Injil Shańaraq Konfliktleriniń Mısalları
Adamnıń qulawınan keyin kóp ótpey, konfliktler kelesi áwladlardıń shańaraqlarına tásir ete basladı. Kóplegen adamlar ótken áwladlardıń shańaraqlarında óz qatnasıqlarında az ǵana áhmiyetli konfliktler bolǵanına isenedi. Olar shańaraqtıń dindar bolǵanına hám qatnasıqlardıń birlesken bolǵanına isenedi. Biraq, barlıq dáwirlerdegi shańaraqlar konfliktlerdi basdan keshirgen.
Adam hám Hawa
Kóplegen injil shańaraqları áhmiyetli konfliktlerdi basdan keshirdi, hám Adam menen Hawanıń shańaraǵı da ayrıqsha emes edi. Quday Hawanıń kúyewine boysınıwı kerek ekenin hám «ol onıń ústinen húkim súriwi kerek» ekenin anıq ayttı (Jaratılıs 3:16 NKJV). Bul Adamnıń Hawadan joqarı ekenin ańlatpaydı, biraq olardıń rollerindeayrıqshalıqlar bar edi. Biraq, Hawa Qudaydıń sózin esitpedi, basshılıq rolın aldı, óziniń birinshi balasınıń kim ekenin qáte túsindi hám Adamnan hesh qanday pikir almasdan onı Qabıl dep atadı. «Adam óz hayalı Hawanı bildi, hám ol boyına alıp Qabıldı tuwdı, hám ayttı: «Men Rabbıdan bir adam aldım» (4:1). Qabıldıń atı onıń sózin sáwlelendiredi, onıń atın qoyǵanın kórsetedi.
Hawa basshılıq rolın ózgertti, birinshi Adamnıń qulawına basshılıq etip, keyin Qabıldı atap. Ol «Rabbıdan bir adam» alǵanın dálilledi, biraq aqırında onıń óz inisi Hábildi óltirgen qatıl ekenin bildi: «Qabıl óz inisi Hábilge qarsı shıqtı hám onı óltirdi» (8-ayat).
Hawa tıyım salınǵan jemisti jegeninde hám Qudayǵa boysınbaǵanında, ol qızǵanısh, ashıw hám jamanlıq urıqların ekti, bul óz gezeginde úlken qayǵınıń ashshı jemisin berdi. Bir ul ekinshisin óltirdi, keyin qatıl quwıldı. Onıń basshılıq hám ǵárezsizlik rolın óz moynına alıwı úykesiw hám konfliktke alıp keldi. Keyinirek, Adam óziniń basshılıq rolın qayta basladı hám óziniń úshinshi ulı Sethti atawǵa juwapker boldı: «Adam júz otız jıl jasap, óziniń súwretinde, óziniń beynesinde bir ul tuwdı, hám onı Seth dep atadı» (5:3).
Hawa Qabıldı ataǵan waqıt penen Adam Sethti ataǵan waqıt arasında bir neshe jıl ótti. Kórinetuǵın, erli-hayal arasındaǵı birlik bir múddet joq edi. Biraq, Adam menen Hawanıń rol-shatasıwı átirapındaǵı konfliktlerdi tán alıp, olardı sheshkeni, solay etip birlikti qayta tiklegenleri kórinedi. Seth «hayaldıń urıǵı» nıń uzaq qatarında birinshi boldı, bul Ullı Urıqta juwmaqlandı, Ol jılan basın maydalawı kerek edi (3:15).1
Luttıń Shańaraǵı
Luttıń shańaraq sistemasında konfliktler qáte kózqaras hám baylanıstıń buzılıwınan kelip shıqtı. Lut uzaq múddetli keleshekti emes, qısqa múddetli házirgi waqıttı, máńgilikti emes, waqıtshalıqtı hám ruwxıylıqtı emes, materiallıqtı kórdi. «Lut kózlerin kóterip, Iordan tegisliginiń barlıq jerin kórdi, ol hár jerde jaqsı suwlanǵan edi ... Keyin Lut ózi ushın Iordan tegisliginiń barlıq jerin sayladı, hám Lut shıǵısqa qaray jolǵa shıqtı» (13:10-11). Keyinirek ol «óz shatırın Sodomǵa qaray tikledi,» aqırında sol jaman qalaǵa kóship kirdi hám «Sodom qapısında» (19:1) jaylastı, Sodom tez arada húkim etilip, wayran etiliwi kerek bolsa da. Nátiyjede, Lut ishki hám sırtqı konfliktlerdi basdan keshirdi, sebebi Lut «óziniń ádalatlı janın kúnnen-kúnge olardıń nızamsız islerin kórip hám esitip qıynadı» (2 Peter 2:8) sol buzılǵan jerde jasaǵan waqıtta.
