўханийлер» сыпатында, Оның алдында ҳәм Оның жоқары стандартларына муўапық хызмет етип, Оған ҳеш қашан таўсылмайтуғын жуўап бериўге мүмкиншилик бергенин көрсетеди. Ол қандай уллы! Сонлықтан бул аят даўам етип, «Оған мәңги-мәңги даңқ ҳәм ҳүкимранлық болсын» (6-аят) дейди, «Аўмин» сөзи менен жуўмақлайды, ол «солай болсын» яки «солай болсын» дегенди аңлатады. Ол Ийе Ийсаның барлық ҳүрмет ҳәм даңқты алыўын, ҳәм Қудай Атаның ҳәзир ҳәм мәңги ҳүрметлениўин қәлеўимизди билдиреди. Биздиң итибарымыз Масихтың келешек дүньяға байланыслы уллылығына қаратылған. Биз Оны әли де «даңқ ҳәм ҳүрмет пенен тажланған» (Ибранийлерге 2:9) көремиз, ал дүнья Оны әли булай көрмейди. Тез арада ҳәр бир тизе Оның алдында ийиледи, ҳәм ҳәр бир аўыз Ийса Масихтың Ийе екенин мойынлайды (Филиппиялықларға 2:10-11).
Бул темалар биздиң Оның қутқарылғанлары сыпатындағы имтиязларымызды ҳәм ис-ҳәрекетлеримизди билдиреди, Ийемиз Ийсаны ҳәм Қудай ҳәм Атамызды ҳәзир ҳәм мәңги ҳүрметлеў ушын! Оның даңқы ҳәм ҳүкимранлығы мәңги-мәңги. Биз Өзимиздиң Сүйклимиздиң уллылығы ҳәм бул тамаша имтиязлар менен бәнт болғанымыз ушын қандай берекетлимиз!
ЖУЎМАҚЛАР
- Лука, Лука ҳәм Ҳәўарийлердиң ислериниң жазыўшысы, «аян» сөзин Рух Юханды Аян 1:1-де (ESV) ислеўге басқарғаны сыяқлы қолланды, онда биз оқыймыз:
«Ийса Масихтың аяны, оны Қудай Оған Өзиниң қулына тез арада болыўы керек болған нәрселерди көрсетсин деп берди. Ол оны Өзиниң периштесин Өзиниң қулы Юханға жибериў арқалы мәлим етти.» (Аян 1:1)
Адамлар Ийе Ийсаның биринши ҳәм екинши келиўи арасындағы айырмашылықларды билмеген ўақытта, Лука бул сөзди Ийсаның биринши келиўине байланыслы қолланды, Симеоннан цитата келтирип. Ол Оның келиўин әпиўайы ғана «халықлардың ашылыўы ушын нур ҳәм Сениң халқың Исраилдиң даңқы» деп жәриялады (Лука 2:32 JND). Бул билдириў еки айрықша ўақыяны билдиреди: Ийениң қорлықта келиўи ҳәм Ийениң жәмийетлик даңқта көриниўи.
- Грек сөзи dei, бул аятта «керек» деп аўдарылған, Юханның Инжилинде 10 мәрте (3:7,14,30, 4:4,20,24, 9:4, 10:16, 12:34, 20:9) ушырасады. Ол Аянда сегиз мәрте (1:1, 4:1, 10:11, 11:5, 13:10, 17:10, 20:3, 22:6) ушырасады.
- Масихтың хошқарықтағы иси барлық гүналарға байланыслы Қудайдың әдалатлы талапларын қанаатландырыў ушын жетерли еди. Ийса кәмил Орынбасар еди, тек ғана исенимлилер ушын. Хошқарықтағы үш саатлық қараңғылықта, Ийе Ийса исенимлилердиң барлық гүналарының ҳүкимин көтерди, сол бир ўақытта Оның хошқарықтағы иси гүна Оны ҳүрметсизлеген жерде Қудайды даңқлады. Басқаша айтқанда, Оның иси барлық адамлардың қутқарылыўы ушын жетерли еди, бирақ бул ҳәр бир жеке гүнакардың тәўбе етиўи ҳәм гүналарын мойынлаўы кереклигин бийкар етпейди. Масих барлық адамлар ушын өлди, бирақ Ол тек ғана тәўбе еткен ҳәм исенгенлердиң орынбасары еди.
- Бул Оның биздиң қәтелеримизге ҳәм гүналарымызға бийпәрўа екенин аңлатпайды. Қудайдың Сөзи бизге гүналарымызды мойынлаўды үйретеди (1 Юхан 1:9).