Onıń shańaraǵı menen baylanısında shatasıw bar edi, sebebi onıń qalanıń jaqınlasıp atırǵan wayran bolıwı haqqındaǵı xabarı itibarǵa alınbadı. Ol óz kúyew balalarına jaqınlasıp atırǵan qáwip hám tez arada háreket etiw zárúrligi haqqında aytıwǵa urındı. «Solay etip Lut shıǵıp, qızlarına úylengen kúyew balalarına sóyledi, hám ayttı: ‘Turıń, bul jerden shıǵıń; sebebi Rabbı bul qalanı wayran etedi!’ Biraq onıń kúyew balalarına ol házil etip atırǵanday kórindi» (19:14). Qanday qayǵılı! Baylanıstıń buzılıwı onıń shańaraǵı ushın awır aqıbetlerge alıp keldi. Bunnan tısqarı, ol alǵa qarap atırǵanda, onıń hayalı artqa qarap atırǵan edi, hám onıń materiallıqqa bolǵan qáte kózqarasları hám baylanıstıń shatasıwı apatlı boldı: «Onıń hayalı onıń artına qaradı, hám ol duz ustınına aylandı» (26-ayat).
Eli Shańaraǵı
Konfliktlerdiń rawajlanıwı Izrailde ruxaniy hám hákim bolǵan Elidiń shańaraǵında da kórinedi. Ol abıraylı, kúshli hám ataqlı adam edi, biraq balaları menen az waqıt ótkizgen sıyaqlı. Onıń uldarı Qudayǵa húrmet etpedi hám Rabbıǵa berilgen qurbanlıqlardıń áhmiyetin tómenletti. «Sonlıqtan jas jigitlerdiń gúnası Rabbı aldında júdá úlken edi, sebebi adamlar Rabbıdıń qurbanlıǵın jek kórdi» (1 Samuel 2:17). Eli uldarınıń gúnası haqqında xabardar bolǵanda, ol olardı jumsaq ǵana urıstı, biraq muhabbat penen durıs tárbiyalamadı. Sonlıqtan, onıń uldarı ádep-ikramlılıqqa kóbirek aralastı. «Onıń uldarı ózlerin jaman etti, hám ol olardı toqtatpadı» (3:13).
Eli óz kásibi menen sonsha bánt edi, ol óz shańaraǵındaǵı rolın itibarǵa almadı. Ol balaların basshılıq etiwde, úyretiwde hám kerek bolǵanda tárbiyalawda sátsizlikke ushıradı. Ol uldarınıń artıp baratırǵan gúnasına hám durıs tártipke salıw zárúrligine qarsı turıwdan bas tarttı, bul keyinirek shańaraq ushın apatqa alıp keldi. Charles Swindoll Elidiń shańaraǵında tórt máselege itibar qaratqan:
- Ákeniń kásibi menen shańaraǵınıń zárúrliklerin esapqa almasdan bánt bolıwı,
- Uldarınıń turmıs táriziniń awırlıǵına qarsı turıwdan bas tartıwı,
- Basqalardıń eskertiwlerine durıs juwap bermewi, hám
- Qátelikti rasionallastırıw, solay etip máselelerdiń bir bólegi bolıwı.2
Isaak hám Rebeka
Aldaw hám jaqsı kóriwshilikten kelip shıqqan konfliktler Isaaktıń shańaraǵında kórinedi. Isaak bay adam edi. Onıń hayalı Rebeka úyin hám barlıq jaqınların taslap, onıń menen birlesiw ushın kelgen edi. Shańaraq jaqsı basladı: ekewi de bir-birin jaqsı kórdi hám egiz uldar, Esaw hám Yaqup penen pátiyma aldı. Biraq, bir neshe jıldan keyin, Rebekanıń muhabbatı suwıdı hám Isaaktıń kózleri kór boldı. Ekewiniń de jaqsı kórgen balası bar edi, hám Rebeka Isaaktı óziniń jaqsı kórgen ulı Yaqup ushın maqsetine erisiw ushın aldap ketti. Isaak birinshi tuwılǵan Esawdı pátiymalawdı qálegen edi, biraq aldandı hám onıń ornına Yaquptı pátiymaladı (Jaratılıs 27:1-46). Rebeka basshılıq rolın aldı, aldaw urıǵın sepip, boysınbawshılıq jazasına iye boldı. Bul konflikt pútkil shańaraq ushın awır máselelerge alıp keldi.
Injilde konfliktler pútkil shańaraqqa tásir etken kóp basqa shańaraqlar bar. Biraq, joqarıda keltirilgen mısallar ótken dáwirlerdegi shańaraqlarda, hátte Qudayǵa isengen shańaraqlarda da konfliktler bolǵanın esletiw ushın jetkilikli. Bul konfliktler gúmanlardı, qáte túsiniwdi hám boysınbawshılıqtı óz ishine aldı, nátiyjede Adamnıń eki ulı joǵaldı. Luttıń shańaraǵında qáte kózqaras hám qarama-qarsı baylanıs konfliktleri hátte onıń hayalınıń ólimine alıp keldi. Elidiń shańaraǵında jasırıw hám tártip-intizam jetispewshiligi konflikti Qudaydan onıń uldarına húkimge alıp keldi. Isaaktıń shańaraǵında jaqsı kóriwshilik hám aldaw konflikti shańaraqtıń buzılıwına alıp keldi. Bunday konfliktler shańaraq qatnasıqlarında úzliksiz máselelerdi keltirip shıǵaradı, ásirese olar dáslepki basqıshlarda sheshilmese.
Ótken dáwirlerdegi shańaraqlardaǵı konfliktler hám aqıbetlerdi úyreniw arqalı, shańaraq sistemasındaǵı konfliktlerdiń sebepleri haqqında xabardarlıq artırıladı hám konfliktlerdi olar payda bolǵan waqıtta sheshiw arqalı awır qáwip-qáterlerden qashıw múmkin. Solay etip, sheshilmegen konfliktlerden kelip shıqqan máselelerdi bunnan keyin úyreniw arqalı, biz qatnasıqlardıń buzılıwına alıp keletuǵın buzılıwdıń aldın alıw ushın jańalıqqa bolǵan zárúrlikti jaqsıraq túsinemiz. Menıń duwam, bul túsinik kóplegen shańaraqlarǵa pátiyma boladı.
ESKERTMELER
- [Bir Ata], Nawerelerimniń Ata-analarına (Gonkong: Christian, 1967) 16-20.
- Charles R. Swindoll, Shańaraq Ómirinde Dana Bolıw (Oregon: Multnomah, 1988) 30-32.
(«Shańaraq Konfliktlerin Sheshiw – Buzılıwlardı hám Ajırasıwlardı Qalay Aldın Alıw,» baspadan shıǵarılǵan Overcomer Press, Owosso, MI; 1993-jıl.)
